تشیع و تسنن، از انشعاب‌های فکری و عملی است که در داخل اسلام پدیدار شده است. از همین‌رو بایستی ریشه‌های آن را در بطن اسلام جست و جو کرد، نه بیرون از آن. گفتنی است که مبانی فکری تشیع، مبتنی بر آیات قرآن و روایات است و بدون توجه به آن‌ها، نمی‌توان راه به جایی برد. البته نه این که راه دیگری وجود نداشته باشد؛ ولی آنهابه نقطه اطمینان بخشی ختم نمی‌شود. از جمله این مسائل و ریشه‌ها، تحلیل تاریخ صدر اسلام و علل منتهی شدن آن به حکومت معاویه‌ها است. با اندک تأملی در تاریخ صدر اسلام، این نکته به ذهن می‌آید که چرا سیره و سنّت پیامبر اکرم(ص) در حکومت و معیشت ـ که روش پیامبران بود ـ مبدّل به یک نوع اریستوکراسی (Aristocracy) عربی و اشرافیت بی‌حد و مرز شد.به عبارت دیگر، خاندان ابوسفیان ـ که از سرسخت‌ترین دشمنان پیامبر خدا(ص) و اسلام بودند و تا آخرین سنگر(فتح مکه) نیز به دشمنی خود ادامه دادند ـ چگونه سر از خلافت و حکومت درآوردند و فرزند او معاویه و دیگر وابستگان خاندان اموی، بر اریکه حکومت بر مسلمانان تکیه کردند.وقتی ریشه این حوادث را بررسی کنیم، می‌بینیم که معاویه از جانب عمر به حکومت شام منصوب گردید و حتی در برابر انتقاداتی که صحابه به نحوه حکومت او داشتند، مقاومت کرد و به آن‌ها ترتیب اثر نداد. پس از عمر نیز عثمان ـ که توسط شورای شش نفره به خلافت رسیده بود ـ به تقویت معاویه همت گماشت و علاوه بر آن، پایه‌های تسلط بنی‌امیه را بر سرنوشت اسلام و مسلمانان پی‌ریزی کرد.پس از عثمان مردم با رشد سیاسی و متنبه شدن نسبت به گذشته‌ها با حضرت علی(ع) بیعت کردند؛ ولی این پایه‌ها خود را نشان داد و عملاً حکومت حضرت علی(ع) را با مشکل روبه رو ساخت و در نهایت نیز با شهادت امیرالمؤمنین(ع)، آخرین سنگر مقاوم در برابر جریان انحراف رو به خاموشی نهاد.باید توجه داشت که موضوع خلافت، تنها در ابعاد سیاسی محصور نبود؛ بلکه موجب تغییرات و ایجاد بدعت‌های گسترده‌ای در دیگر ابعاد؛ از جمله در فقه و مسائل عملی بود. در برابر این جریان‌های مختلف انحرافی، تنها حضرت علی(ع) و معدود یاران وفادار آن حضرت بودند که به مقاومت پرداختند و از اساس اسلام حراست کردند. شیعه از همان صدر اسلام، به کسانی گفته می‌شود که از مکتب اهل بیت(ع) پیروی می‌کردند و می‌خواستند خود رااز انحرافات پیش آمده، مصون بدارند.این گروه، استمرار اسلام محمدی را در امامت علوی می‌دانستند. خلاصه آن که بررسی تاریخ و تحلیل دقیق آن،می‌تواند حقانیت تشیع و مواضع آن را تا حدود زیادی روشن سازد.
