پاسخ: از دیدگاه عقل و در منطق وحی، تمام انسانها بلکه همهٔ پدیدههای جهان، همانگونه که در پیدایش خود به خدا محتاجند، در تأثیربخشی خویش نیز بدو نیاز دارند. قرآن کریم در این زمینه میفرماید.
«يا أيُّها النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاء إِلى اللهِ وَ اللهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيد»
– ای مردم، شما به خدا احتیاج دارید و او بینیاز و ستوده است.
و در جای دیگر، همۀ پیروزیها را در انحصار پروردگار جهانیان دانسته و میفرماید:
«وَ مَا النَّصْرُ إِلا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمْ»
– نصرت و یاری، تنها از جانب خدای عزیز و حکیم است.
بر اساس این اصل مسلّم اسلام، ما مسلمانان در هر نماز خود، این آیه شریفه را زمزمه میکنیم.
«إيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِيْنُ»
– تنها تو را میپرستیم و از تو کمک میجوییم.
اینک برای روشن شدن پاسخ سوال فوق، میگوییم: یاری جستن از غیر خدا به دو صورت متصور است. ۱ – صورت اول آن است که به گونهای از انسان یا پدیده دیگری استمداد نماییم که او را در اصل هستی یا عملکرد خویش، مستقل دانسته و در یاری رساندن بینیاز از خدا بپنداریم. شکی نیست که اینگونه استمداد از غیر خدا، شرک محض است که قرآن کریم در آیه ذیل، بیپایگی آن را رقم میزند.
«قُلْ مَنْ ذَا الَّذى يَعْصِمُكُمْ مِن اللهِ إِنْ أَرَادَ بِكُمْ سُوءال وَ أَرادَبِكُمْ رَحْمَةً وَلا يَجِدُون لَهُمْ مِنْ دُوْنِ اللهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيراً»
– بگو اگر خدا درباره شما ارادۀ عذاب نماید، کیست که شما را از او در امان بدارد؟ و یا اگر ارادۀ رحمت فرماید، (کیست که از آن پیشگیری نماید) و آنان برای خود، ولی و یاوری نمییابند.
۲ – روش دیگر آن است که به هنگام یاری جستن از انسانی دیگر، او را آفریده و نیازمند به خدا بدانیم که از خود، استقلالی ندارد و تأثیربخشی وی نیز از جانب خدای بزرگ، به منظور حل بعضی از مشکلات بندگان، به وی عطا گردیده است.
بر اساس این طرز تفکر، موردی که از وی یاری میطلبیم، حکم واسطه را دارد که پروردگار بزرگ او را وسیلهٔ برآوردن برخی نیازها قرار داده است. اینگونه کمک خواهی، در واقع استعانت از خداوند است زیرا او است که به این وسائل و اسباب، هستی بخشیده و سرانجام آنان را در برآوردن نیازهای دیگران تأثیر و توان عطا فرموده است. اصولاً زندگی افراد بشر بـر مبنای این استعانت از اسباب و مسببات، پایهریزی شده است، به طوری که بدون کمک گرفتن از آنها، زندگی انسان، دچار آشفتگی میگردد. در اینجا نیز اگر با این دید به آنها بنگریم که عوامل تحقق یاری خدا هستند که هم اصل هستی آنها از خدا است و هم تأثیربخشی آنها از جانب او است، این کمک گرفتن، با توحید و یکتاپرستی هیچ برخوردی ندارد.
اگر کشاورزی موحد و خداشناس، از عواملی؛ مانند زمین و آب و هوا و آفتاب کمک میگیرد و میتواند دانهها را پرورش داده و به بار بنشاند در واقع از خدا استمداد میجوید؛ زیرا او است که به این عوامل و ابزار نیرو و استعداد بخشیده است.
روشن است که این استعانت، با روح توحید و یگانهپرستی سازگاری کامل دارد. بلکه قرآن مجید ما را به اینگونه یاری جستن از پدیدههایی مانند پایداری و نماز فرمان میدهد آنجا که میفرماید:
«وَاسْتَعِيْنُوا بِالصَّبْرِ والصَّلوةِ»
– از پایداری و نماز یاری بجویید.
روشن است که صبر و پایداری کار بشر است و ما مأموریم از آنها کمک بگیریم و در عین حال، یک چنین استعانتی، با حصر آن به خدا در آیه «… و
ايَّاكَ نَسْتَعِيْنُ» منافاتی ندارد.
منبع: شیعه پاسخ میدهد؟ تالیف: سید رضا حسینی نسب، زیر نظر: آیتالله العظمی جعفر سبحانی، ناشر: نشر مشعر، ص ۶۱ – ۶۳
هیچ نظری وجود ندارد