ولادت و نسب:او فرزند آیه الله سید علی برادر زاده آیه الله سید حسین کوه کمری تبریزی می باشد که از مراجع معروف نجف بودند.تولد ایشان در سال ۱۳۱۰ در تبریز،در بیت رفیع علم و ادب رخ داده و در همانجا رشد و نما نموده است.سپس از محضر مرحوم میرزا حبیب الله رشتی و فاضل شرابیانی کسب فیض نموده است،و از شاگردان شیخ الشریعه نمازی اصفهانی و آیه الله نائینی و عراقی بوده است و آنگاه در سال ۱۳۴۹از مسقط الراس خویش به قم آمده و از محضر درس آیه الله حائری در فقه و اصول و حدیث استفاده نموده است.آقای سید علیرضا ریحان یزدی در آئینه دانشوران در مورد جلسه درس ایشان می نویسند:«یکی دیگر از جلسات تدریس فقه و اصول که امروز رونقی بسزا دارد مجلس درس آقا سید محمد حجت است فضلاء و طلاب در این جلسه شرکت دارند و جای!۴۲۱ آن مدرس مدرسه دار الشفاء می باشد.» (1)حقیر در سال ۱۳۵۹ در کتاب «یکصد سال مبارزه روحانیت ج ۳ ص ۵۸ درمورد ایشان چنین آورده ام «آیه الله العظمی حجت کوه کمری بنیانگذار بنیاد فرهنگی بزرگ:آیه الله حجت فقیه وارسته،مجتهد متبحر،درایه شناس و بیوگرافیست اسلامی متقن و اندیشمند آگاه،وی در فقه و اصول و از نظر مراتب تقوی و ورع مورد عنایت خاص استادگرانقدرش مؤسس حوزه علمیه قم قرارداشت و بارها و بارهااز طرف ایشان موردمحبت و عنایت قرارگرفته بودند،به حدی که محل نماز جماعت خود را در صحن مطهر حضرت معصومه(س)به اوواگذار نمودند و او رایکی از دو وصی شرعی خود قراردادند که انجام وظایف و مسئولیتهای حوزه در اختیار آنان بوده باشد وی در شرایط بحرانی و ایام تاریک و ظلمانی به مدت کوتاهی پس از فوت مؤسس حوزه،زعامت حوزه را همراه یاران خود در اختیار داشت و با سبک خاص علمی و با روش تدریس ویژه،تشنگان معارف اسلامی را با منابع اولیه اسلامی آشنامی ساخت.
بیوگرافی اجمالی:از آبادی کوه کمر از توابع تبریز می باشند که تبار وی با ۲۵ واسطه به وجود پرجودامام سجاد(ع)می رسد و از آن شجره طیبه شاخ و برگ و میوه می گیرد.او تحصیلات خود را نخست در آذربایجان،سپس در نجف اشرف از محضر آیه الله شریعت اصفهانی و آیه الله نائینی و آیه الله ضیاء عراقی انجام دادند.او اهل مطالعه و تحقیق وغور و بررسی و دقت در مسائل بود،به حدی که در اندک مدت به درجه عالیه اجتهادنائل آمدند و در اثر بدی آب و هوای نجف و ضعف مزاج،ناچار در سال ۱۳۴۹ ه.ق به قم مهاجرت کردند و با آن لیاقت و استعداد ذاتی و اندوخته های علمی و فضیلتی که داشت مورد توجه و عنایت خاص آیه الله مؤسس(که عاشق فضیلت و اهل آن بود)قرارگرفتند بحدی که او را در جایگاه نماز خود دستور اقامه نماز جماعت دادند و در بالای سر حرم حضرت معصومه(س)تعیین نمودند ضمن انجام نماز جماعت،به کلیه امورو مسائل مذهبی و شرعی قیام می ورزیدند.ایشان دارای حافظه قوی و ذهن وقاد و فکر صائب بودند و در مورد حافظه شان از خودشان نقل شده است که می فرمودند: «اگر ۲۰ سال پیش حدیثی را در بحار الانواردیده باشم با فضل الهی هم اکنون می توانم بگویم عین روایت چه بوده و در کدام صفحه آن قرار داشته است.»
ویژگیها و خصوصیات روحی آیه الله حجت:از خصوصیات روحی آن مرحوم این بوده است که از تظاهر و خودنمائی!۴۲۳ گریزان بوده است او به اصحاب و دوستان خود همیشه توصیه داشت که از تبلیغ وترویج وی،خودداری نمایند.به اهل منبر می فرمودند:«راضی نیستم نام مرا بر منابرببرید.»او از عزم و تصمیم قوی برخوردار بوده است و این اراده های استوار و محکم است که رجال بزرگ و تاریخ ساز را می سازد و بالندگی می بخشد مرحوم استاد شهیدمرتضی مطهری می نویسند:«مرحوم آیه الله حجت یک سیگاری بود که تا کنون نظیر او را ندیده بودم گاهی سیگار او از سیگار دیگر بریده نمی شد بعضی از اوقات هم که می برید بسیار مدتش کوتاه بود طولی نمی کشید که مجددا سیگاری را آتش می زد در اوقات بیماری اکثروقتشان صرف کشیدن سیگار می گشت.وقتی مریض شدند و او را برای معالجه به تهران بردند،در تهران اطباء گفتند چون بیماری ریوی دارید باید سیگار را ترک کنید وبه سینه تان ضرر دارد ایشان ابتدا به شوخی فرموده بودند:من این سینه را برای کشیدن سیگار می خواهم اگر سیگار نباشد سینه را می خواهم چه کنم؟»عرض کردند به هر حال سیگار برایتان ضرر دارد و واقعا مضر است،ایشان فرموده بودند واقعا مضر است گفته بودند بلی واقعا همینطور است.فرموده بودند دیگرنمی کشم.یک کلمه نمی کشم کار را یکسره نمود یک حرف و یک تصمیم این مرد را به صورت یک مهاجر از عادت قرار داد.» (2)
آثار و خدمات:ایشان دارای آثار ارزنده و خدمات برازنده ای بودند که یکی از آثار بلند ایشان احیاء تفسیر بزرگ «التبیان »تالیف شیخ بزرگوار طوسی(اعلی الله مقامه الشریف)می باشد.و از خدمات درخشان ایشان،ایجاد و احداث مدرسه بزرگ حجتیه قم است که در هشت هزار متر مربع با۱۲۶ حجره روشن و مجهز است(البته با مهندسی و طراحی خودشان)هم اکنون مورد استفاده و بهره برداری طلاب و فضلا می باشد و تا کنون فضلای نامداری از آن مدرسه برخاسته اند.یکی دیگر از خدمات ایشان،کتابخانه نفیس و ذی قیمتی است که در قلب مدرسه حجتیه جا گرفته است و در تاسیس و راه اندازی آن دانشمند محترم حجه الاسلام و المسلمین حاج آقا مهدی حائری امام جماعت مسجد ارک تهران نقش مؤثرو همکاری تمام داشته است و اکنون بیش از ۲۵ هزار جلد کتاب متنوع و نفیس در زمینه های کتب درسی طلاب،تفسیر ادبیات،اخبار و احادیث و رجال و تاریخ می باشدساکنین مدرسه و دیگر طبقات،طبق وقفنامه،شبانه روز می توانند از آن استفاده نمایند.نگارنده خود در ایام تحصیل در سالهای ۳۹ تا ۴۵ ش،فراوان از کتابهای تاریخی مفیدآن بهره برده است.
دخالت در امور سیاسی:ایشان که پس از ارتحال مؤسس عالیقدر زحمات و مسئولیت حوزه را بر عهده داشتند،در مبارزات و برخوردهای سیاسی هم بی دخالت نبودند،به ویژه آنگاه که پای دین و مسائل شرع مقدس اسلام در میان می آمد.به عنوان ذکر نمونه،یکی از مواردی که آن روزها مطرح شده بود،مسئله کشف حجاب به صورت اجباری بود،ایشان درمورد دخالت اجباری دولت در امور دینی اعلامیه ای به این مضمون توسط آیه الله بهبهانی به دولت وقت مخابره نمودند:«بسم الله الرحمن الرحیم.به شرف عرض عالی می رساند خیلی مناسب است که حضرت مستطاب عالی به اولیای امور تذکر دهید که در بلاد اسلامی،امری که مخالفت آن از جهاتی با شریعت مقدسه محرز است،اجرای آن غیر ممکن است و تولید مفاسدخواهد نمود.از مساعی جمیله حضرتعالی تشکر می نمایم.محمد الحسینی الکوه کمری.» (3) به این ترتیب ایشان با جرات و شجاعت تمام با دولتی گفتگو می نمایند که ازپیشتیبانی کامل آمریکا و دولتهای بریتانیا و دیگر دول غربی برخوردار و حمایت می گردد.
گفتار صاحب ریحانه الادب:مرحوم میرزا محمد علی مدرس صاحب ریحانه الادب که همشهری او و یکی از تلامذه و شاگردان ایشان می باشد.در ج ۲، ص ۲۳،در حق استاد خود می نویسند:«سید سند،حبر معتمد مولینا الاجل سید محمد بن سید علی بن نقی بن محمدحسینی کوه کمری که از سادات آبادی کوه کمر نامی از توابع تبریز،به صحت نسب وشرافت حسب،در غایت شهرت معروف می باشد نسب عالیش به سید محمد مصری ملقب به حجازی از اولاد علی اصغر بن الامام السجاد(ع)موصول می گردد ایشان حاوی فروع و اصول،جامع معقول و منقول،فقیه کامل،عالم عامل،عابد زاهد،محدث ثقه رجالی،دارای کمالات نفسانیه حائز مقامات معنویه می بودند در مضمار مسایقت گوی سبقت را از اکابر و اقران ربودند حاوی قدح معلی و مرجع تقلید گروه انبوهی ازشیعیان و استاد الکل فی الکل می باشند…مرحوم مدرس سپس عین نگارش مرحوم آیه الله حجت را می آورند که در سال ۱۳۱۰ متولد شده اند و اساتید را نام می برد که از محاضر والد خویش فقه را،و از حوزه درسی آیه الله یزدی،حدیث را،و از حوزه درسی آیه الله سید ابو تراب خوانساری،فقه و اصول را،و از آیه الله شریعت اصفهانی،میرزا حسین نائینی،سید محمد فیروز آبادی و شیخ ضیاء الدین عراقی و دیگر اکابر وقت تلمذ نموده است.آنگاه به منابع رشته تخصصی خود که بیشتر فن رجال و درایه بوده است می پردازد که استاد روایتی ایشان آقای شیخ عبد الله مامقانی،شریعت اصفهانی،سید حسن صدر،سید ابو تراب خوانساری، شیخ محمد باقر بیرجندی و والد معظم خودشان آیه الله سید علی کوه کمری بوده اند.
آثار و تالیفات:آثار و تالیفات ایشان عبارت است از:۱-الاستصحاب۲-البیع۳-تنقیح المطالب المهمه فی عمل الصور المجسمه۴-جامع الاحادیث و الاصول،که تمامی احادیث شیعه را که در این زمان دردسترس فرقه محقه شیعه تواند بود،جامع و بیان معانی و مقاصد و جمع بین متناقضات آنها را مشتمل،و مطالب مهمه رجالی اینان حال اسانید اخبار را به طرزی بس عجیب محتوی،و تمامی طبقات اهل علم را رهین منت خود فرموده اند.۵-حاشیه الکفایه فی الاصول۶-الصلوه۷-لوامع الانوار الفردیه فی مرسلات الآثار النبویه.۸-مستدرک المستدرک فی استدراک ما فات عن صاحب المستدرک۹-الوقف،که یک کتاب استدلالی و مشحون از جواهر و لئالی است و غیر اینهاکه در موضوعات متنوعه بسیار و حواشی و تعلیقات بر کتب حدیث و رجال و درایه دارد…»یکی از مؤلفان و خوشه چینان درس و بحث آیه الله العظمی حجت و مؤلف محترم دو جلد از آثار الحجه،حجه الاسلام حاج شیخ محمد شریف رازی می باشد که دو جلد از تالیف خود را به نام آن بزرگ مرجع وقت نامیده است و در لابلای کتاب خویش محاسن شایسته ای را از استاد خویش به عنوان ادای حق استادی انجام داده اندو در ضمن آن اخلاص و بساطت خاص خدمات و آثار و شاگردان بزرگ مردم علم وفقاهت را باز شمرده اند ما ضمن چشم پوشی از برخی از خطاها و اشتباهات لفظی ولبی که احیانا در اغلب نوشته ها امکان وقوعی دارد با توجه به اخلاص و علاقه آن نویسنده تلاشگر بخشی از شاگردان آن مرحوم را از آن کتاب می آوریم.۱-آقا شیخ ابراهیم ریاضی۲-شیخ ابراهیم مراغه ای۳-سید ابراهیم علوی مقبره ای۴-میرزا ابو طالب تجلیل تبریزی۵-میرزا ابو طالب فاضلی۶-سید ابو القاسم تهرانی۷-شیخ ابو القاسم نحوی۸-ابو المجد بروجردی۹-شیخ احمد یمینی۱۰-شیخ احمد عراقی۱۱-احمد غروی سبط حایری۱۲-احمد قمی۱۳-شیخ اسحق قفقازی۱۴-شیخ اسد الله کاشانی ۱۵-سید اسد الله ده خرقانی۱۶-شیخ اسد الله اصفهانی۱۷-شیخ اسمعیل بهاری۱۸-سید اسمعیل اردبیلی بهاری۱۹-حاج میرزا باقر تهرانی۲۰-حاج آقا باقر قمی۲۱-میرزا تقی تبریزی۲۲-شیخ جابر فاضلی۲۳-حاج شیخ مشایخی۲۴-میرزا جعفر اشراقی تبریزی۲۵-سید جعفر بروجردی۲۶-سید حسن سریزدی۲۷-حاج میرزا حسن تیلی۲۸-آقا سید حسن حجت۲۹-حاج آقا سید حسن سیدی۳۰-میرزا حسن مصطفوی۳۱-میراز حسن انصاری محلاتی۳۲-آقا سید حسین قاضی۳۳-میرزا حسین مراغه ای۳۴-سید حسین بدلاء۳۵-سید حسن هشترودی۳۶-حاج آقا حسین اثنا عشری۳۷-مرحوم میرزا حسین تبریزی۳۸-سید حمد مرندی۳۹-سید حمید تویسرکانی۴۰-شیخ داود رشتی۴۱-حاج میرزا شهاب همدانی۴۲-حاج سید صادق لواسانی۴۳-شیخ صادق خوئی۴۴-میرزا صادق نصیری سرابی۴۵-شیخ صدر الدین قفقاری۴۶-حاج آقا ضیاء استر آبادی۴۷-حاج شیخ عباس مستقیم۴۸-شیخ عباس تهرانی۴۹-حاج شیخ عباس علوی۵۰-میرزا عبد الله اصفهانی۵۱-شیخ عبد الله اصفهانی۵۲-حاج آقا عبد الله آل آقا۵۳-شیخ عبد الله مهاجرانی۵۴-شیخ عبد الحسین سیدی۵۵-شیخ عبد الحسین قفقازی۵۶-شیخ عبد الحسین وکیلی۵۷-میرزا عبد الحسین غروی۵۸-سید عبد الرسول تهرانی۵۹-شیخ عبد الرسول تهرانی۵۹-شیخ عبد الرسول بسطامی۶۰-آشیخ عبد الصمد خوئی۶۱-میرزا عبد الکریم تهرانی۶۲-شیخ عبد الوهاب روحی۶۳-سید عبد الوهاب یزدی۶۴-حاج شیخ عزیز الله نهاوندی۶۵-حاج میرزا علی تهرانی۶۶-حاج آقا علی هاشمی۶۷-میرزا علی هاشمی۶۸-میرزا علی مرندی۶۹-سید علی حسینی۷۰-میزرا علی اردبیلی۷۱-شیخ علی زنجانی۷۲-سید علی علوی۷۳-شیخ علی انصاری۷۴-شیخ علی اکبر تهرانی۷۵-میرزا علی اکبر اسلامی۷۶-میرزا علی اکبر فقیهی۷۷-شیخ علی اصغر قزوینی۷۸-شیخ قاسم قفقازی۷۹-شیخ کاظم احمدی۸۰-سید محمد داماد۸۱-آشیخ محمد کرمی۸۲-آمیرزا محمد مجاهدی۸۳-آشیخ محمد اولیائی۸۴-آشیخ محمد فکور یزدی۸۵-حاج شیخ محمد لاکانی۸۶-آمیرزا محمد بنابی۸۷-حاج میرزا محمد باقر تهرانی۸۸-شیخ محمد باقر مهاجرانی۸۹-میرزا محمد باقر مرندی۹۰-شیخ محمد تقی تهرانی۹۱-شیخ محمد تقی گیلانی۹۲-سید محمد حسن مدرس۹۳-شیخ محمد حسن مازندرانی۹۴-سید محمد حسین آل طه۹۵-شیخ محمد حسن هرسینی۹۶-سید محمد حسین طباطبائی۹۷-شیخ محمد حسین دزفولی۹۸-شیخ محمد حیسن اردبیلی۹۹-سید محمد رضا آل محمد۱۰۰-شیخ محمد رضای فقیهی۱۰۱-شیخ محمد صادق قمی۱۰۲-شیخ محمد صادق تهرانی۱۰۳-سید محمد علی مجدی۱۰۴-حاج شیخ محمد علی عبادی۱۰۵-میرزا محمد علی طباطبائی۱۰۶-میرزا محمد علی چرندابی۱۰۷-حاج سید کاظم آیه اللهی۱۰۸-شیخ محمود علمی۱۰۹-حاج آقا مجتبی محمد اراکی۱۱۰-شیخ محسن همدانی۱۱۱-شیخ محسن مشکینی۱۱۲-سید محسن حجت۱۱۳-شیخ محسن طاهری۱۱۴-آقا مرتضی حائری۱۱۵-حاج شیخ سید مرتضی فقیه۱۱۶-حاج سید مرتضی ایروانی۱۱۷-سید مرتضی علوی۱۱۸-شیخ مصطفی جلیلی۱۱۹-آقا معتمد کرمانشاهی۱۲۰-حاج سید مهدی انگجی۱۲۱-سید مهدی تبریزی۱۲۲-حاج آقا مهدی حائری۱۲۳-آقا شیخ مهدی منصوری۱۲۴-شیخ نصرت تبریزی میانجی۱۲۵-شیخ نعمت الله مهدوی۱۲۶-شیخ هادی بروجردی۱۲۷-شیخ یحیی فاضل همدانی۱۲۸-میرزا یحیی اراکی۱۲۹-آقا یحیی عبادی۱۳۰-آشیخ یوسف همدانی۱۳۱-آسید یوسف مزلقانی۱۳۲-حاج سید یونس اردبیلی۱۳۳-شیخ موسی زنجانیاینها جمعی از شاگردان مشترک و مختص ایشان می باشند و در«آثار الحجه »تعداد بیشتری را آورده اند که طالبان تفصیل می توانند به آن کتاب مراجعه فرمایند.
رحلت:در آخرین روز بیماری خود،برای شکستن مهر خویش استخاره کرد آیه «و له دعوه الحق »آمد و او را به لقاء الله بشارت داد چنانکه بر روی سنگ قبر ایشان در مدرسه حجتیه قم نیز حکم شده است «و بعد ما استشار بکلام الحق فی کسر خاتمه اجیب بقوله تعالی و له دعوه الحق »امر به ثم تناول التربه الحسینیه و قال آخر زادی من الدنیا التربه فلبی دعوته زوال یوم الاثنین ثالث جمادی الاولی ۱۳۷۲ ه.ق »یکی از شاعران سروده است:او ز خاک کربلا می خورد و می گفت همین باشد ز دنیا آخرین زادوقتی خبر مرگ آیه الله حجت به آیه الله بروجردی رسید در فقدان همسنگر ویار و کمک خویش فرمودند:«کمرم شکست. » (4)
——————————————————–
پی نوشتها:۱- آئینه دانشوران چاپ قدیم ص ۲۵.۲- گفتارهای معنوی مقاله هجرت و جهاد ص ۲۵۵.۳- یکصد سال مبارزه روحانیت از میرزای شیرازی تا امام خمینی تالیف نگارنده چاپ ۱۳۵۹ صفحات ۵۸تا۶۳ نقل از نهضت دو ماه روحانیت تالیف آقای دوانی ص ۶۶.۴- نور علم شماره ۱۴۰ ص ۹۰- ۹۱.در مورد شناخت بیشتر او می توان به:آثار الحجه،تالیف شریف رازی- نقباء البشر،حاج آقا بزرگ- ریحانه الادب،ج ۲،ص ۲۵- ۲۴- یکصد سال مبارزه روحانیت،ج ۳مراجعه نمود.
هیچ نظری وجود ندارد