تضعيف حديث «عمار» توسط ابن تیمیه و رد آن

تضعيف حديث «عمار»

به صورت متواتر از پيامبر| نقل شده كه فرمودند:

تقتل عمار الفئة الباغية.

عمار را گروه ظالم خواهند كشت.

ابن‏تيميه در تضعيف این حديث مي‌‌نويسد:

فَههُنا لِلنّاس اقوال: مِنهُم من قدح في حَديث عَمّار.⁽[1]⁾

در اينجا براى مردم اقوالى است، از جمله آنان كسى است كه در حديث عمار اشکال وارد كرده است.

در جایی دیگر می‌گوید: «فبعضهم ضعفه؛ برخی از افراد آن را تضعیف نمودند».

نقد و بررسي:

چرا ابن‏تيميه نام کساني که اين حديث را تضعيف کرده‌اند ذكر نكرده است؟ این حديث که ثابت و متواتر است، 24 نفر از صحابه آن را نقل كرده‏اند. ابن‏تيميه به تبع تضعیف این حدیث به جنگ‏هاى حضرت على× نیز اعتراض نموده است، در حالي که علماي اهل تسنن برخلاف آن معتقدند؛ از جمله:

الف) ابن‌حجر در شرح صحيح بخارى می‌نويسد: در اين حديث نشانه‏اى از نشانه‏هاى نبوت و فضيلتى آشكار براى على× و عمار است، و نيز ردّى بر افراد ناصبى كه گمان كرده‏اند على× در جنگ‏هايش بر حق نبوده. حديث‏ «عمار را گروه ظالم می‌كشد»، بر اين دلالت دارد كه على× در آن جنگ‏ها بر حق بود؛ زيرا اصحاب معاويه، عمار را به قتل رساندند.([2])

ب) ابن‌كثير در «البدايهًْ والنهايهًْ» مي‌گويد:

اين جريان كشته شدن عمار بن ياسر با اميرالمؤمنين علي‌بن ابي‌طالب× است كه اهل شام او را كشتند، با كشتن او به خوبي سرّ سخن رسول خدا| روشن و آشكار شد كه فرموده بود: گروه سركش او را خواهند كشت و روشن شد كه علي× بر حق و معاويه سرکش و ياغي است.([3])

پ) نَووي در شرح «صحيح مسلم» گويد:

در همة اين جنگ‌‌ها علي بر حق بود، اين مذهب اهل تسنن است.([4])

ت) ذهبي در «سير اعلام النبلاء» مي‌‌گويد:

ما ترديد نداريم كه علي× از كساني كه با آنها جنگيد برتر بود و او به حق سزاوارتر بود.([5])

7. ردّ حديث «ولايت»

ابن‌تيميه در ردّ حديث ولايت اين‌گونه مي‌‌نويسد:

ومثل قوله: «انت ولي کل مؤمن بعدي» فان هذا موضوع بإتفاق اهل المعرفة بالحديث.

حديث پيامبر| خطاب به على× (تو سرپرست هر مؤمن بعد از من می‌باشى)، از نظر تمام آگاهان حديث، جعلى و دروغ است.([6])

همچنين در ضعف حديث مزبور مي‌‌گويد:

وکذلك قوله: «هو ولي کل مؤمن بعدي» کذب علی رسول الله.

و همچنين است گفتار پيامبر اکرم| (او (علي) سرپرست هر مؤمني بعد از من است)، اين دروغ بستن بر رسول خدا| است.([7])

نقد و بررسي:

اين حديث را ترمذى در «سنن»([8])، نسائى در «الخصائص» و احمدبن حنبل در «المسند» و «فضائل الصحابه» نقل كرده‏اند.([9]) ابن‌حبان آن را در «صحيح» خود نقل و تصحيح نموده است.([10]) حاكم نيشابورى بعد از نقل آن می‌گويد:

اين حديث صحيحى است كه مطابق با شرط مسلم است، گرچه بخارى و مسلم آن را نقل نكرده‏اند.([11])

ابن‌حجر نيز در «الاصابهًْ» بعد از نسبت دادن آن به ترمذى می‌گويد:

سند آن قوى است.([12])

ناصرالدين البانى اين حديث را در كتاب «سلسلهًْ الاحاديث الصحيحهًْ» (حديث شماره 2223) نقل و تصحيح سند نموده است. وى بعد از نقل برخى سندها می‌گويد:

اين‌كه شيخ‏الاسلام، ابن‏تيميه، جرأت انكار و تكذيب اين حديث را در منهاج السنهًْ([13]) داشته، جاى تعجب بسيار است. من علتى براى اين تكذيب نمی‌بينم جز آن‌كه بگويم او در ردّ شيعه سرعت‏ به خرج می‌داده و مبالغه داشته است، خداوند از گناه ما و او بگذرد.([14])

سيوطي در کتاب «القول الجلي في مناقب علي»، تصحيح اين حديث را از ابن ‌‌ابي‌شيبه نقل کرده است.

[1]) منهاج السنهًْ، ج2، ص208.

[2]) ابن حجر، فتح البارى، ج13، صص 85 و 86.

[3]) ابن‌کثير، اسماعيل، البدايهًْ والنهايهًْ، ج7، ص267.

[4]) نَوَوي، شرح صحيح مسلم، ج18، ص288.

[5]) ذهبي، سير اعلام النبلاء، ج8، صص 37 و 210.

[6]) ابن‌تيميه، احمد، منهاج السنهًْ، ج3، ص9.

[7]) همان، ج4، ص104.

[8]) ترمذى، محمد، سنن ترمذى، كتاب المناقب، باب على‏بن ابى‏طالب×.

[9]) نسائي، خصایص اميرالمؤمنين×، ص78، شيباني، احمد، مسند احمد، ج4، ص437؛ فضائل الصحابه، ج3، ص605.

[10]) ابن‌حبان، الاحسان بترتيب صحيح ابن حبان، ج9، ص42.

[11]) حاکم نيشابوري، ابوعبدالله، مستدرك حاكم، ج3، ص110.