شرح زیارت جامعه‌ی کبیره «والذادة الحُماة»

امام هادی(ع) در این فراز از زیارت جامعه به دو صفت از اوصاف بی‌کران ائمه اطهار(علیهم السلام) اشاره می‌فرماید. واژه الذادة جمع ذائد، اسم فاعل از ذود و به معنای دفع و منع است که همراه با دور کردن می‌آید. (العین/ج8/ص55؛ التحقیق/ج3/ص348)
أذواد نیز که در زیارت بسیار عالی و پر مضمون ماه رجب وارد شده، جمع ذود و به همین معنا استعمال می‌شود. واژه‌ی حُماة جمع حامی، اسم فاعل از (حمی) به معنای حمایت‌گر آمده است.(صحاح/ج4/ص2319) به قُرقگاه حمی گفته می‌شود؛ زیرا کسی جرأت نزدیک شدن به آنجا را ندارد. (ادب فنای مقربان/ج3/ص22) این حمایت و دفاع ائمه اطهار(علیهم السلام) را می‌توان در چند امر خلاصه نمود:
1. تعلیم، ارشاد و هدایت:
یکی از اموری که ائمه اطهار(علیهم السلام) به عنوان حامی نسبت به شیعه هستند، تعلیم و هدایت ایشان است. امام عسکری(ع) فرمودند: اگر محمد(ص) و اوصیاءش نبودند، مردم مانند چهارپایان حیران و سرگردان می‌ماندند و چیزی از وظایف خویش را نمی‌دانستند.(علل الشرایع/ج1/ص294)ائمه اطهار(علیهم السلام) دین را از بدعت‌ها، تحریف‌ها، گمراهی‌ها، و تاریکی‌ها حفظ می‌کنند؛ چنانچه مرحوم مجلسی اوّل نیز در ذیل «الذادة الحماة» می‌فرماید: ائمه اطهار(علیهم السلام) آرای فاسده و مذاهب باطله را از شیعیانشان دفع می‌کنند.(روضة المتقين/ج5/ص466) چنانچه به این شأن امام(ع) در خطبه‌ی معروف امام رض(ع) نیز اشاره شده است که فرمودند: امام کسی است که «الذابّ عن حُرَم الله»؛ از حریم الهی دفاع می‌کند.(کافی/ج1/ص198)
در زمینه‌ی پاسخ به سؤالات و شبهات مردم نیز ائمه اطهار(علیهم السلام) در حقیقت شأن حمایت از دین را بر دوش دارند که خلفا و دیگران از پاسخ‌گویی به این‌گونه شبهات عاجز بودند؛ امّا حتی در یک مورد نقل نشده که اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) توان پاسخ‌گویی را نداشته باشند. نمونه‌ای از این‌گونه دفاع را می‌توان در شبهات ابن ابی‌العوجاء با امام صادق(ع) که به توحید مفضل شهرت یافت (بحارالانوار/ج3/ص57) و یا اسحاق کندی با امام عسکری(ع)(بحارالانوار/ج50/ص311) و یا سؤالات بسیاری که امام جواد(ع) در سنین کودکی به آن پاسخ داده‌اند اشاره نمود. امام باقر(ع) در روایتی می‌فرمایند: هر آنچه از مطالب علمی صحیح و حق در تمام دنیا پخش شده به برکت ما اهل بیت(علیهم السلام) و در حقیقت از ما اهل بیت(علیهم السلام) گرفته شده است. (کافی/ج1/ص399؛ بحارالانوار/ج26/ص157) تجلی و ظهور تام این‌گونه پاسخ به شبهات را می‌توان در دوران خلفا به وضوح دید. بارها مردم و از جمله یهود و نصاری، از ابوبکر و عمر سؤالاتی می‌پرسیدند، امّا آنها از پاسخ به آن سؤالات عاجز بودند لذا عمر بارها گفت: «لو لا علی لهلك عمر».(فضائل الصحابه احمد بن حنبل/ج2/ص647؛ صواعق محرقه/ص127)
هم‌چنین ابوبکر، امیرالمؤمنین(ع) را به عنوان «مفرّج الکرب» یاد می‌کرد و مردم را به آن حضرت ارجاع می‌داد.(الغدیر/ج7/ص178)
2. شجاعت و جهاد:
یکی دیگر از مواردی که ائمه(علیهم السلام) از دین و شیعه دفاع کردند، در جهاد و جنگ با کفار و منافقان بود که جلوه‌ی اصلی آن در زمان امیرالمؤمنین(ع) بود. حضرت امیر(ع) از دوران جوانی در جنگ‌ها با پیامبر اکرم(ص) شرکت می‌کردند و هیچ‌گاه پشت به دشمن نمی‌نمودند تا جایی که ملائکه‌ی آسمان در جنگ احد شگفت‌زده شده و فریاد ‌زدند: «لا سيف الاّ ذوالفقار ولا فتى الاّ عليّ»(کافی/ج8/ص110) و یا در جنگ خندق پیامبر اکرم(ص) فرمودند: یک ضربه‌ی امیرالمؤمنین ـ که ضامن بقای اسلام بود ـ افضل است از تمام عبادات انسان‌ها و اجنه تا روز قیامت؛(اقبال سیدبن طاووس/ص467) لذا در روایات وارد شده که اسلام شکوفا نشد مگر با شمشیر امیرالمؤمنین(ع).(کشف الغمة/ج1/ص316)
3. دفع بلا در دنیا و شفاعت در آخرت
یکی دیگر از جلوه‌های الذادة الحماة را می‌توان در این خصوصیت ائمه اطهار(علیهم السلام) دید که آنان، بلاها و شرور را از شیعه و دوست‌دارانشان دفع می‌کنند، امام زمان(عج) می‌فرماید: «بي يدفع الله البلاء عن أهلي وشيعتي» (غیبت طوسی/ص229) و یا در توقیع معروف به شیخ مفید؟رح؟ نوشتند: ما اهل‌بیت(علیهم السلام) هیچ‌گاه در رعایت حال شما کوتاهی نکرده و شما را از یاد و خاطر خویش نمی‌بریم.(احتجاج/ج2/ص495)
نازل نشدن بلا حتی نیاز به دعای ائمه(علیهم السلام) هم ندارد، بلکه اصل وجود ایشان در روی زمین موجب امنیت و آرامش از بلایا است. چنان‌چه امام باقر(ع) در ذیل آیه‌ی شریفه‌ی﴿مَا كَانَ اللهُ لِيُعَذّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ﴾(انفال/33) علّت نیاز انسان به امام را باقی بودن عالم و ثبات آسمان بر روی زمین و عدم عذاب الهی بیان می‌فرمایند.(علل الشرایع/ج1/ص123)
ائمه اطهار(علیهم السلام) نه تنها در دنیا از شیعه حمایت می‌کنند، بلکه در آخرت نیز به یاد شیعیان هستند و دوست‌داران خویش را از شفاعت خویش بهره‌مند خواهند نمود.(بحارالانوار/ج8/ص29/باب الشفاعه) مرحوم مجلسی اول نیز در ذیل الذادة الحماة می‌فرمایند: در قیامت ائمه اطهار(علیهم السلام) دشمنان خود را از حوض کوثر منع خواهند نمود و شیعیان خود را از بردن به جهنم حمایت می‌کنند. (لوامع صاحبقرانی/ج8/ص702)
در این میان نقش صاحب ولایت یعنی امیرالمؤمنین(ع) در قیامت بسیار واضح است؛ زیرا در روایات وارد شده است که آن حضرت در روز قیامت با جلال و عظمت خاصی وارد می‌شود در حالی که بر سرش تاجی از نور و در دست مبارکش لواء الحمد می‌باشد، از کنار ملائکه که عبور می‌کند همه می‌گویند: او نبی مرسل است. از کنار انبیاء عظام که می‌گذرد می‌گویند: او ملک مقرب الهی است. در این هنگام منادی ندا می‌دهد او علی‌بن ابی طالب(ع) می‌باشد و خطاب به همه‌ی شیعیان می‌گوید: «ايها العلويون أنتم آمنون»؛ ای شیعیان شما ایمن هستید و با کسی که ولایت او را داشتید وارد بهشت شوید. (امالی طوسی/ص34)
منبع : نشریه امام شناسی ، شماره 40