امام هادی(ع) در این فراز از زیارت جامعه به دو صفت از اوصاف بیکران ائمه اطهار(علیهم السلام) اشاره میفرماید. واژه الذاده جمع ذائد، اسم فاعل از ذود و به معنای دفع و منع است که همراه با دور کردن میآید. (العین/ج۸/ص۵۵؛ التحقیق/ج۳/ص۳۴۸)
أذواد نیز که در زیارت بسیار عالی و پر مضمون ماه رجب وارد شده، جمع ذود و به همین معنا استعمال میشود. واژهی حُماه جمع حامی، اسم فاعل از (حمی) به معنای حمایتگر آمده است.(صحاح/ج۴/ص۲۳۱۹) به قُرقگاه حمی گفته میشود؛ زیرا کسی جرأت نزدیک شدن به آنجا را ندارد. (ادب فنای مقربان/ج۳/ص۲۲) این حمایت و دفاع ائمه اطهار(علیهم السلام) را میتوان در چند امر خلاصه نمود:
1. تعلیم، ارشاد و هدایت:
یکی از اموری که ائمه اطهار(علیهم السلام) به عنوان حامی نسبت به شیعه هستند، تعلیم و هدایت ایشان است. امام عسکری(ع) فرمودند: اگر محمد(ص) و اوصیاءش نبودند، مردم مانند چهارپایان حیران و سرگردان میماندند و چیزی از وظایف خویش را نمیدانستند.(علل الشرایع/ج۱/ص۲۹۴)ائمه اطهار(علیهم السلام) دین را از بدعتها، تحریفها، گمراهیها، و تاریکیها حفظ میکنند؛ چنانچه مرحوم مجلسی اوّل نیز در ذیل «الذاده الحماه» میفرماید: ائمه اطهار(علیهم السلام) آرای فاسده و مذاهب باطله را از شیعیانشان دفع میکنند.(روضه المتقین/ج۵/ص۴۶۶) چنانچه به این شأن امام(ع) در خطبهی معروف امام رض(ع) نیز اشاره شده است که فرمودند: امام کسی است که «الذابّ عن حُرَم الله»؛ از حریم الهی دفاع میکند.(کافی/ج۱/ص۱۹۸)
در زمینهی پاسخ به سؤالات و شبهات مردم نیز ائمه اطهار(علیهم السلام) در حقیقت شأن حمایت از دین را بر دوش دارند که خلفا و دیگران از پاسخگویی به اینگونه شبهات عاجز بودند؛ امّا حتی در یک مورد نقل نشده که اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) توان پاسخگویی را نداشته باشند. نمونهای از اینگونه دفاع را میتوان در شبهات ابن ابیالعوجاء با امام صادق(ع) که به توحید مفضل شهرت یافت (بحارالانوار/ج۳/ص۵۷) و یا اسحاق کندی با امام عسکری(ع)(بحارالانوار/ج۵۰/ص۳۱۱) و یا سؤالات بسیاری که امام جواد(ع) در سنین کودکی به آن پاسخ دادهاند اشاره نمود. امام باقر(ع) در روایتی میفرمایند: هر آنچه از مطالب علمی صحیح و حق در تمام دنیا پخش شده به برکت ما اهل بیت(علیهم السلام) و در حقیقت از ما اهل بیت(علیهم السلام) گرفته شده است. (کافی/ج۱/ص۳۹۹؛ بحارالانوار/ج۲۶/ص۱۵۷) تجلی و ظهور تام اینگونه پاسخ به شبهات را میتوان در دوران خلفا به وضوح دید. بارها مردم و از جمله یهود و نصاری، از ابوبکر و عمر سؤالاتی میپرسیدند، امّا آنها از پاسخ به آن سؤالات عاجز بودند لذا عمر بارها گفت: «لو لا علی لهلک عمر».(فضائل الصحابه احمد بن حنبل/ج۲/ص۶۴۷؛ صواعق محرقه/ص۱۲۷)
همچنین ابوبکر، امیرالمؤمنین(ع) را به عنوان «مفرّج الکرب» یاد میکرد و مردم را به آن حضرت ارجاع میداد.(الغدیر/ج۷/ص۱۷۸)
2. شجاعت و جهاد:
یکی دیگر از مواردی که ائمه(علیهم السلام) از دین و شیعه دفاع کردند، در جهاد و جنگ با کفار و منافقان بود که جلوهی اصلی آن در زمان امیرالمؤمنین(ع) بود. حضرت امیر(ع) از دوران جوانی در جنگها با پیامبر اکرم(ص) شرکت میکردند و هیچگاه پشت به دشمن نمینمودند تا جایی که ملائکهی آسمان در جنگ احد شگفتزده شده و فریاد زدند: «لا سیف الاّ ذوالفقار ولا فتى الاّ علیّ»(کافی/ج۸/ص۱۱۰) و یا در جنگ خندق پیامبر اکرم(ص) فرمودند: یک ضربهی امیرالمؤمنین ـ که ضامن بقای اسلام بود ـ افضل است از تمام عبادات انسانها و اجنه تا روز قیامت؛(اقبال سیدبن طاووس/ص۴۶۷) لذا در روایات وارد شده که اسلام شکوفا نشد مگر با شمشیر امیرالمؤمنین(ع).(کشف الغمه/ج۱/ص۳۱۶)
3. دفع بلا در دنیا و شفاعت در آخرت
یکی دیگر از جلوههای الذاده الحماه را میتوان در این خصوصیت ائمه اطهار(علیهم السلام) دید که آنان، بلاها و شرور را از شیعه و دوستدارانشان دفع میکنند، امام زمان(عج) میفرماید: «بی یدفع الله البلاء عن أهلی وشیعتی» (غیبت طوسی/ص۲۲۹) و یا در توقیع معروف به شیخ مفید؟رح؟ نوشتند: ما اهلبیت(علیهم السلام) هیچگاه در رعایت حال شما کوتاهی نکرده و شما را از یاد و خاطر خویش نمیبریم.(احتجاج/ج۲/ص۴۹۵)
نازل نشدن بلا حتی نیاز به دعای ائمه(علیهم السلام) هم ندارد، بلکه اصل وجود ایشان در روی زمین موجب امنیت و آرامش از بلایا است. چنانچه امام باقر(ع) در ذیل آیهی شریفهی﴿مَا کَانَ اللهُ لِیُعَذّبَهُمْ وَأَنْتَ فِیهِمْ﴾(انفال/۳۳) علّت نیاز انسان به امام را باقی بودن عالم و ثبات آسمان بر روی زمین و عدم عذاب الهی بیان میفرمایند.(علل الشرایع/ج۱/ص۱۲۳)
ائمه اطهار(علیهم السلام) نه تنها در دنیا از شیعه حمایت میکنند، بلکه در آخرت نیز به یاد شیعیان هستند و دوستداران خویش را از شفاعت خویش بهرهمند خواهند نمود.(بحارالانوار/ج۸/ص۲۹/باب الشفاعه) مرحوم مجلسی اول نیز در ذیل الذاده الحماه میفرمایند: در قیامت ائمه اطهار(علیهم السلام) دشمنان خود را از حوض کوثر منع خواهند نمود و شیعیان خود را از بردن به جهنم حمایت میکنند. (لوامع صاحبقرانی/ج۸/ص۷۰۲)
در این میان نقش صاحب ولایت یعنی امیرالمؤمنین(ع) در قیامت بسیار واضح است؛ زیرا در روایات وارد شده است که آن حضرت در روز قیامت با جلال و عظمت خاصی وارد میشود در حالی که بر سرش تاجی از نور و در دست مبارکش لواء الحمد میباشد، از کنار ملائکه که عبور میکند همه میگویند: او نبی مرسل است. از کنار انبیاء عظام که میگذرد میگویند: او ملک مقرب الهی است. در این هنگام منادی ندا میدهد او علیبن ابی طالب(ع) میباشد و خطاب به همهی شیعیان میگوید: «ایها العلویون أنتم آمنون»؛ ای شیعیان شما ایمن هستید و با کسی که ولایت او را داشتید وارد بهشت شوید. (امالی طوسی/ص۳۴)
منبع : نشریه امام شناسی ، شماره ۴۰
هیچ نظری وجود ندارد