شکوفایی حقوق شهروندی در عصر ظهور (۲)

بخش دوم: حقوق شهروندى در عصر ماقبل‏ظهور
الف) حقوق شهروندى در عرصه قضایى، اجتماعى و فرهنگى: مهم‏ترین مانع تحقق حقوق شهروندى حاکمان ظالم و ستمگر هستند. آنها هرچه را که مخالف تداوم سلطه خود بدانند از بین مى‏برند. حقوق انسانها تا زمانى برایشان محترم است که در تعارض با هوى و هوس‏ها و فزون‏طلبى‏هاى آنها نباشد.پیامبراکرم‏ صلى الله علیه وآله درباره حقوق شهروندى در عرصه قضایى و امنیت اجتماعى، از حاکمان ستمگرى یاد مى‏کند که با قتل و تهدید هر مخالفتى را سرکوب مى‏کنند؛وَیْحَ هذِهِ الْأُمَّهِ مِنْ مُلُوکٍ جَبابِرَهٍ کَیْفَ یَقْتُلُونَ وَ یُخیفوُنَ الْمُطیعینَ إلَّا مَن أَظْهَرَ طاعَتَهُمْ،(۲۶)امیران سفیهى که سنّت پیامبر صلى الله علیه وآله را رها مى‏کنند؛لایَهْدُونَ بِهَدْیى وَ لایَسْتَنُّونَ بِسُنَّتى،(۲۷)اقتصاد و ارزاق مردم را در اختیار مى‏گیرند، دروغ مى‏گویند و مردم را مجبور مى‏کنند که اعمال زشت آنها را حَسَن بخوانند و دروغ آنها را حقیقت بدانند؛یَمْلِکُونَ اَرْزاقَکُم ، یُحَدِّثُونَکُمْ فَیَکْذِبُونَکُمْ ، وَ یَعْلَمُونَ وَ یُسیئُونَ الْعَمَل ، لا یَرْضَوْنَ مِنْکُمْ حَتَّى تُحَسِّنُوا قَبیحَهُمْ وَ تُصَدِّقُوا کِذْبَهُمْ،(۲۸)از کتاب خدا فاصله گرفته‏اند، اطاعت از آنها موجب گمراهى است و مخالفت با آنها موجب کشته شدن است؛اَلا اِنَّ الْکِتابَ وَ السُّلطانَ سَیَفْتَرِقانِ…. فَاِنْ اَطَعْتُمُوهُمْ اَضَلُّوکُمْ وَ اِنْ عَصَیْتُمُوهُمْ قَتَلُوکُمْ،(۲۹)این حاکمان گمراه کننده از گرسنگى کشنده‏تر و دشمن مهلک و حتى از فتنه دجّال بدترند؛لَسْتُ اَخافُ عَلى أُمَّتى جُوعاً یَقْتُلُهُمْ وَ لا عَدُوّاً یَجْتاحُهُمْ وَ لکِنّى اَخافُ عَلى اُمَّتى أَئِمَّهً مُضِلّینَ، و… اَخْوَفُ عَلَیْکُمْ مِنَ الدَّجَّالِ، الاَئِمَّهُ الْمُضِلُّونَ،(۳۰)بدترینِ امّت‏اند که مسلمین را دچار عذابى سخت مى‏کنند ، امیر آنها دروغگو ، وزیران وى فاجر ، و افراد مورد اعتمادشان خائن هستند؛أُمَراءُ کَذَبَه وَ وُزَراءُ فَجَره وَ أُمَناءُ خَوَنَه ، (۳۱) یُسَلِّطُ عَلَیْهِمْ شِرارَهُمْ فَیَسُومُونَهُمْ سُوءَ الْعَذابِ، یُذَبِحُّونَ أبناءَهُمْ وَ یَسْتَحْیُونَ نِساءَهُمْ،(۳۲)حاجب و دربان و محافظان آنها زیاد مى‏شود و زنان در امر حکومت نفوذ پیدا مى‏کنند، و حاکمان ، فاسق و رذل‏اند؛اِذا کَثُرَتِ الشُّرَطُ وَ مُلِکَتِ الْأماءُ…. وَ سادَ الْقَبیلَهُ فاسِقُهُمْ وَ کانَ زَعیمُ الْقَوْمِ أَرْذَلَهُمْ.(۳۳)نتیجه حکومت چنین حاکمانى چیست؟ فساد روى زمین و گسترش آن در میان امّت ، سلب آزادى ، ریختن خون و مصادره اموال به ناحق؛تَکُونُ مُلْکاً جَبْرِیَّهً، وفساداً فى الأرض…. عُتُوّاً وَ جَبْرِیّهً وَ فَساداً فِى الْاُمَّهِ، ثُمَّ تَکُونُ بَزْبَزِیّاً قَطْعَ سَبیلٍ وَ سَفْکَ دِماءٍ وَ اَخْذَ أَمْوالٍ بِغَیْرِ حَقِّها،(۳۴)قوانین اختصاصى براى خود وضع مى‏کنند؛یَقْضُونَ لِأَنْفُسِهِمْ ما لا یَقْضُونَ لَکُمْ، (۳۵)دین مردم را با مال مى‏خرند؛یَبیعُ اَقْوامٌ خَلاقَهُمْ وَدینَهُمْ بِعَرَضٍ مِنَ الدُّنیا، (۳۶)ظلم و فتنه آنها چنان فراگیر مى‏شود که پناهگاهى براى فرار از ظلم آنها پیدا نمى‏شود؛لا یَجِدُ الرَّجُلُ مَلْجَأً یَلْجَأُ اِلَیْهِ مِنَ الظُّلْمِ،(۳۷)و در هر خانه‏اى ترس و حزن وارد مى‏شود؛تُمْلَأُ الْأَرْضُ ظُلْماً وَ جَوْراً حَتَّى یَدْخُلَ کُلَّ بَیْتٍ خَوْفٌ وَ حُزْنٌ.(۳۸)در این اوضاع فتنه‏هاى متعدد و متوالى – یکى از دیگرى بدتر – بر امت اسلامى وارد مى‏آید، به طورى که برخى صبح مؤمن‏اند، و شب کافر مى‏شوند؛سَتَکُونُ فِتَنٌ یُصْبِحُ الرَّجُلُ فیها مُؤْمِناً وَ یُمیسى کافِراً × یَخْرُجُ عَلى حینِ اخْتِلافٍ مِنَ النَّاسِ وَ زِلْزالٍ شَدیدٍ × تَکُونُ اَرْبَعُ فِتَنٍ: الاُولى یُسْتَحَلُّ فیهَا الدَّمُّ ، وَ الثَّانِیَهُ یُسْتَعَلُّ فیهَا الدَّمُ وَ الْمالُ ، وَ الثَّالِثَهُ یُسْتَعَلُّ فیهَا الدَّمُ وَ الْمالُ وَ الْفَرْجُ ، و الْرَّابِعَهُ الدَّجَّالُ.(۳۹)این فتنه‏ها از هر گوشه‏اى سر برمى‏آورند و منجر به هرج و مرج مى‏شوند؛سَتَکُونُ فِتْنَهٌ لا یَهْدَأُ مِنْها جانِبٌ اِلَّا جاشِ مِنْها جانِبٌ × یَکْثُرُ فیهَا الْهَرْجُ ،(۴۰)به طورى که حکومت‏ها دوام نمى‏یابند و اى بسا حکومتى در آغاز روز ، روى کار مى‏آید و با کشتار در آخر روز بر کنار و سرنگون مى‏شود؛اِمارَهٌ مِنَ النَّهارِ وَ قَتْلٌ وَ خَلْعٌ مِنَ آخِرِ النَّهارِ.(۴۱)با ملاحظه این وضعیت کشورهاى کفر از شرق و غرب همچون درندگان گرسنه به قصد غارت مسلمانان به سرزمین‏هاى اسلامى هجوم مى‏آورند و حاکمیت را بدست مى‏گیرند ، نه به صغیر رحم مى‏کنند و نه حرمت پیران را نگه مى‏دارند؛یُوشَک أنْ تَداعَى الأُمَمُ مِنْ کُلُّ افقٍ کَما تَداعى الاَکَلَهُ على قَصْعَیَتها(۴۲) × یُؤْتى شَیْىٌ مِنَ الْمَشْرِقِ وَ شَیْىٌ مِنَ الْمَغْرِبِ یَلُونُ اُمَّتى فَالْوَیْلُ لِضُعَفاءِ اُمَّتى مِنْهُمْ وَ الْوَیْلُ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ ، لا یَرْحَمُونَ صَغیراً وَ لا یُوَقِّروُنَ کَبیراً،(۴۳)و مشرکان، مسلمانان را به استخدام خود درآورده و در شهرها مى‏فروشند و کسى بر این امر دل گیر نمى‏شود، نه نیکان و نه بدان؛وَ یَسْتَخْدِمُ الْمُشْرِکُونُ الْمُسْلِمینَ وَ یَبیعُونَهُمْ فِى الْأَمْصارِ، لا یَتَحاشى لِذلِکَ بَرٌّ وَ لا فاجِرٌ.(۴۴)در چنین جامعه‏اى زمینه براى رشد علم و فرهنگ باقى نمى‏ماند و جامعه دچار رکود ، توقف و بلکه زوال علم مى‏شود؛ایّامٌ یَزوُلُ فیهَا الْعِلْمُ وَ یَظْهُرُ فیهَا الْجَهْلُ، × لاتَقُومُ السَّاعَهُ حَتَّى یُقْبِضُ الْعِلْمُ × وَیَنْقُصُ الْعِلْمُ.(۴۵)ب) حقوق شهروندى در عرصه اقتصادى: جامعه ماقبل عصر ظهور در زمینه حقوق مالى شهروندان نیز وضعیتى بهتر از عرصه امنیتى و اجتماعى – فرهنگى ندارد. نظام اجتماعى فاسد علاوه بر آثار طبیعى مخربى همچون اختلاف طبقاتى و ازدیاد فقر ، بدلیل تعطیل حدود الهى و شیوع گناهان، سبب ابتلاء به قهر الهى و امساک رحمت از ناحیه خداوند نیز مى‏شود.در آن عصر ربا فراگیر مى‏شود و همگان به نوعى – مستقیم یا غیر مستقیم – به آن مبتلا مى‏شوند؛یَأْتى عَلَى النَّاسِ زَمانٌ یَأْکُلُونَ فیهِ الرِّبا، قال: قیل له الناس کلّهم؟ قال: مَنْ لَمْ یَأْکُلْهُ مِنْهُمْ قالَ مِنْ غُبارِهِ،(۴۶)و فقر و نیازمندى در جامعه شدت پیدا مى‏کند؛اِذَا اشْتَدَّتِ الْحاجَهُ وَ الْفاقَهُ.(۴۷)مردم از روى فقر و نیاز شدید، از بخشش سلطان که در ازاء فروش دین خودشان به آنها عطا مى‏کند نمى‏گذرند؛خُذُوا الْعَطاءَ مادامَ عَطاءً، فَاِذا رِشْوَهً عَلَى الدّینِ فَلا تَأْخُذُوهُ وَ لَسْتُمْ بِتارِکیهِ ، یَمْنَعُکُمُ الْفَقْرُ وَ الْحاجَهُ.(۴۸)حاکمان ستمگر ارزاق مردم و شریان اقتصادى جامعه را در اختیار مى‏گیرند؛اَئِمَّهٌ یَمْلِکُونَ اَرْزاقَکُمْ،(۴۹)اموال و درآمد مردم را مال خود مى‏دانند؛لَیَسْتَأْثِروُنَ أَنْفُسَهُمْ بِفَیْئِهِمْ،(۵۰)شخص معترض به این امر را مى‏کشند و آن کس که از ترس جان سکوت کند مالش و حقوقش را به غارت مى‏برند؛یَلیهِمُ اَقْوامٌ اِنْ تَکَلَّمُوا قَتَلُوهُمْ وَ اِنْ سَکَتُوا اسْتَباحُوا حَقَّهُمْ.(۵۱)مسلمانان بدلیل وضعیت اسفناک معیشت تن به بردگى و بندگى مى‏دهند و توسط مشرکان به خدمت گرفته شده و در شهرها خرید و فروش مى‏شوند؛یُباعُ الاَحْرارُ لِلْجَهِدْ الَّذى یَحِلُّ بِهِمْ یُقِرُّونَ بِالْعُبُودِیَّهِ، اَلرِّجالُ وَ النسَّاءُ ، وَ یَسْتَخْدِمُ الْمُشْرِکُونَ الْمُسْلِمینَ وَ یَبیعُونَهُمْ فِى الاَمْصارِ.(۵۲)کفار رودهاى پنجگانه سیحون و جیحون و دجله و فرات و نیل را تصاحب مى‏کنند؛لا یَظْهَرُ حَتَّى یَمْلِکَ الْکُفَّارُ الْخَمْسَهَ الاَنْهُرَ… وَ هِى سَیْحُونَ وَ جَیْحُونَ وَ الْفُراتانِ وَ نیلُ مِصْرٍ.(۵۳)از طرفى رحمت خداوند هم، از چنین جامعه‏اى دریغ مى‏شود؛اِبْتَلاهُمُ اللَّهُ بِأَرْبَعِ خِصالٍ: جَوْرٍ مِنَ السُّلْطانِ ، وَ قَحْطٍ مِنَ الزَّمانِ.(۵۴)خداوند باران رحمتش را از آنها دریغ مى‏کند و آن را در غیر وقت مفیدش نازل مى‏کند؛یُحَرِّمُهُمُ اللَّهُ قَطْرَالسَّماءِ فى اَوانِهِ وَ یُنْزِلُهُ فِى غَیْرِ أَوانِه.(۵۵)نیکان آنها دعا کرده و رحمت الهى را طلب مى‏کنند اما اجابت نمى‏شود؛فَیَدْعُوا خِیارُهُمْ فَلا یُسْتَجابُ لَهُمْ.(۵۶)ج) حق معنوى شهروندان: در جامعه‏اى که آلوده به انواع رذایل اخلاقى است نمى‏توان توقع داشت که مکارم اخلاقى در انسانها به فعلیت برسد. غالب انسانها به شدت از فرهنگ حاکم بر محیط اجتماعى خود تاثیر مى‏پذیرند. حکمت وجوب امر به معروف و نهى از منکر و تأکید فراوان بر آن در فرهنگ اسلامى به همین دلیل است تا حق حیات طیّبه براى انسانها را تضمین کرده و مانع از تضییع این حقّ مهمّ شهروندان جامعه اسلامى شود. تجربه بشرى هم گواه بر تأثیر فراوان فضاى عمومى بر رشد یا انحطاط اخلاق شهروندان است. تخصیص بودجه‏هاى هنگفت توسط دولت‏ها و نهادهاى مدنى به امر تبلیغات ، و تلاش فراوان قدرت‏هاى استعمارى در به‏دست گرفتن رسانه‏هاى جهانى و ملّى همگى نشانگر شدّت تأثیرگذارى آنهاست. و انسانهایى که در برابر فرهنگ غالب جامعه مقاومت مى‏کنند بسیار اندک‏اند.در جامعه عصر ماقبل ظهور ، این حقّ مهمّ شهروندى به وحشیانه‏ترین وضعى در معرض نابودى قرار مى‏گیرد. چنان بسترى فراهم مى‏شود که افراد جامعه، مکارم اخلاقى را فراموش و شنیع‏ترین اعمال خلاف فطرت و دین را با افتخار تمام مرتکب مى‏شوند، در حالیکه مورد تشویق دیگران هم قرار مى‏گیرند.در آن جامعه نه تنها امر به منکر ، و نهى از معروف مى‏شود، بلکه اساسا منکر را معروف ، و معروف را منکر مى‏دانند؛اِذا اَمَرْتُمْ بِالْمُنْکَرِ وَ نَهَیْتُم عَنِ الْمَعْرُوفِ… وَ شَرٌّ مِنْ ذلِکَ کَیْفَ بِکُمْ اِذا رَأَیْتُمُ الْمَعْروُفَ مُنْکَراً وَ الْمُنْکَرُ مَعْروُفاً.(۵۷)آشکارا با اصول اسلامى، حتى اعتقاد به خدا مخالفت مى‏شود؛لا یَخْرُجُ الْمَهْدِىُّ حَتَّى یُکْفَرَ بِاللَّهِ جَهْرَهً،(۵۸)اسلام بین مردم غریب مى‏شود؛بَدَأَ الْاِسْلامُ غَریباً،(۵۹)و از اسلام و قرآن جز اسمى و رسمى باقى نمى‏ماند؛لا یَبْقى مِنَ الْقُرْآنِ اِلَّا رَسْمُهُ، وَ لا مِنَ الاِسْلامِ إلَّا اِسْمُهُ،(۶۰)مال را همچون بت مى‏پرستند؛قالوا یا رسولَ الله أَیَعبدُونَ الأصنام؟ قال: نَعَمْ کُلُّ دِرْهَمٍ عِنْدَهُمْ صَنَمٌ ،(۶۱)فسق آشکار مى‏شود، مردان به مردان و زنان به زنان بسنده مى‏کنند (همجنس بازى). همسایه، همسایه‏اش را اذیت مى‏کند و مانعى براى او نیست. امر کننده به معروف ذلیل و خوار است. مردان خود را براى مردان فربه کرده و پرورش اندام مى‏دهند و زنان براى زنان. مرد روزى خود را از راه دبر خود تهیه مى‏کند و زن از فرج خود. مردان بر پسر بچه‏ها غیرت مى‏کنند. ربا هیچ قبحى ندارد و زنان به عمل زنا مدح مى‏شوند. با ارحام خویش ازدواج مى‏کنند. مرد از طریق کسب نامشروع زن خود (زنا) گذران مى‏کند و زن و دخترش را کرایه مى‏دهد. قمار آشکارا انجام مى‏شود. زنان خود را در اختیار اهل کفر قرار مى‏دهند. مواد مخدر و شراب فراوان مى‏شود. با حیوانات عمل شنیع (جنسى) انجام مى‏شود.کسب حلال مذمت شده و کسب حرام مدح مى‏شود. کسى که کمترین درجه امر به معروف و نهى از منکر را انجام مى‏دهد نصیحت مى‏کنند که به تو مربوط نیست و تکلیفى بر آن ندارى. هر سال بدعتى جدید ایجاد مى‏شود. در ملاء عام عمل جنسى انجام مى‏دهند و از ترس، کسى اعتراضى نمى‏کند. عاقّ فرزند زیاد مى‏شود و والدین خفیف شمرده مى‏شوند ، بر پدر خود افترا مى‏بندند و علیه والدین شهادت مى‏دهند و از مرگ آنها خوشحال مى‏شوند. اگر روزى بگذرد و گناهى عظیم مثل زنا و کم‏فروشى و شرابخورى انجام ندهند، ملول و محزون شده و آن روز از عمر خود را تضییع شده مى‏بینند؛امام صادق علیه السلام:….وَ رَأَیْتَ الْفِسْقَ قَدْ ظَهَرَ، وَاکْتَفَى الرِّجال وَ النِّساءُ بِالنِّساءِ…. وَ رَأَیْتَ الْجارَ یُؤْذى جارَهُ وَ لَیْسَ لَهُ مانِعٌ….وَ رَأَیْتَ الامِرَ بِالْمَعْروُفِ ذَلیلاً…. وَ رَأَیْتَ الرِّجالَ یَتَسَمَّنُونَ لِلّرِجالِ وَ النِسّاءُ لِلِنّساءِ وَ رَأَیْتَ الرَّجُلَ مَعیشَتُهُ مِنْ دُبُرِهِ وَ مَعیشَهُ الْمَرْأَهِ مِنْ فَرْجِها،… وَ تُنُوفِسَ فِى الرَّجُلِ‏ وَ تَغایَرَ عَلَیْهِ الرِّجالُ… وَ کانَ الرِّبا ظاهِراً لایُعَیَّر ، وَ کانَ الزِّنا تُمْتَدَحُ بِهِ النِّساءُ….. وَ رَأَیْتَ ذَواتِ الْأَرْحامِ یَنْکَحْنَ وَ یُکْتَفى بِهنَّ… وَ رَأَیْتَ‏الرَّجُلَ یَأْکُلُ مِنْ کَسْبِ اِمْرَأْتِهِ مِنَ الْفُجُورِ…. رَأَیْتَ الرَّجُلَ یُکرى اِمْرَأَتَهُ وَ جارِیَتَهُ…. رَأَیْتَ الْقَمارَ قَدْ ظَهَرَ…. رَأَیْتَ النِسَّاءَ یَبْذُلْنَ أنْفُسَهُنَّ لِأَهْل الْکُفْرِ…. وَ رَأَیْتَ‏الرَّجُلَ یُمْسى نَشْوانَ وَ یُصْبِحُ سَکْرانَ لایَهْتَمُّ بِما یَقُولُ النَّاسُ فیهِ، وَ رَأَیْتَ الْبَهائِمَ تُنْکَحُ…. وَ رَأَیْتَ طالِبَ الْحَلالِ یُذَمُّ وَ یُعَیَّرُ، وَ طالِبَ الْحَرامِ یُمْدَحُ وَ یُعَظَّمُ…. وَ رَأَیْتَ‏الرَّجُلَ یَتَکَلَّمُ بِشَىْ ءٍ مِنَ الْحَقِّ وَ یَأْمُرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهى عَنِ الْمُنْکَرْ فَیَقُومُ اِلَیْهِ مَنْ یَنْصَحُهُ فى نَفْسِهِ، فَیَقُولُ: هذا عَنْکَ مَوْضُوعٌ… وَ رَأَیْتَ کُلَّ عامٍ یَحْدُثُ فیهِ مِنَ الْبِدْعَهِ وَ الْشَّرِ اَکْثَرُ مَمَّا کانَ…. وَ رَأَیْتَ الْنَّاسَ یَتَسافَدُونَ کَما تَسافَدُ الْبَهائِم. لایَنْکَرُ اَحَدٌ مُنْکَراً تَخَوُّفاً مِنَ النَّاسِ…. وَ رَأَیْتَ الْعُقُوقَ قَدْظَهَرَ، وَاسْتُخِفَّ بِالْوالِدیْنِ…. وَ رَأَیْتَ اِبْنَ‏الرَّجُلَ یَفْتَرى عَلى أبیهِ وَ یَدْعُو عَلى والِدَیْهِ وَ یَفْرَحُ بِمَوْتِهِما ، وَ رَأَیْتَ ‏الرَّجُلَ اِذا مَرَّ بِهِ یَوْمٌ وَ لَمْ یَکْسِبْ فیهِ الذَّنْبُ الْعَظیمَ مِنْ فُجُورٍ اَوْ بَخْسِ مِکْیالٍ… اَوْ شُرْبِ مُسْکِرٍ کَئیباً حَزیناً یَحْسِبُ اَنَّ ذلِکَ الْیَوْمَ عَلَیْهِ وَضیعَهٌ مِنْ عُمْرِهِ.(۶۲)مرد بر سر راه زنان مى‏ایستد و به طور آشکار به آنها تجاوز مى‏کند. بهترین آن مردم کسى است که مى‏گوید: اگر در ملاء عام این عمل را انجام نمى‏دادى ، بهتر بود؛پیامبراکرم صلى الله علیه وآله: فَیَتَهارَجُونَ فِى الطَّریقِ تَهارُجَ الْبَهائِمِ ثُمَّ یَقُومُ أَحَدُهُمْ بِأُمِهِ وَ أُخْتِهِ وَابْنَتِهِ فَیَنْکَحُها فى وَسَطِ الطَّریقِ یَقُومُ عَنْها واحِدٌ وَ یَنزُوا عَلَیْها آخَرُ لا یُنْکَرُ وَ لا یُغَیَّرُ فَأَفْضَلُهُمْ یَؤْمَئِذٍ مَنْ یَقُولُ لَوْتَنَحَّیْتُمْ عَنِ الطَّریقِ کانَ اَحْسَنُ.(۶۳)در چنین وضعیتى که حقوق شهروندى همگى زیر پا گذاشته شده ، فتنه و بلا همه جا سایه افکنده و مردم در عقاید دینى متشتت شده‏اند و همچون سگان گرسنه به جان هم افتاده‏اند ؛ آنکس که در فکر کرامت‏هاى بر باد رفته است، صبح و شام آرزوى مرگ مى‏کند؛امام باقرعلیه السلام:…. فِتْنَهٌ وَ بَلاءٌ بَیْنَ النَّاسِ وَ تَشَتُّتٌ فى دینِهِمْ…. حَتَّى یَتَمَنَّى الْمُتَمنّى الْمَوْتَ صَباحاً وَ مَساءً مِنْ عِظَمِ ما یَرى مِنْ کَلَبِ النّاسِ وَ أَکْلِ بَعْضِهِمْ بَعْضاً.(۶۴)
پی نوشت ها :
۲۶٫کورانى، معجم احادیث، ج ۱، ص ۱۶٫۲۷٫همان، ص ۲۳٫۲۸٫همان، ص ۲۹٫۲۹٫همان، ص ۳۱٫۳۰٫همان، ص ۳۵٫۳۱٫همان، ص ۲۶٫۳۲٫همان، ص ۴۷٫۳۳٫همان، ص ۳۹٫۳۴٫همان، ص ۲۱ – ۱۹٫۳۵٫همان، ص ۳۲٫۳۶٫همان، ص ۴۲٫۳۷٫همان، ص ۸۳٫۳۸٫المتقى‏الهندى، کنزالعمال، ج ۱۴، ص ۵۸۶٫۳۹٫کورانى، معجم‏احادیث، ج ۱، ص ۹۵ – ۸۸٫۴۰٫همان، ص ۸۸ و ۱۰۱٫۴۱٫صدوق، کمال الدین، ص ۳۴۸٫۴۲٫کورانى، معجم‏احادیث، ج ۱، ص ۷۸٫۴۳٫همان، ج ۲، ص ۲۱۸٫۴۴٫همان، ج ۱، ص ۱۷۴٫۴۵٫همان، ج ۱، ص ۱۰۱٫۴۶٫همان، ج ۱، ص ۴۵٫۴۷٫مجلسى، بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۱۸۵٫۴۸٫کورانى، معجم‏احادیث، ج ۱، ص ۳۱٫۴۹٫همان، ص ۲۹٫۵۰٫همان، ج ۲، ص ۲۱۸٫۵۱٫همان، ج ۲، ص ۲۱۸٫۵۲٫همان، ج ۱، ص ۱۷۴٫۵۳٫همان، ص ۲۷۴٫۵۴٫همان، ص ۴۵٫۵۵٫همان، ص ۴۷٫۵۶٫همان، ص ۴۶٫۵۷٫مجلسى، بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۱۸۱٫۵۸٫کورانى، معجم‏احادیث، ج ۱، ص ۴۰٫۵۹٫همان، ص ۷۲٫۶۰٫همان، ص ۴۴٫۶۱٫همان، ص ۴۵٫۶۲٫مجلسى، بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۲۵۹ – ۲۵۶٫۶۳٫ابن‏طاووس، الملاحم والفتن، ص ۱۰۱٫۶۴٫مجلسى، بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۳۴۸٫ ادامه دارد …..