پس از رحلت خاتم الأنبیاء محمد مصطفی(ص)، تعداد انگشت شماری بر عهد و پیمان خویش و پذیرش ولایت امیرالمؤمنین علی(ع) باقی ماندند.
سلمان، مقداد، ابوذر و عمار از برجستهترین این افراد بودند که در اثر ولایتپذیری به مقامات بسیار بالایی رسیدند. مرحوم علامه مجلسی(ره)در جلد بیست و سوم بحار الأنوار، روایات فراوانی را در خصوص فضائل سلمان، ابوذر، مقداد و عمار جمعآوری کرده است که انسان را در نگاه اوّل متحیّر میسازد و مراحل اوجگیری انسان در کسب فضائل و مقامات را تا بینهایت نشان میدهد.
مقامات سلمان فارسی
در بین اصحاب و یاران باوفای رسول خدا(ص) که بر عهد و پیمان ولایت باقی ماندند، مقام سلمان فارسی(ره)و فضائل او درخشش دیگری دارد که به نمونهای از آن اشاره میشود:
1. نزول برخی آیات قرآن در خصوص سلمان فارسی، امام باقر(ع) میفرمایند، این آیه در شأن سلمان فارسی نازل شد: {وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الّذِينَ يَدْعُونَ رَبّهُم بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلاَ تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدّنْيَا}(کهف/28)
با كسانی كه خدای خويش را صبح و شام میخوانند و فقط رضای او را طلب میکنند، با شکیبایی همراهی کن و لحظهای از آنان به خاطر زینت دنیا چشم مپوش.
2. توصیه خداوند متعال در خصوص سلمان، مانند: قال رسول الله(ص): «ان الله أمرني بحبّ أربعةٍ: عليّ و سلمان و ابيذر والمقداد».(عیون اخبار الرضا(ع)/ج2/ص32)
پیامبر اکرم(ص) فرمودند: خداوند متعال مرا امر کرد به دوست داشتن چهار نفر، علی(ع)، سلمان، ابوذر و مقداد. و نیز خداوند متعال فرمود: اگر اهل زمین سلمان و مقداد را دوست داشتند هیچ کس عذاب نمیشد.(بحار:22/328)
3. خلقت زمین به خاطر سلمان!؛ قال علی(ع): «خُلِقَت الارضُ لسبعةٍ بهم يرزقون وبهم يُمطرون وبهم ينصرون، ابوذر، سلمان، والمقداد وعمار وحذيفة وعبدالله ابن مسعود وانا امامُهم وهم الذين شهدو الصلاة على فاطمة(علیها السلام)».(خصال:2/360)
زمین به خاطر هفت نفر خلق شد و به واسطۀ آنها روزی داده میشود و باران میآید و یاری میشود، ابوذر، سلمان، مقداد، عمار، حذیفه، عبدالله بن مسعود و من امام آنها هستم و آنها کسانی هستند که بر فاطمه زهرا(عليها السلام) نماز خواندند.
(شیخ صدوق در مورد معنای این روایت میفرماید: این که زمین برای این هفت نفر خلق شده معنایش این نیست که از ابتدای خلقتش تا انتها به خاطر آنها بوده است و تنها معنایش این است که فایده در زمین در آن وقت برای کسانی که شاهد نماز بر فاطمه(علیها السلام) بودهاند، مقدّر شده بود و این خلقت تقدیری است نه تکوینی). و شاید منظور این باشد که اگر این 7 نفر نبودند اسلام حقیقی و تشیع حفظ نمیشد و هدفی که خداوند از خلقت زمین داشته است در آن برهۀ زمانی محقق نمی گشت.
4. شیعیان امیرالمؤمنین(ع): قال علیّ بن موسی الرضا(ع): «انّما شيعة اميرالمؤمنين(ع)، الحسن والحسين(ص) وسلمان وابوذر والمقداد وعمار ومحمد بن ابيبكر الذين لم يخالفوا شيئاً من اوامره».(الاحتجاج:2/440)
شیعیان امیرالمؤمنین(ع) امام حسن، امام حسین(ص) و سلمان و ابوذر و مقداد و عمار و محمد بن ابیبکر هستند که در هیچ یک از اوامر امیرالمؤمنین(ع) مخالفت نکردند.
5. سلمان برتر از لقمان حکیم: قال رسول الله(ص): «سلمان خيرٌ من لقمان»: سلمان برتر و بهتر از لقمان است.(بصائر الدرجات/ج1/باب9/ح13)
6. سلمان برتر از دیگر اصحاب: از امام صادق(ع) سؤال شد: در بین خواص اصحاب مانند سلمان، ابوذر، مقداد و عمار، کدام یک برتر و افضل بود؟ حضرت امام صادق(ع) فرمودند: سلمان! سپس فرمودند: سلمان علومی را میدانست که اگر ابوذر میدانست کافر میشد.
و نیز امام صادق(ع) فرمودند: ایمان 10 درجه دارد که مقداد 8 درجۀ ایمان و ابوذر 9 درجه داشت و سلمان در درجۀ دهم بود.
و رسول خدا(ص) بین سلمان و ابوذر اخوت و برادری برقرار کرد و با ابوذر شرط کرد که نافرمانی سلمان را نکند.
و نیز رسول خدا(ص) فرمودند: سلمان از من است و هر کس به او جفا کند به من جفا کرده و هر کس او را اذیت کند، مرا اذیت کرده و هرکس از او دوری کند از من دوری کرده و هر کس به او تقرب جوید، به من تقرب جسته است و خدا دشمن است با کسی که با سلمان دشمنی کند و دوست است با کسی که او را دوست داشته باشد. همانا بهشت مشتاق و عاشق سلمان است بیش از آن که سلمان به بهشت اشتیاق داشته باشد یا عاشق آن باشد.
7. عالم به تمام علوم: امیرالمؤمنین علی(ع) میفرمایند: چه بگویم دربارۀ مردی که از طینت و سرشت ما اهلبیت(ع) خلق شد و روح او مقرون به روح ماست و خداوند متعال او را مخصوص گردانید به اولین و آخرین علوم، ظاهر و باطن علوم، آشکار و نهان علوم و او از ما اهلبیت(ع) است.(رجوع کنید به بحارالأنوار:22/318)
چرا سلمان؟!
این سؤال برای بسیاری پیش میآید که چگونه ممکن است یک بشر عادی و نه معصوم! به این همه مقامات برسد. منصور برزج میگوید به امام صادق(ع) عرض کردم، بسیار میشنوم که شما از سلمان فارسی سخن میگویید. حضرت صادق(ع) فرمودند: نگو سلمان فارسی! بلکه بگو سلمان محمّدی(ص). همانا سلمان سه خصلت داشت: اول آن که: خواستۀ امیرالمؤمنین علی(ع) را بر خواستۀ خود مقدم میداشت و نظر او را اعمال میکرد. دوم: مقداد را دوست میداشت و آنها را به ثروتمندان ترجیح میداد. سوم: دوستدار علم و علمای راستین بود.(امالی طوسی/133)
موضوعیت یا طریقیت سلمان
آری! آن چه که سلمان و مانند سلمان را به این مقامات میرساند: مقدم داشتن خواستۀ ولایت و امامت و عمل به فرمان او در نهایت درجه است. یعنی: حرف اول و آخر را ولایت میزند و بس. به این معنا که سلمان موضوعیت ندارد بلکه طریقیت دارد، آن چه که موضوعیت دارد ولایت است و سلمان طریق رسیدن به این ولایت را نشان میدهد. دوست داشتن سلمان به معنای دوست داشتن ولایت و دشمنی با سلمان یعنی: دشمنی با ولایت. همانگونه که دشمنی برخی اصحاب رسول خدا(ص) با سلمان نه به خاطر نماز و روزۀ سلمان بود بلکه به خاطر توجه خاص و ویژۀ او به امیرالمؤمنین علی(ع) بود و لذا پیامبر اکرم(ص) میفرمودند: کسی که با سلمان دشمنی کند با خدا دشمنی کرده و کسی که به او جفا کند به من جفا کرده است.
محبت به سلمان، مقامات سلمان و عظمت سلمان همگی در طول ولایت و امامت امیرالمؤمنین علی(ع) بود و نه در عرض آن! و به همین طریق هر کس که امام زمان خویش را در تمامی حالات بر خود ترجیح دهد به این مقام و عظمت میرسد، نمونه کامل و مصداق بارز آن حضرت اباالفضل العباس(ع) بود که در تمامی زمینهها امام حسین(ع) را بر خود ترجیح میداد و به آن مقامات عالیه در دنیا و آخرت نائل آمد.
امام صادق(ع) فرمودند: «الولاية للمؤمنين الذين لم يغيّروا ولم يبدّلوا بعد نبيّهم واجبةٌ مثل سلمان الفارسي وابيذر الغفاري والمقداد وعمار و… ومن نحانحوهم وفعل مثل فعلهم».(بحارالأنوار:10/226)
دوستی مؤمنین که بعد از رسول خدا(ص) از ولایت منحرف نشدند و چیز دیگری را جایگزین آن نکردند واجب است مانند سلمان و ابوذر و مقداد و عمار و… و هر کس که مانند آنها عمل کند و به طریق آنها رود.
بنابراین، پذیرش ولایت امام معصوم(ع)، ترجیح خواستۀ او برخواستۀ خود، جایگزین نکردن دیگران در جایگاه امام(ع) انسان را به چنین کمالات خیره کننده و اعجابآور میرساند. معیار، ملاک و محک اعمال ولایت است. الاقرب فالاقرب، الأبعد فالأبعد. اللهم ارزقنا…
منبع : نشريه امام شناسي ، شماره 33
هیچ نظری وجود ندارد