مطلعاختصاص دفتری از فرهنگ کوثر به هر کدام از پیشوایان پاک و آینهداران جلال و جمال الهی، مصوبهای بود که همزمان با طلوع نشریه در افق مطبوعات کشور، در جمع مسؤولان این کاروان فرهنگی مطرح گردید . تاکنون ویژه نامههایی مخصوص پیامبر گرامی اسلام، حضرت فاطمه علیها السلام، غدیر، امام علی، امام حسن، امام حسین، امام صادق و امام کاظم علیهم السلام با یاری اهل قلم حوزه مقدس قم انتشار یافته است . گرچه نسبت به ساحت قدس آن بزرگواران باید گفت: «دست ما کوتاه و خرما بر نخیل» و «چه نسبتخاک را با عالم پاک» ولی دلخوشیم که با این ویژهنامهها آینه خرد و شکسته خود را فراروی آفتاب انوار عترت علیهم السلام بگیریم . این شماره از «نشریه» به زندگی حضرت علی بن الحسین علیه السلام، امام حماسه و عرفان و آزادی اختصاص یافته است . ما اگر بتوانیم محورهای پژوهشی و راهکارهای معرفت این یادگار سیدالشهدا و عصاره عاشورا را در دیدرس شیفتگان آن بزرگوار قرار دهیم، خدای را شاکریم و شفاعت آن «زین المجتهدین» را امید میبریم .
1)چرا امام، «سجاد» لقب یافت؟جابر جعفی از حضرت باقرالعلوم علیه السلام بازگو میکند که فرمود:- پدرم، هیچ یک از نعمت های الهی را یاد نمی کرد، مگر آنکه سر به سجده می نهاد .- هیچ حادثه ناگواری از او رد نمیشد، جز آنکه سجده میکرد .- هیچ نیرنگ حیله گری از او دفع نمی گردید، مگر آنکه سر به سجده می نهاد .- از هیچ نماز واجبی فراغت نمی یافت، مگر اینکه به سجود می رفت .- هرگز موفق به اصلاح و آشتی بین دو نفر نمی شد، جز آنکه سجده شکر به جای می آورد .- نشانه های سجود در تمام اندام سجده اش آشکار بود . از این رو ایشان را «سجاد» نامیدند . (1)
2)نقش نگین انگشتر امام سجاد(علیه السلام)در آن عصر مهمترین جمله و شعار خویش را در نگین انگشتری حک و مواضع خود را از این راه به همگان اعلام میکردند . در زمینه نقش نگین حضرت سجاد علیه السلام، آذین عابدان همه تاریخ، سه جمله در روایات معصومین علیهم السلام آمده است:- امام باقر علیه السلام فرموده است:نقش نگین انگشتر پدرم، عبارت «العزة لله» بود . (2)و این، چه زیباست در عصری که نماینده یزید از همه مردم مدینه به عنوان «برده یزید» و غلام و کنیز او پیمان بیعت میگیرد، و هرکس بیعت نکند، بدون محاکمه اعدام میشود، امام با شعار «عزت از آن خداست» ، اقتدار دروغین آنان را درهم می شکند .- امام کاظم علیه السلام فرموده است:بر نگین انگشتر پدرم این جمله نگارش یافته بود:«خزی و شقی قاتل الحسین بن علی (3) ; رسوا و بدبخت است آنکه حسین بن علی علیه السلام را کشت .»این اعلام موضع در شرایطی است که می خواهند جریان کربلا برای همیشه فراموش شود و یزید و امویان تبرئه گردند و عاشورا، خطای ماموران جزء قلمداد گردد .- امام صادق علیه السلام میفرماید:نقش نگین علی بن الحسین علیه السلام عبارت «الحمد لله العلی العظیم» بود . (4)البته این احادیث با هم ناسازگار نیست، زیرا حضرت انگشترهای متعددی داشته و در هر شرایط، شعار مناسب آن روز را بر نگین انگشتر خویش حک فرموده است .
3)حوادث مهم عصر امام سجاد(علیه السلام)مهمترین حوادث سیاسی، اجتماعی عصر آن بزرگوار عبارت است از:1 . قیام توابین به رهبری سلیمان بن صرد خزاعی .2 . قیام مدینه به رهبری عبدالله بن حنظله غسیل الملائکه (واقعه حره) .3 . سنگباران و آتشباران کعبه معظمه توسط نظامیان یزید .4 . قیام مختار بن ابیعبیده ثقفی .5 . حکومت عبدالله بن زبیر در مکه .6 . حکومت مروانیان در شام .7 . قیام خوارج و عبدالرحمن بن محمد بن اشعث، علیه حجاج در سالهای 81 تا 83 ه .در تحلیل مواضع و رفتار و گفتار آن بزرگوار، شناخت کم و کیف این حوادث نقش مؤثری خواهد داشت .
4)مهمترین اقدامات امام سجادعلیه السلام1 . تداوم بخشی و تفسیر درستحادثه عاشورا و جلوگیری از تحریف آن .2 . پرورش رهبر آینده امت اسلامی حضرت باقرالعلوم علیه السلام و فرزندانی همچون: عبدالله باهر و زید شهید و مجاهد، اسوه آمران به معروف .3 . نشر معارف قرآن و فرهنگ اسلام در قالب دعا و نیایش .4 . نظارت و هدایت اندیشمندان و فقها و قرای جامعه اسلامی .5 . حمایتسیاسی، مادی و معنوی از بردگان به عنوان مظلومترین گروههای اجتماعی و تلاش برای هدایت و آزادی آنان .
5)سفرهای امام زین العابدین علیه السلام1 . سفر جهادی، تبلیغی از مدینه به مکه و کربلا تا بازگشت دوباره به شهر پیامبر همراه با بانوان حرم حسینی .2 . سفرهای عبادی، زیارتی و تربیتی به همراه کاروانهای حج از مدینه و احیانا از کوفه برای حج و عمره .3 . سفر تحمیلی و بازداشتگونه در عهد عبدالملک بن مروان که آن بزرگوار را به قصد ارعاب و تهدید از مدینه به دمشق بردند .4 . سفر زیارتی، تربیتی به کوفه و نجف و آموزش روش زیارت امیرالمؤمنین و امام حسین علیهما السلام از جمله تعلیم دعای عمیق و عرفانی به ابوحمزه ثمالی و شاید بتوان گفتبنیانگذاری حوزه علمی نجف . (5)
6)پاسداری از مقام نبوتامام سجاد علیه السلامدر غالب دعاهای صحیفه سجادیه مکرر، قبل و یا بعد از هرگونه درخواست از خدای متعال، به حمد و ثنای الهی میپردازد و بر پیامبر و آل آن بزرگوار صلوات میفرستد و شیوه دعا کردن را آموزش میدهد و حرمت رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم را پاس میدارد ولی هرگز رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم و ارتباط نسبی خویش با آن بزرگوار را راه دستیابی به امکانات دنیوی قرار نداده است . صاحب کشف الغمه در ج 2، ص 93، این عبارت را از آن امام همام نقل کرده است:«ما اکلتبقرابتی من رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم شیئا قط; هرگز به دلیل خویشاوندی با رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم چیزی نخوردهام .»
7) ایثارگر بزرگامام باقر علیه السلام فرموده است که پدرش حضرت علی بن الحسین علیه السلام دوبار کل دارایی خود را با خدا قسمت کرد: (6)همان بزرگوار فرموده است که امام سجاد علیه السلام شبها انبان بزرگی از نان بر پشت مینهاد و به نیازمندان صدقه میداد . ابوحمزه ثمالی و سفیان ثوری هردو نقل کردهاند که آن بزرگوار میفرمود:«ان صدقة السر تطفیء غضب الرب (7) ; به راستی صدقه پنهانی خشم پروردگار را فرومینشاند .» پس از شهادت امام سجاد علیه السلام معلوم شد آن بزرگوار مخارج صد خانواده نیازمند را بر عهده داشته است . (8)
8) امام آزادی بخشمحقق گرامی، عبدالعزیز سید الاهل نوشته است: امام چهارم بدون آنکه نیازی به نیروی کار بردگان داشته باشد، آنها را میخرید و آزاد میکرد . و برخی گفتهاند: امام چهارم هزار برده را در راه خدا آزاد کرد . (9) بردگانی که از این موضوع اطلاع داشتند، همواره خود را در معرض دید امام سجاد علیه السلام قرار میدادند تا شاید حضرت، آنان را خریداری و آزاد کند . و آن بزرگوار، هر ماه و هر روز به آزاد کردن بردگان خویش میپرداختبه طوری که لشکری از بردگان آزاد شده (شامل مرد و زن) پدید آمد . همگی موالی و آزادشدگان آن بزرگوار بودند .
9)خفقان حاکم بر عصر امام1 . خود آن بزرگوار فرموده است: تعداد دوستان واقعی ما در مکه و مدینه به بیش از بیست نفر نمیرسد . (10)2 . یک روز به آن بزرگوار گفتند: حال شما چطور است؟ فرمود: همه اهل اسلام به برکت پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وسلم به آرامش و امنیت رسیدند ولی ما به دلیل انتساب به آن بزرگوار، در حال ترس و وحشت زندگی میکنیم . (11)3 . حجاج بن یوسف (قاتل سعید بن جبیر و قنبر، غلام با وفای مولا) که از خونریزی لذت میبرد، یکصد و بیست هزار نفر را در عراق کشت . پس از مرگ وی در زندانهایش پنجاه هزار مرد و سی هزار زن به صورت مختلط زندانی بودند، در زندانهایی که سقف نداشت . و حجاج از سوی عبدالملک بن مروان از سال 75 تا 95 ه . حاکم تامالاختیار عراق، فارس، کرمان، سیستان، خراسان، عمان، یمن، موصل، حلوان، مدائن، بلاد ارمنیة، آذربایجان، اران، حوران، ماهین، ری و اصفهان بود . (12)
10) شاگردان برجستهشیخ طوسی در کتاب رجال خویش، ص 81، یکصد و هفتاد نفر از شاگردان و یاران حضرت سجاد علیه السلام را نام برده است که نام برخی از آنان بدین شرح است:1 . سعید بن مسیب2 . ابوحمزه ثمالی (ثابتبن دینار)3 . سعید بن جبیر4 . ابوخالد کابلی5 . یحیی بن امطویل، که حجاج بن یوسف ثقفی او را در شهر واسط عراق شهید کرد . (13)6 . فرزدق، معروف به ابوفراس شاعر7 . طاووس یمانی8 . حماد بن حبیب عطار کوفی9 . زرارة بن اعین شیبانی10 . حبابه والبیه11 . جابر بن عبدالله انصاری12 . محمد بن جبیر بن مطعم13 . فرات بن احنف14 . سعید بن جبهان کنانی، مولی امهانی15 . قاسم بن عوف16 . اسماعیل بن عبدالله بن جعفر .
11)حاکمان عصردر عصر امام سجاد علیه السلام پنج زمامدار قدرت را به دست گرفتند که اسامی آنان چنین است:1 . یزید(چهل روز یا سه ماه هم معاویة بن یزید)2 . عبدالله بن زبیر3 . مروان بن حکم4 . عبدالملک بن مروان5 . ولید بن عبدالملک، که در عصر وی برادرش هشام بن عبدالملک آن بزرگوار را مسموم کرد .در تحلیل گفتار و مواضع امام چهارم باید فضای سیاسی، اجتماعی عصر این زمامداران مورد توجه قرار گیرد .
12)بهترین اثر فارسیتا آنجا که صاحب این قلم به تفحص پرداخت، در زمینه شناختحضرت سجاد علیه السلام کارهای خوب و مفیدی به زبان فارسی منتشر شده و هرکدام از جهاتی ارزشمند است . اگرچه نسبتبه وظیفهای که بر عهده اندیشمندان امت اسلامی است، کار بسیار اندک و ناقص است; ولی جامعترین و بهترین اثر به زبان فارسی، کتاب «امام سجاد علیه السلام; جمال نیایشگران» ، تحقیق گروه تاریخ بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی و نگارش جناب آقای احمد ترابی است . گرچه هنوز و تا قیام قیامت در سطوح گوناگون و به زبانهای مختلف و در قالبهای متنوع آثار جدیدی درباره آن بزرگوار باید تولید و منتشر گردد .
13)آثار برتر عربی درباره امام سجاد(علیه السلام)حدود ده سال قبل (سال 1993 م). مسابقهای علمی – فکری درباره امام سجاد علیه السلام توسط مؤسسه آل البیت، شاخه بیروت، برگزار شد و نویسندگان و محققان را برای نگارش بهترین اثر در زندگی این امام بزرگوار فراخواند .پس از پایان مهلت مسابقه، بیست و چهار اثر علمی از سراسر جهان به مؤسسه رسید که اسامی آثار و نویسندگان آن بدین شرح است:1 . جهاد الامام زین العابدین، سید محمدرضا الحسینی الجلالی2 . الصحیفةالسجادیه خصائصها و مضامینها، دکتر شلتاغ عبود3 . الامام زین العابدین، عنقود مرصع، استاد سلیمان کتانی4 . امامة علی بن الحسین دراسة و تحلیل، استاد محمود محمد کلوت5 . فی رحاب سیاسة الامام زین العابدین، شیخ محمود بغدادی6 . الحیاة السیاسیة للامام السجاد، شیخ نوری حاتم7 . ضفة النور، استاد عبدالمجید فرج الله8 . الامام السجاد امتداد النبوة فی حرکیةالرسالة، استاد نبیل علی صالح9 . الامام علی بن الحسین من المهد الی اللحد، استاد عدی محمد احمد10 . الامام السجاد جهاد و امجاد، دکتر حسین حاج حسن11 . ترجمة الامام السجاد فی کتاب تاریخ دمشق لابن عساکر، تحقیق شیخ محمدباقر محمودی12 . حیاة الامام زین العابدین، شیخ یاسین محمد عمار13 . قرائة فی حیاة الامام السجاد، نوری نعمة البطاط14 . وصی الرسول الرابع امام علی بن الحسین السجاد، عصره و حیاته، شیخ احمد علی رجب15 . هیبة الحق، استاد عبدالزهره رکابی16 . الامام زین العابدین فی شعرالقدماء و المعاصرین، استاد اسماعیل خفاف17 . آفاق قرآنیة فی فکر الامام زین العابدین، شیخ طالب سنجری18 . دیوان الامام السجاد، سید مجیب الرفیعی19 . الامام السجاد قدوة العباد و ارباب السیاسة، ابوصلاح نطفر20 . ومضات من حیاة الامام زین العابدین، محمد حاجی21 . شرح الصحیفة السجادیة، للمیرزا محمد بن محمد رضا مشهدی، تحقیق شیخ محمد رضا آل صادق22 . فی رحاب امیرالعابدین و زین الساجدین، دکتر عارف ثامر23 . عبرات المحبین عن الامام زین العابدین، صاحب الباقر24 . سیرة و مسیرة الامام زین العابدین، علی سعیددر این مسابقه علمی، بر اساس داوری چهار استاد مسؤول بررسی کتابهای رسیده (دکتر محمد کاظم مکی، دکتر یحیی شامی، دکتر سمیر سلیمان و استاد حامد الخفاف)، آثار محققان ذیل:- سید محمد رضا حسینی جلالی،- دکتر شلتاغ عبود،- استاد سلیمان کتانیرتبههای اول تا سوم را به دست آوردند . (14)
14)ترجمههای صحیفه سجادیههم اکنون ترجمههای متعددی به فارسی از صحیفه سجادیه در بازار نشر وجود دارد که برای کمک به خوانندگان نشریه، نام تعدادی از ترجمهها را بدون داوری و رعایت ترتیب، تقدیم میداریم:1 . ترجمه مرحوم سید علینقی فیض الاسلام2 . ترجمه صدرالدین بلاغی3 . ترجمه جواد فاضل لاهیجی4 . ترجمه حسین عماد زاده5 . ترجمه حسین انصاریان6 . ترجمه ابوالحسن شعرانی7 . ترجمه الهی قمشهای8 . ترجمه محسن غرویان و عبدالجواد ابراهیمی9 . ترجمه علی شیروانی10 . ترجمه سید جعفر حسینی11 . ترجمه علیرضا رجالی12 . ترجمه عقیقی بخشایشی13 . ترجمه محمد مهدی فولادوند14 . ترجمه و شرح سید احمد فهری15 . ترجمه اسدالله مبشری16 . ترجمه عبدالمحمد آیتی .جا دارد نهادهای فرهنگی و حوزههای علوم دینی، که جریانهایی مثل کتاب سال ولایت و کتاب سال حوزه را مدیریت میکنند، ضمن احترام به زحمات تمام نویسندگان و مترجمان، تعدادی از ترجمههای نهجالبلاغه، صحیفه سجادیه و دیگر آثار معصومین علیهم السلام را در یک نظام داوری عادلانه و شایسته به مردم معرفی کنند و ناشران متدین و آگاه نیز نسبتبه چاپ و نشر آن با قیمت مناسب و در شمارگان مطلوب اقدام کنند .و البته این امور بدون تقویت روح اخلاص، ساماندهی امور حوزه و هماهنگی دولت و ملت، امکانپذیر نیست .
پي نوشت :
1 . علل الشرایع، ص 88 .2 . قرب الاسناد، ص 7; بحارالانوار، ج 46، ص 7 .3 . بحارالانوار، ج 46، ص 5 .4 . اصول کافی، ج 6، ص 473 .5 . پیشوای چهارم، ص 23; امام سجاد (ع) ; جمال نیایشگران، ص 180 .6 . کشف الغمه، ج 2، ص 100، پاورقی سیدهاشم رسولی .7 . بحارالانوار، ج 46، ص 90 .8 . همان، ص 88 .9 . کشف الغمه، ج 2، ص 77 .10 . الغارات، ص 573 .11 . کشف الغمه، ج 2، ص 107 .12 . بر امام سجاد و امام باقر چه گذشت؟ ، ص 83 .13 . تاریخ الائمه، مطبوعضمنمجموعهنفیسه، ص32 .14 . جهاد الامام السجاد (ع)، سید محمدرضا حسینی جلالی، ص 303 .منبع: پایگاه حوزه
هیچ نظری وجود ندارد