تعريف رجس

تعريف رجس

زجاج در تعريف رجس مى‏نویسد:

«الرجس فى اللغة اسم لكل ما استقذر من عمل.»⁽[1]⁾؛ «رجس در لغت اسم براى هر كار پليد و ناپاك است».

ابن‏سكيت مى‏نویسد:

«الرجس: الشى‏ء القذر.»⁽[2]⁾؛«رجس يعنى چيز پليد و ناپاك».

ابن فارس در تعريف «قذر» مى‏نویسد:

«القذر كلمة تدلّ على خلاف النظافة.»⁽[3]⁾ ؛ «قذر كلمه‏اى است كه بر ضد پاكى دلالت مى‏كند».

فيروزآبادى مى‏نویسد:

«الرِّجس – بالكسر – القذر و يحرّك و تفتح الراء و تكسر الجيم الآثم و كل ما استقذر من العمل و العمل المؤدّى الى العذاب و الشك و العقاب و الغضب و رَجِسَ عمل عملاً قبيحا.»⁽[4]⁾

رجس يعنى پليدى و ناپاكى و رَجِسَ؛ يعنى گناهان و هر كار زشت و پليد و هر كارى كه به عذاب يا شك يا عقاب يا غضب بينجامد و رَجِسَ؛ يعنى كار قبيح و زشتى انجام داده است.

ابن دريد مىنویسد:

«الرجس القذر و قد يعبّر به عن الحرام و الفعل القبيح و العذاب و اللعنة و الكفر.»⁽[5]⁾

رجس پليدى است كه گاهى از كلمه حرام يا كار زشت يا عذاب يا لعنت و كفر به رجس تعبير مى‏كنند.

ابن كلبى مى‏نویسد:

«المراد به هنا النقائص و العيوب.»⁽[6]⁾

«مقصود از رجس در اينجا كاستى‏ها و زشتى‏هاست».

ابن منظور مى‏نویسد:

«الرجس: القذر»؛⁽[7]⁾ رجس؛ پليدى است.

مفسران نيز با توجه به همين معناى لغوى در اين آيه رجس را تفسير كرده‏اند؛

قشيرى مى‏نویسد:

«الرجس الافعال الخبيثة و الاخلاق الدنيئّة، فالافعال الخبيثة الفواحش ما ظهر منها و ما بطن و ما قلّ و ما جلّ و الاخلاق الدنيئة الاهواء و البدع كالبخل و الشّح.»⁽[8]⁾

رجس كارهاى پليد و اخلاق پست است؛ كارهاى پليد چه آشکار و چه پنهان، چه كم و چه زياد و اخلاق پست همانند هواهاى نفسانى و بدعتها مانند بخل و آزمندى.

ابن‏عباس معتقد است:

«الرجس عمل الشيطان و ما ليس لله فيه رضىٰ»⁽[9]⁾

رجس كار شيطانى و هر كارى است كه مورد رضايت خدا نباشد.

شوكانى مى‏نویسد:

«فيدخل تحت ذلك كلّ ما ليس فيه لله رضىٰ»⁽[10]⁾

رجس شامل هر كارى كه مورد رضايت خدا نباشد، مى‏شود.

راغب مى‏نویسد:

«الرجس الشى‏ء القذر و هو على اربعة اوجه؛ اما من حيث الطبع و اما من جهة العقل و امّا من جهة الشرع و اما من كلّ ذلك كالمية»⁽[11]⁾

رجس چيز پليد است و آن چهار مورد دارد؛ يا طبع انسانى بر پليدى آن دلالت دارد، يا عقل، يا شرع و يا هر سه بر پليدى آن دلالت مى‏كنند؛ مثل [خوردن] مردار.

اكنون با تعریفى كه لغويان و مفسران از «رجس» ارائه مى‏كنند، آيا مى‏توان گفت: رجس شامل دروغ نمى‏شود، با اين كه خدا و رسول‏خدا | و عقل آن را زشت مى‏دانند و همه به حرام بودن آن فتوا داده‏اند؟

([1]) معانى‏القرآن و اعرابه، ج 4، ص 226؛ تهذيب اللغة، ج 10، ص 306؛ تاج‏العروس، ج 8، ص 303.

([2]) تهذيب اللغة، ج 10، ص 306؛ تاج العروس، ج 8، ص 303.

([3]) مقاييس اللغة، ج 5، ص 70.

([4]) القاموس المحيط، ج 2، ص 227؛ المعجم الوسيط، ج 1، ص 330؛ اقرب الموارد، ج 2، ص 354.

([5]) لسان العرب، ج 6، ص 95.

([6]) التسهيل لعلوم التنزيل، ج 2، ص 188.

([7]) لسان العرب، ج 6، ص 94.

([8]) تفسير القشيرى، ج 3، ص 38.

([9]) مجمع‏البيان، ج 8، ص 356.

([10]) فتح‏القدير، ج 4، ص 278.

([11]) مفردات راغب، ص 188.