سئوال: اگر پیامبر در روز غدیرخم، علی(ع) را به عنوان جانشین معرفی كرد، چرا صحابه زیر بار خلافت علی(ع) نرفتند؟
جواب: عوامل متعددی داشت:
عامل 1. سست بودن ایمان برخی از صحابه نسبت به پیامبر(ص)
سنت خداوند این است که بندگانی را که ادعای ایمان میکنند، در صحنهای امتحان کند تا راست گویان از دروغ گویان مشخص شوند: {أَحَسِبَ النّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ * وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللّهُ الَّذينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبينَ}.(عنکبوت/2و3) آیا مردم گمان میکنند همین که بگویند: «ایمان آوردیم» به حال خود رها میشوند و آزمایش نخواهند شد؟ ما کسانی را که پیش از آنان بودند آزمودیم [اینان را نیز میآزماییم] باید علم خدا درباره کسانی که راست میگویند و کسانی که دروغ میگویند تحقق یابد.
همانطور که خداوند، ملائکه را در خلقت حضرت آدم(ع) امتحان کرد و فرمود: «به آدم سجده كنید». همه ملائکه به آدم(ع) سجده کردند غیر از ابلیس همین طور هم قوم بنی اسرائیل را امتحان کرد آنجا كه خداوند مأموریت حضرت موسی(ع) را ده روز تمدید كرد و طی ده روز تاخیر حضرت موسی(ع) ، بسیاری از قوم بنی اسرائیل، گوساله پرست شدند.
امام رضا(ع) در حديث زيبايی میفرمايند: «مثلِ كسانی كه در غدير خم ولايت اميرالمومنين(ع) را پذيرفتند مانند ملائكهای است كه به آدم سجده كردند و مثل كسانی كه ولايت اميرالمومنين(ع) را نپذيرفتند مانند ابليس هستند كه حاضر نشد به آدم سجده كند.
مسلمانان همگی ادعای اسلام و ایمان به پیامبر اسلام(ص) داشتند و سنت الهی این بود كه آنان در جایی امتحان شوند تا مؤمنان واقعی از غیر واقعی تشخیص داده شوند و آن امتحان، در معرفی علی(ع) به جانشینی پیامبر(ص) بود كه بعد از وفات پیامبر(ص) مسلمانان امتحان خود را پس دادند و مومنان واقعی از مومنان غیرواقعی تشخیص داده شدند. همانطور كه پیامبر اكرم(ص) فرمودند: «ولو لا أنت يا عليّ لم يعرف المؤمنين بعدي!» ای علی اگر تو نبودی مؤمنان پس از من شناخته نمیشدند.
عامل 2. حقد و كینه نسبت به علی(ع)
امام علی(ع) كسی بود كه پدران و اجداد كافر و فاسق عدهای از همین تازه مسلمانان را در جنگهای بدر و احد و حنین و احزاب و… به قتل رسانده بود؛ لذا كینهی عجیبی در دل نسبت به آن حضرت داشتند. این كینه در دل فرزندانشان هم بود، تا جایی كه یزید بن معاویه، هفتاد سال بعد از اسلام، امام حسین(ع) فرزند علی(ع) را به انتقام خون كشتگان خود در جنگ بدر به دست علی(ع) ، به طرز فجیعی به شهادت میرساند. حال چگونه قابل تصور است این نو مسلمانان، از علی(ع) دلخوشی داشته باشند و اجازه دهند جانشین پیامبر(ص) شود!؟ ولی ابوبكر و عمر در هیچ جنگی، هیچ كافر و مشركی را نكشته بودند و طبیعی بود از آنها كینه نداشته باشند.
عامل 3. عدالت علی(ع)
علی(ع) كسی بود كه همه را به یك دید نگاه میكرد و این خوشایند یك عده زیاده خواه و فزون طلب نبود. آنان عدالت علی(ع) را در سفری كه همراه ایشان به یمن رفته بودند دیدند كه چگونه حضرت علی(ع) با كسانی كه برای خود سهم بیشتری قائل بودند برخورد كردند؛ لذا حكومت ایشان برای آنان تحمل ناپذیر بود. همین عدالت علی(ع) باعث شدكه طلحه و زبیری که در برابر درخواست فرمانداری كوفه و بصره از علی(ع) جواب رد شنیدند، به جنگ ایشان رفتند و خون مسلمانان را برای رسیدن به قدرت، بر زمین ریختند.
سؤال: با مشخص شدن ملاک شیعه نسبت به انتخاب امام و خلیفه مبنی بر این که انتخاب جانشین برای پیامبر(ص) مانند انتخاب خود پیامبر امری الهی است و مردم نمیتوانند در آن دخالت کنند. سؤالی به وجود میآید که ملاک اهل تسنن برای انتخاب خلیفه چیست؟
جواب: واقعیت این است که ملاک و معیار مشخص و ثابتی ندارند. وقتی اهل تسنن زیر بار فرمودهی خداوند نمیروند آنجا که فرمودند: {إِنّي جاعِلٌ فِي اْلأَرْضِ خَليفَةً}(بقره/30) انتخاب و جعل خلیفه بر روی زمین به عهدهی من است، یعنی مردم نباید دراین امور دخالت کنند، طبیعی است برای یافتن ملاک، دچار حیرت و سرگردانی شوند. اگر نحوهی انتخاب هر خلیفه را ملاک قرار دهند، آن ملاک، بلافاصله به وسیلهی خلیفهی بعدی شکسته و نقض میشود. مثلا میگویند: پیامبر اسلام(ص) ، مردم را بدون رهبر و سرپرست رها کرد و از دنیا رفت و انتخاب خلیفه را به عهدهی مردم گذاشت. میگوییم پس ملاک انتخاب خلیفه، نظر مردم است همانطور که مثلاً ابوبکر، طبق این ملاک خلیفه شد. ولی دیری نمیانجامد که این ملاک در انتخاب خلیفهی بعدی زیر پا گذاشته میشود و ابوبکر شخصاً عمر را به خلافت بر میگزیند. اگر فرض کنیم روش صحیح در انتخاب خلیفه، روش ابوبکر است، یعنی انتخاب به وسیلهی خلیفهی قبلی، سؤال پیش میآید که چرا پیامبر(ص) این ملاک را رعایت نکرد و طبق عقیدهی اهلتسنّن مردم را رها کرد؟ چرا عمر بن خطاب، به این ملاک عمل نکرد و شورای شش نفره تشکیل داد تا پس از مشورت یکی را انتخاب کنند؟ اگر شورای شش نفره، تعیین خلیفه میکنند، چرا پیامبر و ابوبکر و عثمان این ملاک را رعایت نکردند؟ ضمن آن كه روش پیامبران الهی این بود كه حتی اگر برای مدت كوتاهی از قوم خود دور میشدند یك جانشین برای خود انتخاب میكردند. مثلاً وقتی حضرت موسی(ع) برای آوردن تورات به كوه طور میرود، هارون را جانشین خود معرفی میكند. پس چگونه ممكن است پیامبر اكرم(ص) كه تا ابد میخواهند از امت خود دور شوند یك جانشین شایسته برای خود انتخاب نكردند؟!
منبع : نشريه امام شناسي ، شماره 32
هیچ نظری وجود ندارد