مجمع جهانی شیعه شناسی

سیره امام حسین علیه السلام (هدف قیام)

امام حسین علیه السلام، در وصیت نامه رسمی خود، راز نهضت خود را اینگونه بیان می ­کند: «و أسیر بسیره جدى و أبى على بن أبی‏طالب؛ من می­ خواهم مطابق سیره جدم رسول خدا و پدرم على بن ابى طالب علیهم السّلام رفتار نمایم». [۱]

.

روشن است که بدون آشنایی کامل با سیره امام علی و رسول خدا، تفسیر نهضت امام حسین ممکن نیست. سیره امام علی هم که به منزله جان رسول اکرم است، همان سیره رسول خدا خواهد بود؛ و سیره پیامبر را نیز پیش از هر چیز باید قرآن تبیین کند، چون رسول اکرم هم مفسّر علمی قرآن است و هم مفسّر عملی آن.

.

قرآن، هدف نهایی از رسالت و نبوت و سیره رسول خدا را، نورانی شدن جامعه و خروج آن از هر تیرگی و تباهی می­ داند: «لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ؛[۲] تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاریکی­ها به سوى روشنایى بیرون آورى».

.

نورانی شدن مردم و جامعه، در گروی سه عنصر اساسی است:

  1. تشکیل حکومت دینی

چنانکه درباره قرآن می ­فرماید: « کِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ؛[۳] کتابى است که آن را به سوى تو فرود آوردیم تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاریکیها به سوى روشنایى بیرون آورى: به سوى راه آن شکست ناپذیر ستوده».

  • رهبری یک شخصیت الهی

قرآن درباره حضرت موسی علیه ­السلام می ­فرماید: «وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآیَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَکَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ؛[۴] و در حقیقت، موسى را با آیات خود فرستادیم [و به او فرمودیم‌] که قوم خود را از تاریکیها به سوى روشنایى بیرون آور». بر پایه این آیات، راه نورانی­ کردن جامعه، همان راه موسای کلیم؛ یعنی نبرد با فرعونیان و ستیز با تفکّر سامریان گوساله پرست است. باید تفکر گوساله ­پرستی و نیز اندیشه زورمداری را به کام دریا ریخت.

خداوند متعال، عنصر رهبری الهی را با موسای کلیم تأمین کرد؛ از این رو، با قیام وی و تشکیل نظام اسلامی، هم بساط فرعونیان برچیده شد و هم بساط تزویرگران سامری به طعمه آتش کشیده شد.

  • صبور و شکور بودن امت

«وَ ذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّهِ إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِکُلِّ صَبَّارٍ شَکُورٍ؛[۵] و روزهاى خدا را به آنان یادآورى کن، که قطعاً در این [یادآورى‌]، براى هر شکیباىِ سپاسگزارى عبرتهاست».

خداوند به موسای کلیم فرمود: وقتی می ‏توانی آل فرعون و سامری را از میان ‏برداری که امّتی صابر و شکور داشته باشی و به همین منظور آن‏ها را به ایّام خدا متذکّر کن.

گاهی خداوند متعال حکومت خود به دست صالحان را استوار می ­سازد، به شرط آنکه مردم از دو صفت برخوردار باشند:

الف. صبور باشند و هرگز مغرور نگردند و خود را طلبکار حکومت ندانند؛ و بدانند که در کنار هر نعمتی، آزمون الهی مطرح است.

خداوند می­ فرماید: ما عدّه‏ ای را از بین بردیم و شما را روی کار آوردیم تا دریابیم چگونه رفتار می ‏کنید: «لِنَنْظُرَ کَیْفَ تَعْمَلُونَ؛[۶] تا بنگریم چگونه رفتار مى‌کنید»؛ «عَسَى رَبُّکُمْ أَنْ یُهْلِکَ عَدُوَّکُمْ وَ یَسْتَخْلِفَکُمْ فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرَ کَیْفَ تَعْمَلُونَ؛[۷] این امید است که خداوند سلسله دشمن شما را منقرض کند و حکومت را به دست شما مردم دهد تا ببیند شما چه می‏ کنید».

ب. شکور باشند؛ و بدانند که تمامی نعمت­ها از آن خداوند متعال است و ناشکری و سوء استفاده از آنها، موجب سلب آنها می ­گردد. قرآن می ­فرماید: اگر قدرتی به شما دادیم از شما شکرگزاری می‏ طلبیم تا دریابیم آن را چگونه مصرف می ‏کنید اگر دریافتیم که خود را طلبکار می‏ دانید و از قدرت سوء استفاده می‏ کنید، شما را به دیار عدم می‏ فرستیم و مردان صالح را که مانند شما نیستند به جای شما قرار می ‏دهیم: «وَإِنْ تَتَوَلَّوْا یَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَیْرَکُمْ ثُمَّ لَا یَکُونُوا أَمْثَالَکُمْ؛[۸] و اگر روى برتابید [خدا] جاى شما را به مردمى غیر از شما خواهد داد که مانند شما نخواهند بود».

.

نتیجه

هدف نهایی امام حسین علیه السلام:

 نورانی ­کردن جامعه و مردم،  با تشکیل حکومتی که همه امورش بر محور دین باشد.

.

تلاش­ های امام حسین برای صبّار و شکور کردن جامعه

امام در خطبه­ ها و نامه ­ها و بیانات خود، از طریق زدودن علاقه به دنیا و زنده­ کردن اشتیاق به شهادت و جاودانه­ شدن در دلها، تلاش می­ کرد تا مردم در قیام علیه امویان و زمینه ­سازی تاسیس حکومت دینی، بتوانند صبار و شکور باشند؛ گاهی با خواندن آیه «أَیْنَمَا تَکُونُوا یُدْرِکْکُمُ الْمَوْتُ وَ لَوْ کُنْتُمْ فِی بُرُوجٍ مُشَیَّدَهٍ؛[۹] هر کجا باشید، شما را مرگ درمى‌یابد؛ هر چند در بُرج هاى استوار باشید.»؛ و گاهی نیز با خواندن آیه «لَوْ کُنْتُمْ فِی بُیُوتِکُمْ لَبَرَزَ الَّذِینَ کُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ  وَ لِیَبْتَلِیَ اللَّهُ مَا فِی صُدُورِکُمْ؛[۱۰] اگر شما در خانه‌هاى خود هم بودید، کسانى که کشته شدن بر آنان نوشته شده، قطعاً [با پاى خود] به سوى قتلگاه ­هاى خویش مى‌رفتند. و [اینها] براى این است که خداوند، آنچه را در دلهاى شماست، [در عمل‌] بیازماید».

خلاصه و برداشتی از کتاب «شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی»، آیت­ الله جوادی آملی (از ص ۱۵ تا ۲۳)


[۱] . بحارالأنوار، ج ۴۴، ص ۳۲۹

[۲] . سوره ابراهیم، آیه ۱

[۳] . سوره ابراهیم، آیه ۱.

[۴] . سوره ابراهیم، آیه ۵.

[۵] . سوره ابراهیم، آیه ۵.

[۶] . سوره یونس، آیه ۱۴.

[۷] . سوره اعراف، آیه ۱۲۹.

[۸] . سوره محمد؛ آیه ۳۸.

[۹] . سوره نساء، آیه ۷۸.

[۱۰] . سوره آل عمران، آیه ۱۵۴

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.