انکار شأن نزول آیة «صادقین» توسط ابن تیمیه و پاسخ به آن

انکار شأن نزول آیة «صادقین» دربارة علی×

ابن‌تیمیه در شأن نزول آیه:

{يا أيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَكُونُوا مَعَ الصّادِقينَ}.

ای کسانی که ایمان آوردید از مخالفت فرمان خدا بپرهیزید و با صادقان باشید.

اشکال می‌کند که:

این آیه اختصاص به حضرت علی× ندارد، زیرا ابوبکر و عمر هم از صدیقین بودند. لذا آیه شامل همه می‌شود و با ادله ثابت شد که صدیق، ابوبکر است. همچنین صادقین صیغه جمع است و علی× یک فرد است، بنابراین علی× مراد آیه نیست.

و آیه در قصه کعب بن مالک وقتی که از غزوه تبوک تخلف کرده بود، نازل شد. از آیه عصمت علی× و غیر او فهمیده نمی‌شود، اگر فرض شود که مراد همان معصوم است. اما اجماع بر انتفاء عصمت از غیر علی× را نداریم و آیه می‌گوید مثل صادقین متصف به صدق باشید.([1])

نقد و بررسی:

اهل تسنن بر این باورند که آیه در شان حضرت علی× نازل شده است و امیرالمؤمنین و ائمه را مصداق صاقین ذکر کرده‌اند که در ادامه به شرح دیدگاه‌ها می‌پردازیم:

الف) ابن جوزی در این باره می‌نویسد:

علمای تاریخ گفته‌اند: منظور از صادقین، علی بن ابیطالب و اهل‌بیت او می‌باشند.

ب) ابن عباس در تفسیر صادقین می‌گوید:

علی× سید صادقین می‌باشد.([2])

ابن مردویه این روایت را از ابن عباس و ابی جعفر نقل کرده است.([3])

پ) مزی نیز مصداق آیه را رسول خدا| و امیرالمومنین علی× معرفی کرده است، لذا در این زمینه می‌گوید:

محمد‌بن صلت از پدرش و او از امام صادق× روایت کرده است که مصداق صادقین رسول خدا و امیرالمومنین می‌باشند.([4])

ت) علامه بحرانی نیز در این مورد می‌نویسد:

موفق‌بن احمد به اسناد خود از ابن عباس در ذیل آیه شریفه می‌گوید: منظور علی بن ابی‌طالب× است. سپس در ادامه می‌گوید: این مطلب را عبدالرؤوف در کتاب رموزالکنوز ذکر کرده است.([5])

برخی علمای اهل تسنن این مطلب را از ابن عباس و جابر و ابی جعفر نقل کرده‌اند که می‌توان به مصادر آنها مراجعه نمود، از جمله:

1. سیوطی در کتاب الدر المنثور، ج3، ص29.
2. شوکانی در کتاب تفسیر فتح القدیر، ج2، ص502.
3. ثعلبی در کتاب الکشف والبیان، ج4، ص109.
4. قندوزی در کتاب ینابیع الموده، ص119.

ابن‌تیمیه بر این اعتقاد است که صادقین جمع است و امیرالمومنین× فرد است، چگونه جمع بر فرد دلالت دارد؟ همچنین آیه در شأن کعب بن مالک نازل شده است.

تناقض‌های وی در اینجا نمود پیدا می‌کند؛ از طرفی می‌گوید: صیغه جمع بر فرد دلالت نمی‌کند، از طرفی دیگر معتقد است که بر کعب بن مالک نازل شده است.

[1]) ابن تیمیه، احمد، منهاج السنهًْ، ج7، صص266ـ277.

[2]) ابن جوزی، عبدالرحمن، تذکرهًْ الخواص، ص10.

[3]) ابن مردویه، ابوبکر، مانزل من القرآن فی علی، ص258.

[4]) حسکانی، شواهدالتنزیل، ج1، ص259.

[5]) بحرانی، هاشم، تفسیر برهان، ج2، ص866.