فرقهشناسان در وجه تسميه اين فرقه به نظر واحدى نرسيده و نظرات متعددى را ارائه دادهاند؛
برخى معتقدند، فرقههاى مختاريه و كیسانيه يكى بوده و رهبر آنان «مختار ثقفى» بوده است؛
برخى ديگر ادعا كردهاند كه رهبرى اين فرقه به عهده «كيسان» بوده است به همین دلیل به آنان «كيسانيه» مىگويند امّا در اين كه كيسان كيست؟ افكار و عقايد او چیست؟ چه وجه تمايزى با ديگران داشته كه وى را رهبر فرقهاى مستقل خواندهاند؟
بعضى ادعا كردهاند كيسان لقب محمد بن حنفیّه فرزند حضرت امام على× است.[1]
گروه ديگرى قائلند «كيسان» لقب خود مختار ثقفى بود كه محمد بن حنفيه دلیل زيركى، به او لقب كَيّس يعنى زيرك داد، و طرف داران وی به «كيسانيه» معروف شدند؛
ديگران مىگويند؛ كيسان لقب ابوعَمْره، رييس پليس كوفه در زمان تسلط مختار بر كوفه است؛
برخى نيز گفته اند: كيسان لقب يكى از غلامان آزادشده حضرت على × است كه در قيام مختار بر عليه بنىاميّه نقش اصلى را داشت.
فرقهشناسان كه حتى از كليات، نامگذارى و عقايد آنان اطلاعات دقيقى ندارند، هيچ گونه مرام نامه خاصى را كه خارج از اسلام باشد، براى آنان نقل نكردهاند. رهبران نام برده در اين فرقه روند و رويه ديگرى بجز روند طبيعى اسلام و تشيع نداشتهاند. به امامت شخصى ديگرى و يا نعوذبالله به الوهيت امام و شخص خاصى قائل نبودهاند. اهداف و برنامههاى خارج از اسلام را دنبال نكردهاند. دقت در اين گونه مسائل نقشه خائنانه فرقه سازان شبهه جو و قدرتپرست را برملا مىسازد.
از دلائل مهم متهم نمودن مختار، به تشكيل فرقه و ارتكاب به غلو؛ مبارزه بىامان وى با سلطه مطلق بنىاميّه، خارج نمودن كوفه از تحت تسلط امويان، سركوب و نابودی قاتلان امام حسين × در صحراى كربلا، برملا نمودن چهره واقعى باطلگرايان حق نما در آن دوره از اسلام بوده است. پيروزى مختار بر لشكر عظيم عبدالملك بن مروان و قتل عبيداللّه بن زياد و در يك جمله دليل غالى خواندن مختار باطلستيزى، ظلمستيزى، حقيقتجويى و آرمانطلبى او و از همه مهمتر، جديت و حمايت وى از قيامهاى شيعى بوده است.
اگر مختار، قاتلان، عاملان و شركتكنندگان در صحراى كربلا و كشندگان اهلبيت پيامبر اسلام را به سزاى اعمالشان نمىرساند؛ اگر به خونخواهى فرزند رسولاللّه| و اميرالمؤمنين × بپا نمىخواست و مبارزهاى بىامان را شروع نمىكرد، هرگز وى را اهل فرقه و غلو نمىخواندند، هرگز او را تكفير نمىكردند. غاصبان منصب ولايت كه قصد داشتند چهره حماسى و مذهبى قيام مختار را مخدوش و علت استقبال عمومى مردم از وى را تحريف نمايند، به صورت گسترده به تبليغات عليه مختار دست زدند و او را بدعتگذار و خرافهاى خواندند.
[1]. ماهيت قيام مختار ص 190.
هیچ نظری وجود ندارد