تاریخ، چه بدعت هایى از معاویه ثبت نموده است؟

۱ـ بدعت اذان در نماز عید فطر و قربان

«شافعى» در کتاب «الاُمّ»(۱) از طریق «زهرى» نقل کرده است : در زمان پیامبر و ابوبکر و عمر و عثمان در نماز عید اذان گفته نشد، تا آنکه معاویه در شام آن را بدعت گزارد ، و پس از آن «حجّاج» وقتى والى مدینه شد در مدینه آن را بدعت نهاد.
«ابن حزم» در کتاب «المحلّى»(۲) مى نویسد: «بنى امیّه، دیر بیرون رفتن براى نماز عید ، و مقدّم کردن خطبه بر نماز ، و اذان و اقامه در نماز عید را بدعت نهادند».

۲ـ بدعت معاویه در دیه

«ضحّاک» در کتاب «الدیات»(۳) از «محمّد بن اسحاق» نقل مى کند : «به زهرى گفتم : درباره دیه کافر ذمّى برایم بگو که در زمان رسول خدا(صلى الله علیه وآله)چقدر بوده است؟ چرا که درباره آن اختلاف پیدا کرده ایم . گفت : مابین مشرق و مغرب هیچ کس داناتر به آن از من نیست ، در زمان رسول خدا(صلى الله علیه وآله) و زمان ابوبکر و عمر و عثمان هزار دینار بود تا آنکه معاویه به خانواده مقتول پانصد دینار داد و پانصد دینار را براى بیت المال قرار داد».
ابن کثیر در «البدایه والنهایه»(۴) مى نویسد:
زهرى مى گوید : سنّت بر این بود که دیه ذمّى مثل دیه مسلمان است و معاویه نخستین کسى بود که آن را نصف کرد ، و نصف دیگر را براى خودش برداشت.
لازم به ذکر است: دیه کافر ذمّى در زمان پیامبر آن گونه که زهرى گمان کرده ، هزار دینار نبوده است و غیر از ابوحنیفه هیچ کدام از پیشوایان مذاهب آن را هزار دینار نگفته اند; و نخستین کسى که آن را هزار دینار قرار داد عثمان بود(۵) . به هر حال در این کار معاویه سه بدعت وجود دارد:
۱ ـ اینکه دیه را هزار دینار قرار داد .
۲ ـ آن را بین ورثه مقتول و بیت المال تقسیم کرد .
۳ ـ اینکه سهم بیت المال را نصف آن قرار داد ، بر فرض که هزار دینار سنّت بوده باشد و بیت المال در آن حقّى داشته باشد .
۳ـ ترک کردن تکبیرهاى مستحبّى نماز
در کتاب «شرح الموطّأ» چنین آمده است : «طبرى» از «ابو هریره» نقل مى کند : «نخستین کسى که تکبیرهاى نماز را ترک کرد «معاویه» بود . و «ابو عبید» روایت کرده است : نخستین فرد ، «زیاد» بود .
«ابن حجر» در «فتح الباری»(۶) مى نویسد :
این دو با هم منافات ندارد ؛ چون «زیاد» به پیروى از معاویه ، تکبیرها را نگفت ، و معاویه هم به پیروى از عثمان آنها را ترک کرد(۷) . ولى گروهى از علما این را بر آهسته گفتن حمل کرده اند .
و در کتاب «الوسائل إلى مسامره الأوائل»(۸) آمده است :
نخستین کسى که تکبیرها را نگفت معاویه بود ، او وقتى «سمع الله لمن حمده» را مى گفت بدون آنکه تکبیر بگوید به سجده مى رفت .
«شافعى» در کتاب «الاُمّ»(۹) از «عبید بن رفاعه» نقل مى کند : معاویه به مدینه آمد و در نمازش بسم الله را نگفت و در حرکات نماز تکبیرها را نگفت . بعد از سلام نماز ، مهاجر و انصار بر او فریاد زدند : «یا معاویه! سرقْتَ صلاتک، أین بسم الله الرحمن الرحیم؟! وأین التکبیر إذا خفضت وإذا رفعت؟!»؛ ( اى معاویه از نمازت دزدیدى . بسم الله چه شد؟! تکبیرها را هنگام خم و راست شدن چه کردى؟!) . او دوباره نماز خواند و آنچه را بر او ایراد گرفته بودند ، گفت .
۴ـ بدعت مقدّم کردن خطبه بر نماز عید
«عبدالرزّاق» ، از «ابن جریج»، از «زهرى» نقل کرده است(۱۰) : «نخستین کسى که خطبه نماز عید را پیش از نماز خواند معاویه بود. و ابن منذر از ابن سیرین نقل کرده است : اوّلین فرد «زیاد» بود که در بصره این بدعت را نهاد. «عیاض» مى گوید: بین این دو نقل و نقلى که مى گوید «مروان» بوده است تعارضى نیست ، چون مروان و زیاد از کارگزاران معاویه بوده اند؛ پس ابتدا معاویه این کار را آغاز کرد و آنها از او پیروى کردند»(۱۲) .