اسلام گرایی ایرانیان از دیدگاه قرآن

با اینکه قرآن غالبا و نوعا مباحث کلی را بیان می کند و کمتر به مسایل فرعی پرداخته، بسیار جالب است که در آیات متعددی ( با توجه به شأن نزول ها و روایات) با تعبیرات گوناگون ، از پذیرش اسلام توسط غیر عرب و ایرانیان، سخن به میان آورده است. این موضوع، بیانگر توجه خاص قرآن به اسلام عجم ها و ایرانیان است. به عبارت روشن تر، در قرآن مجید با توجه به تفسیر و گفتار معصومین علیهم السلام، آیات متعددی در مورد اسلام ایرانیان وجود دارد که وجود این آیات، نشانه ی دو موضوع است:۱- ایرانیان در پیشگامی به حقایق و ارزش ها، لیاقت و اشتیاق عمیق دارند.۲- اسلام آنها از اهمیت فوق العاده و ژرفی برخوردار است و سرچشمه ی شایسته ای برای رونق و گستردگی اسلام در همه ی جهان خواهد شد.اینک به بررسی چند آیه می پردازیم:
۱- در آیه ۱۳۳ سوره ی نساء می خوانیم:«ان یشأ یذهبکم ایها الناس و یأت باخرین؛ ای مردم ! اگر خدا بخواهد، شما را از میان می برد و افراد دیگری را (به جای شما) می آورد.»علامه ی طبرسی می گوید: در روایت آمده است، هنگامی که این آیه نازل شد، پیامبرصلی الله علیه و آله دست خود را بر پشت «سلمان» زد و فرمود: «هم قوم هذا یعنی عجم الفرس؛ آن افراد، از قوم این شخص (سلمان) یعنی ایرانیان هستند.» (1)
۲- در آیه ۸۹ سوره ی انعام می خوانیم:«فان یکفر بها هؤلاء فقد و کلنا بها قوما لیسوا بها کافرین؛ اگر این قوم، نسبت به آن ( هدایت الهی) کفر ورزند ( مهم نیست زیرا) کسانی را نگاهبان آن ساخته ایم که نسبت به آن کافر نیستند.»مفسران بزرگی در تفاسیر خود نقل کرده اند که منظور از این جمعیت (نگهبان دین) ایرانیان هستند.(۲)در روایت آمده است: جمعی از ایرانیان به عنوان انجام مراسم حج به حجاز رفتند، در مدینه به حضور امام باقر علیه السلام رسیدند و پرسش هایی از مسایل مهم دینی نمودند و امام باقرعلیه السلام پاسخ آنها را داد. یکی از سؤالات آنها این بود:«شنیده ایم سلمان تمایل پیدا کرد که با دختر عمر خواهر حفصه، ازدواج کند، از او خواستگاری کرد، لطفا چگونگی آن را برای ما بیان فرمایید.»امام باقرعلیه السلام فرمود: [عمر از خواستگاری ناراحت شد و جریان را به رسول خداصلی الله علیه و آله عرض کرد و گله نمود.] رسول خدا صلی الله علیه و آله به عمر فرمود: «وای بر تو، آیا خرسند نیستی که سلمان به تو مشتاق شود و تو به او نزدیک گردی؟ سلمانی که بهشت مشتاق دیدار اوست و خداوند درباره ی سلمان و شما جمعیت قریش این آیه را نازل کرد (آنگاه آیه ی فوق – ۸۹ انعام را خواند).عمر گفت: «ای رسول خدا! منظور از گروه نگهبان دین ( در آیه ی مذکور) کیست؟»پیامبرصلی الله علیه و آله در پاسخ فرمود: « هو و الله سلمان و رهطه؛ سوگند به خدا، این گروه نگهبان، سلمان و قوم او هستند.»سپس فرمود: «سوگند به خدا! این آیه (۳۸ سوره ی محمد که ذکر خواهد شد) نیز درشأن سلمان و قوم او نازل شده است.»در پایان فرمود: «ای گروه قریش ! شما مردم، فارس ( ایرانیان) را با شمشیر ( در فتح ایران) می زنید تا به سوی اسلام بیایند، سوگند به خدا روزی خواهد آمد که آنها شما را برای کشاندن به سوی اسلام با شمشیر می زنند.»«حذیفه بن یمان» که در آنجا بود، گفت: «این پیشگویی گوارا باد برای سلمان و ایرانیانی که راه ایمان و تقوی را می پیمایند.»رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اگر اسلام در لابه لای زمین گم شود، ایرانیان آن را می یابند و اگر اسلام در آسمان قرار گیرد، جز مردم ایران، کسی به آن دست نیابد.» عمر با شنیدن این سخن، غمگین شد و برخاست و رفت. (۳)
۳- در آیه ی ۵۴ سوره ی مائده می خوانیم:«یا ایها الذین آمنوا من یرتد منکم عن دینه فسوف یأتی الله بقوم یحبهم و یحبونه اذله علی المؤمنین اعزه علی الکافرین یجاهدون فی سبیل الله و لا یخافون لومه لائم … ؛ ای کسانی که ایمان آورده اید، هر کس از شما از آیین خود بازگردد (به خدا زیانی نمی رساند) خداوند در آینده جمعیتی را می آورد که ( دارای این ویژگی ها هستند):۱- خدا آنها را دوست دارد.۲- و آنها ( نیز) خدا را دوست دارند.۳- آنها در برابر مؤمنان متواضع و در برابر کافران سخت و نیرومندند.۴- آنها در راه خدا جهاد می کنند و از سرزنش ملامتگران هراسی ندارند.»روایت شده است: شخصی از این آیه ( و منظور از آن) از پیامبرصلی الله علیه و آله پرسید. پیامبرصلی الله علیه و آله دست بر شانه یا گردن سلمان زد و فرمود: «هذا و ذووه؛ منظور از این آیه، این شخص و قوم او هستند.»آنگاه فرمود: «لو کان الدین بالثریا لتناوله رجال من ابناء فارس؛ اگر دین در ستاره ی ثریا باشد و در آسمان ها قرار گیرد، مردانی از فارس، آن را به دست خواهند آورد.» (4)
۴- در آیه ۱۹۸ و ۱۹۹ سوره ی شعراء می خوانیم:«لو انزلناه علی بعض الاعجمعین – فقرأه علیهم ما کانوا به مؤمنین؛ هر گاه ما این قرآن را بر بعضی از مردم عجم (غیر عرب) نازل می کردیم و پیامبرصلی الله علیه و آله این آیات را برای آنها به زبان تازی ( اعراب) می خواند، آنها هرگز به قرآن ایمان نمی آوردند.»در حدیثی آمده است که امام صادق علیه السلام فرمود: «لو نازل القرآن علی العجم ما آمنت به العرب و قد نزل علی العرب فآمنت به العجم فهذه فضیله العجم؛ اگر قرآن بر عجم نازل شده بود، عرب به آن ایمان نمی آورد، ولی قرآن بر عرب نازل شد، عجم به آن ایمان آورد و این برای عجم، فضیلتی است.»(5)
۵- در آیه ۳۸ سوره ی محمد صلی الله علیه و آله می خوانیم:« و ان تتولوا یستدبل قوما غیرکم ثم لا یکونوا امثالکم ؛ ای مسلمانان! اگر به نعمت اسلام ارج نهید و از آن رویگردان شوید، خداوند این مأموریت ( پاسداری از اسلام) را به گروهی دیگر می سپارد، آنان که همانند شما نخواهند بود.»اکثر مفسران شیعه و اهل سنت در ذیل این آیه نقل کرده اند که پس از نزول این آیه ، جمعی از اصحاب از پیامبرصلی الله علیه و آله پرسیدند: « این جمعیتی که خداوند در این آیه به آنها اشاره می کند، چه کسانی هستند ؟»پیامبرصلی الله علیه و آله به سلمان که در نزدیکش بود، نگاه کرد و دست به زانو ( یا شانه ی) او زد و فرمود: «هذا و قومه، و الذی نفسی بیده لوکان الایمان منوطا بالثریا لتناوله رجال من فارس؛ منظور (از آیه) این مرد و قوم او است ، سوگند به آن کس که جانم رد اختیار اواست ! اگر ایمان به ستاره ی ثریا بسته باشد گروهی از مردان فارس ، آن را به چنگ می آورند. » (6)به نقل از ابوبصیر، امام صادق علیه السلام فرمود: «قد و الله ابدل بهم خیرا منهم، الموالی ؛ سوگند به خدا! خداوند به این وعده ی خود وفا کرد و گروهی از غیر عرب را که بهتر از آنها بودند، جانشین آنها نمود.» (7)
۶- در آیه ی ۳ سوره ی جمعه می خوانیم :«و اخرین منهم لما یلحقوا بهم و هو العزیز الحکیم ؛پیامبرصلی الله علیه و آله نیز رسول بر گروه دیگری غیر از امیین است که هنوز به عرب نپیوسته اند و خداوند توانا و آگاه است .»در حدیثی آمده است که پیامبرصلی الله علیه و آله این آیه را تلاوت کرد. حاضران پرسیدند: « منظور از این گروه دیگر کیست؟»پیامبرصلی الله علیه و آله در پاسخ آنها دست بر شانه «سلمان» گذاشت ( و به نقلی دست بر سر سلمان گذاشت) و فرمود: «لو کان الایمان فی الثریا لنالته رجال من هؤلاء؛ اگر ایمان در ستاره ی ثریا قرار گیرد، مردانی از این گروه (ایرانیان) به آن دست می یابند.» (8)
۷- در آیه ی ۱۶ سوره ی فتح می خوانیم:«قل للمخلفین من الاعراب ستدعون الی قوم اولی بأس شدید تقاتلونهم او یسلمون؛ به متخلفان از اعراب بگو به زودی از شما دعوت می شود که به سوی قومی رزمنده و جنگجو بروید و با آنها پیکار کنید، تا اسلام بیاورند…»از مفسر بزرگ، «ابن عباس» نقل شده است که گفت: «منظور از این قوم جنگجو و رزمنده ، ایرانیان هستند.»
۸- در آیه ی ۵ سوره ی اسراء می خوانیم:«فاذا جاء وعد اولیهما بعثنا علیکم عبادا لنا اولی بأس شدید…؛ هنگامی که نخستین وعده فرا رسد( و شما دست به فساد و خونریزی و جنایت بزنید) ما گروهی از مردان پیکار جو و رزمنده بر شما می فرستیم ( تا سخت شما را درهم بکوبند) و برای پیدا کردن مجرمان ، خانه های شما را جستجو کنند و این وعده ای قطعی .»در تفسیر این آیه، مطالب گوناگون گفته شده، بعضی احتمال داده اند که منظور از فساد و جنایت، مربوط به فساد و جنایت صهیونیست ها می شود که به رزمندگان نیرومند اسلام ، وعده ی غلبه بر آنها داده شده است.در بعضی از روایات آمده: امام باقرعلیه السلام آیه ی مذکور را تا آخر خواند، حاضران پرسیدند: «منظور از این قوم رزمنده و پیکارجو که دشمن را درهم می کوبد، کیست؟»امام باقرعلیه السلام در پاسخ فرمود: «و هم والله اهل قم؛ سوگند به خدا، آنها اهل قم هستند.»(9)چنانکه از قرآن بدست می آید، جلوداران مبارزین ، از مرکز حوزه ی علمیه ی قم برخاسته اند، مانند وجود شریف حضرت امام خمینی (قدس الله سره) و یاران او و … که ملت های اسلامی را بر ضد یهود صهیونیست بسیج می کنند و در حقیقت هسته ی مرکزی قیام ها در قم است.نیز روایت شده: آیه ی فوق در حضور امام صادق علیه السلام خوانده شد، یکی از حاضران پرسید: « فدایت شوم، منظور از این قوم رزمنده و پیروز کیست؟»امام صادق علیه السلام سه بار فرمود: «سوگند به خدا، آنها اهل قم هستند.» (10)
پی نوشت :

۱٫ علامه ی طبرسی، تفسیر مجمع البیان، ج ۳ ، ص ۱۲۲، این روایت در تفسیر تبیان ( ذیل آیه) نیز آمده است.۲٫ تفسیر علامه محمد عبده المنار، و آلوسی روحج المعانی، ذیل آیه ۸۹ انعام .۳٫ حاجی نوری، نفس الرحمان، ص ۸۴ .۴٫ علامه طبرسی، مجمع البیان، ج ۳ ، ص ۸۰۲؛ این روایت در تفاسیر اهل تسنن نیز آمده است. مانند تفسیر کشاف، ذیل آیه؛ فخر رازی، تفسیر کبیر، ج۲، ص ۹و ۲۰؛ تفسیر قرطبی، ج۸، ص ۹۳؛ کنزالعمال، حدیث ۳۴۱۳۰ ( در بعضی به جای واژه ی «دین» واژه ی علم آمده است.)۵٫ محدث حویزی، نورالثقلین، ج۴، ص ۱۶۵٫۶٫ علامه طبرسی، مجمع البیان، ج۹، ص ۸٫۷٫ تفسیر ابن کثیر، ج۷، ص ۶ و ۷، ذیل آیه ۳۸ سوره ی محمد. از عجایب اینکه: به خاطر وجود این حدیث در این تفسیر، مدتی خرید و فروش این تفسیر در عربستان سعودی و اردن ممنوع بود( مجله ی لواء الصدر، طبق نقل مجله نور علم، شماره ۱۸).۸٫ تفاسیر مجمع البیان، البیان، الدرالمنثور، کشاف، قرطبی، مراغی، فی ظلال ، ذیل آیه ۱۶ فتح .۹٫ علامه مجلسی، بحار، ج۵۷، ص ۱۶ به نقل از تاریخ قدیم قم.۱۰٫ همان، ج۶۰، ص ۲۱۶٫
منبع:رابطه ی ایران با اسلام و تشیع