شکوفایی حقوق شهروندی در عصر ظهور (۳)

بخش سوّم : حقوق شهروندى در عصر ظهور الف) حقوق اجتماعى شهروندان: میزان موفقیت یک حکومت در تامین حقوق اجتماعى شهروندان را مى‏توان از این راه‏ها ارزیابى کرد: عدالت دولت مردان و کارگزاران، امنیت شهرها و راه‏ها، و رضایت اقشار مختلف مردم.امّا عدالت دولت مردان: گویاترین کلام در تبیین عدالت گسترى دولت مهدوى را مى‏توان از امام صادق‏علیه السلام روایت نمود:قسم به خدا عدل او (مهدى) داخل خانه‏هایشان مى‏شود همچنان که گرما و سرما داخل مى‏شود؛ اَما وَاللَّهِ لَیَدْخُلَنَّ عَلَیْهِمْ عَدْلُهُ جَوْفَ بُیُوتِهِم کَما یَدْخُلُ الْحَرُّ وَ الْقَرُّ.(۶۵)اگر توجه کنیم که خانه و خانواده خصوصى‏ترین عرصه زندگى اجتماعى انسان است، متوجه میزان گستردگى این عدالت خواهیم شد. تعبیر دیگرى که در روایات بى‏شمارى در مورد سیره آن حضرت آمده پر کردن زمین از قسط و عدل است پس از آنکه از ظلم و جور پر شده است؛ یَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلاً کَما مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً. استعمال چنین تعبیرى در جایى صحیح است که قسط و عدل در همه شؤون جامعه، محور تعاملات اجتماعى باشد.شخصیت معنوى کارگزاران بلندپایه حکومت مهدوى نیز نشان از عدالت آنها دارد. پنج تن از قوم حضرت موسى‏علیه السلام – که به قضاوت عادلانه مشهوراند – هفت نفر اصحاب کهف، یوشع وصىّ حضرت موسى‏علیه السلام، مؤمن آل‏فرعون، سلمان فارسى، ابودجانه انصارى و مالک اشتر در زمان حضرت رجعت مى‏کنند و در خدمت او قرار مى‏گیرند؛ امام صادق علیه السلام:اِذا قامَ قائِمِ آلِ مُحَمَّدٍ صلى الله علیه وآله اِسْتَخْرَجَ مِنْ ظَهْرِ الْکُوفَهِ سَبْعَهٍ وَ عِشْرینَ رَجُلاً: خَمْسَهً مِنْ قَوْمِ مُوسَى الَّذینَ یَقْضُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ یَعْدِلُونَ، وَ سَبْعَهَ مِنْ اَصْحابِ الْکَهْفِ، وَ یُوشَعَ وَصِىَّ مُوسى وَ مُؤْمِنَ آلِ فِرْعَوْنَ وَ سَلْمانَ الْفارْسى وَ اَبادِجانَهَ الْاَنْصارى وَ مالِکَ الاَشْتَرْ.(۶۶)حافظان امنیّت و پاسداران حقوق اجتماعى شهروندان یعنى فرماندهان و لشکریان نیز مردانى شب زنده دارند که شب را در حال قیام به پرستش مى‏پردازند و به هنگام نماز زمزمه‏اى مانند زنبور عسل دارند و صبحگاهان در حالیکه بر اسب‏هاى خود سوارند براى انجام مأموریت رهسپار مى‏شوند؛ امام صادق علیه السلام:رِجالٌ لایَنامُونَ اللَّیْلَ، لَهُمْ دَوىٌّ فى صَلاتِهِمْ کَدَوِىّ النَّحْلِ، یَبیتُونَ قِیاماً عَلى اَطْرافِهِمْ، وَ یُصْبِحُونَ عَلى خُیُولِهِمْ.(۶۷)دل‏هایشان مانند پاره‏هاى آهن محکم و استوار است. هر کدام نیروى چهل مرد را دارد؛ امام سجاد علیه السلام:جَعَلَ قُلُوبَهُمْ کَزُبُرِ الْحَدیدِ، وَ جَعَلَ قُوَّهَ الرَّجُلِ مِنْهُمْ قُوَّهَ اَرْبَعینَ رَجُلاً.(۶۸)امام باقرعلیه السلام در وصف آنها مى‏فرماید:گویا یاران مهدى را مى‏بینم که سراسر زمین وآسمان را احاطه کرده‏اند و هیچ چیز نیست که فرمانبردار و تسلیم محض آنان نباشد. درندگان زمین و پرندگان شکارى نیز در پى خشنودى آنان هستند، به قدرى محبوبیت دارند که قطعه‏اى از زمین بر قطعه دیگر فخر و مباهات مى‏کند و مى‏گوید: امروز یکى از یاران مهدى بر من گام نهاد و از اینجا گذشت؛ کَاَنّى بِأَصْحابِ الْقائِمِ وَ قَدْ اَحاطوُا بِما بَیْنَ الْخافِقَیْنِ، لَیْسَ مَنْ شَىْ‏ءٍ اِلَّا وَ هُوَ مُطیعٌ لَهُمْ حَتَّى سِباعُ الْأَرْضِ وَ سِباعُ الطَّیْرِ تَطْلُبُ رِضاهُمْ فى کُلِّ شَىْ‏ءٍ، حَتَّى تَفْخُرُ الْأَرْضُ وَ تَقُولُ: مَرَّ بِىِ الْیَوْمَ رَجُلٌ مِنْ اَصْحابِ الْقائِمِ.(۶۹)امّا امنیّت جاده‏ها و شهرها: پیرزن ناتوان از مشرق به قصد مغرب خارج مى‏شود و کسى مانع او نمى‏شود؛ امام باقر علیه السلام:یَخْرُجُ الْعَجُوزُ الضَّعیفَهُ مِنَ المَشْرِقِ تُریدُ الْمَغْرِبَ وَ لایَنهاها اَحَدٌ.(۷۰)به سبب وجود آن حضرت راه‏ها امن مى‏گردد؛ امام صادق‏علیه السلام در تفسیر آیه شریفه سیروُا فیها لَیالِىَ وَ اَیّاماً آمَنینَ مى‏فرماید:مَعَ قائِمِنا اَهْلَ‏الْبَیْتِ.(۷۱)وقتى آن حضرت ترازوى عدل را برقرار کرد تمایل مردم به ستم نیز از بین مى‏رود و کسى به دیگرى ستم نمى‏کند؛ امام رضا علیه السلام:و َوَضَعَ میزانَ الْعَدْلِ بَیْنَ النَّاسِ فَلا یَظْلِمُ اَحَدٌ اَحَداً.(۷۲)کینه از میان مردمان برداشته مى‏شود؛ على علیه السلام:لَذَهبتِ الشَّحْناءُ مِنْ قُلُوبِ الْعِبادِ،(۷۳)بطورى که مومنان از جیب همدیگر به قدر حاجت برمى‏دارند بدون هیچ مانعى؛یَأتِى الرَّجُلُ اِلى کیسِ أَخیهِ فَیَأْخُذُ حاجَتَهُ لایَمْنَعُهُ.(۷۴)مردم به فطرت خویش بازمى‏گردند، نه خونى به ناحق ریخته مى‏شود و نه خوابیده‏اى را بیدار مى‏کنند؛حَتَّى یَکُونَ النَّاسُ عَلى مِثْلِ أمْرِهِمُ الْأَوَّلُ لا یُوقِظُ نائِماً وَ لا یُهْرِقُ دَماً.(۷۵)حتى حیوانات نیز دست از ستم و تعدى برمى‏دارند، درندگان با چهارپایان زندگى صلح‏آمیز دارند و به انسانها آزار نمى‏رسانند؛وَاصْطَلَحِت السِّباعُ وَ الْبَهائِمُ، حَتَّى تَمْشِى اَلْمَرْأَهُ بَیْنَ الْعِراقِ اِلَى الشَّامِ لا تَضَعُ قَدَمیْها اِلَّاعَلَى النَّباتِ، وَ عَلى رَأْسِها زبّیلُها لایُهَیِجُها سَبُعٌ وَ لاتَخافُهُ.(۷۶)به گوسفند و گاو تعدى نمى‏شود، افسار از دهان حیوانات برمى‏دارند، کودک دستش را در دهان درنده مى‏گذارد، ولى حیوان آزارى به او نمى‏رساند ، بچّه حیوان در جلو شیر و درنده انداخته مى‏شود و به او آسیبى نمى‏رسد ، شیر در میان گله شتر همانند سگ گله و گرگ در میان گوسفندان ، مانند سگ گله است؛ پیامبر صلى الله علیه وآله:… لا یُسْعى عَلى شاهٍ وَ لا تُبْغى بَقَرَهٌ…. وَ یَنْزَعُ حِمَّهُ کُلُّ دابَّهٍ حَتَّى یُدْخِلَ الْوَلیدُ یَدَهُ فى فَمِ الْخَشِّ فَلا یُضِرُّهُ وَ تُلْقَى الْوَلیدَهُ الاَسَدَ فَلا یُضِرُّها وَ یَکُونُ فِى الْأِبِل کَاَّنَهُ کَلْبُها وَ یَکُونُ الذِّئْبُ فِى الْغَنَمِ کَاَّنَهُ کَلْبُها.(۷۷)امّا رضایت شهروندان: عدالت مهدوى چنان بر مردم گوارا مى‏آید که زندگان آرزو مى‏کنند کاش مردگانشان زنده بودند و از آن عدالت بهره‏مند مى‏شدند؛تَتَمَّنى الْأَحْیاءُ الْأَمْواتَ مِمّا صَنَعَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ بِأَهْلِ الْأَرْضِ مِنْ خَیْرِهِ،(۷۸)خردسالان آرزو مى‏کنند اى کاش بزرگ بودند و بزرگسالان آرزوى کودکى مى‏کنند؛یَتَمَنَّى فى زَمَنِ الْمَهْدِىُّ الصَّغیرُ اَنْ یَکُونَ کَبیراً وَ الْکَبیرُ اَنْ یَکُونَ صَغیراً.(۷۹)خداوند محبت او را در سینه مردمان مى‏افکند؛یُلْقِى اللَّهُ مَحَبَّتَهُ فى صُدوُرِ النَّاسِ.(۸۰)مردمان به او پناه مى‏آورند چنانکه زنبورها به گرد ملکه خود جمع مى‏شوند؛تَأْوى اِلَیْهِ اُمَّتُهُ کَما تَأْوى النَّحْلَهُ اِلى یَعْسُوبِها.(۸۱)اهل آسمان و اهل زمین و پرندگان و وحوش و ماهیان دریا هم از حکومت او در شادى و سرورند؛یَفْرَحُ بِهِ اَهْلُ السَّماءِ وَ اَهْلُ الْأَرْضِ وَ الطَّیْرُ وَ الْوَحْشُ وَ الْحیتانُ فِی الْبَحْرِ.(۸۲)ب) حقوق فرهنگى شهروندان: رفاه و امنیت اجتماعى عصر ظهور زمینه شکوفایى علوم و آشکار شدن خلاقیت‏هاى صاحبان دانش است. احادیث نیز بیانگر پیشرفت خارق‏العاده علم و فرهنگ در عصر ظهور است: در دوره مهدى خداوند دستش را بر سر بندگان قرار داده و عقلشان را جمع و حلم – یا اخلاقشان – را به کمال مى‏رساند؛ امام باقر علیه السلام:وَضَعَ اللَّهُ یَدَهُ عَلى رُؤُسِ الْعِبادِ فَجَمَعَ بِها عُقُولِهُمْ وَ کَمُلَتْ بِهِ اَحْلامُهُمْ – یا اَخْلاقُهُمْ.(۸۳)علم بیست و هفت جزء دارد و آنچه از علم قبل از حضرت مهدى آشکار شده دو جزء است و آن حضرت ۲۵ جزء دیگر را آشکار کرده و در میان مردم منتشر مى‏کند؛ امام صادق علیه السلام:اَلْعِلْمُ سَبْعَهٌ وَ عِشْروُنَ جُزْءاً فَجَمیعُ ما جاءَتْ بِهِ الرُّسُلُ جُزْءانِ… فَاِذا قامَ الْقائِمُ أَخْرَجَ الْخَمْسَهَ وَ الْعِشْرینَ جُزْءاً فَبَنَّها فِى‏النَّاسِ وَ ضَمَّ اِلَیْهاَ الْجُزْئَیْنِ.(۸۴)حکمت به مردم عطا خواهد شد به حدى که زن در خانه خود نشسته و از روى کتاب خدا و سنّت پیامبر صلى الله علیه وآله حکم مى‏کند؛ امام باقر علیه السلام:تُؤْتُونَ الْحِکْمَهَ فى زَمانِهِ حَتَّى اَنَّ الْمَرْأَهَ لَتَقْضى فى بَیْتِها بِکِتابِ اللَّهِ تَعالى وَ سُنَّهِ رَسُولِ‏اللَّهِ صلى الله علیه وآله.همچنین در روایات، برخى از مظاهر و آثار این پیشرفت علمى ذکر شده است: قواى بینایى و شنوایى شیعیان آنچنان مجهز مى‏شود که از راه دور بدون واسطه، او را دیده و سخن او را مى‏شنوند؛ امام صادق علیه السلام:مَدَّ اللَّهُ عَزَّوَجَلّ لِشیعَتِنا فى أَسْماعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ حَتَّى لا یَکُونَ بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ الْقائِمِ بَریدٌ یُکَلِّمُهُمْ فَیَسْمَعُونَ وَ یَنْظُروُنَ اِلَیْهِ وَ هُوَ فى مَکانِهِ.(۸۵)وسایل اطلاعاتى آنقدر پیشرفت مى‏کند که کفش یا چوب تعلیمى یا عصاى شخص به او خبر مى‏دهد که خانواده‏اش پس از خارج شدن او از خانه چه کارى انجام داده است؛وَتَکَلَّمُ الرَّجُلَ عَذَبَهُ سَوْطِهِ وَ شِراکُ نَعْلِه وَ تُغْبِرُهُ (فَخِذُهُ) بِما أَحْدَثَ أَهْلُهُ بَعْدَهُ.(۸۶)در زمینه حمل و نقل، زمین زیر پاى افراد طى و پیموده مى‏شود و درهاى جهان به روى‏شان باز مى‏گردد، زمین در کمتر از یک چشم به هم زدن پیموده مى‏گردد و ظرف یک ساعت مى‏توان از شرق عالم به غرب آن رفت؛سَیَکُونُ بَعْدَکُمْ اَقْوامٌ تُطْوى اِلَیْهُمُ الْأَرْضُ وَ تُفْتَحُ لَهُمُ الدُّنْیا… حَتّى لَوْشاءَ أَحَدَهُمْ اَنْ یأْتِىَ اَوْ غَرْبَها فى ساعَهٍ فَعَلَ.(۸۷)ج) حقوق قضایى شهروندان: دربحث حقوق اجتماعى شهروندان بیان شد که تمایل و انگیزه انسانها براى تعدّى به حقوق دیگران بسیار کاهش مى‏یابد و در اثر گسترش اخلاق و معنویت کینه از قلوب مردم زدوده مى‏شود و در نتیجه مرافعات و نزاعات فردى و جمعى بسیار کم مى‏شود. لیکن در عین حال در همین موارد اندک هم دولت مهدوى به گونه‏اى عمل مى‏کند که حقوق قضایى شهروندان کاملا حفظ گردد. هیچ حقى از کسى بر عهده دیگرى نمى‏ماند مگر اینکه حضرت مهدى آن را باز ستانده و به صاحب حق مى‏دهد؛ على علیه السلام:وَ لا (یَتْرُکُ) مُظْلَمَهَ لِأَحَدٍ مِنَ النَّاسِ اِلاَّ رَدَّها.(۸۸)در میان مردم به حکم حضرت داوودعلیه السلام حکم مى‏کند و نیازى به شاهد و بیّنه ندارد و با الهام خدا از خفایاى مردم خبر مى‏دهد؛ امام صادق علیه السلام:… حَکَمَ بَیْنَ النَّاسِ بِحُکْمِ داووُدَ لایَحْتاجُ اِلى بَیِنَّهٍ یُلهمُهُ اللَّهُ تَعالى فَیَحْکُمُ بِعِلْمِهِ، وَ یُخْبِر کُلَّ قَوْمٍ بِما اَسْتَبْطَنوُه.(۸۹)حتى اگر زیر دندان کسى حقى از دیگرى باشد آنرا باز مى‏ستاند؛یَبْلُغُ مِنْ رَدِّ الْمَهدِىِ الْمَظالِمَ حَتَّى لَوْ کانَ تَحْتَ ضِرْسِ اِنْسانٍ شَىْ‏ءٌ اِنْتَزَعَهُ حَتَّى یَرُدَّهُ.(۹۰)قضات دولت مهدوى هم به سیره و روش خود حضرت عمل مى‏کنند. رجعت کنندگان مثل اصحاب کهف ، یوشع وصى موسى‏علیه السلام ، مومن آل فرعون ، سلمان فارسى ، ابودجانه ، مالک اشتر و پنج نفر از قوم موسى‏ علیه السلام که مشهور به قضاوت عادلانه بوده‏اند در زمان آن حضرت هم امیر و هم قاضى هستند. علاوه بر آنها ، طبق روایات ، آن حضرت حدود سیصد نفر از فقهاء را برمى‏گزیند و بین شانه و سینه‏هایشان دست مى‏کشد که به سبب آن در هیچ قضاوتى درنمى‏مانند و سپس آنها را به عنوان حاکم و قاضى به شهرهاى مختلف اعزام مى‏کند؛یَخْرُجُ فیها الْقائِمُ وَ هُمُ‏النُّجَباءُ وَ الْفُقَهاءُ وَ هُمُ الْحُکّامُ وَ هُمُ الْقُضاهُ الَّذینَ یَمْسَحُ بُطُونَهُمْ وَ ظُهُورَهُمْ فَلا یُشْکِلُ عَلَیْهِمْ حُکْمٌ.(۹۱)د) حقوق اقتصادى شهروندان: آن حضرت – چنانکه دربخش قبلى گذشت – اموال غصب شده شهروندان را به صاحبان آن برمى‏گرداند. و سنّت رایج میان حاکمان گذشته در واگذارى اقطاعات (زمین‏هایى که به اطرافیان حکومت مى‏بخشیدند) را لغو مى‏کند؛اِذا قامَ قائِمُنا اَضْمَحَلَّتِ الْقَطائِعُ فَلا قِطائِعَ.(۹۲)نسبت به کارگزاران حکومت با شدت عمل مى‏کند، امّا در عطا و بخشش به مردم سخى و بخشنده است و مساکین را مورد حمایت قرار مى‏دهد؛عَلامَهُ الْمَهْدِىِّ اَنْ یَکُونَ شَدیداً عَلَى الْعُمَّالِ، جَواداً بِالْمالِ ، رَحیماً بِالْمَساکِینِ.(۹۳)بخشش او گوارا و بى‏منت و بدون شمارش است؛عَطاؤُهُ هَنِیّاً ، یَکُونَ عَطاؤُهُ حَنْیاً اى یُعْطِى الْمالَ غَرْقاً – یَقالُ لَهُ السَّفَّاحُ.(۹۴)اموال را به تساوى تقسیم مى‏کند؛یَقْسِمُ الْمالَ صَحاحاً فقال له رجلٌ: ما صِحاحاً؟ قال: بِالسَّوِیَّهِ بَیْنَ النَّاسِ.(۹۵)از طرف دیگر خداوند نیز از آسمان و زمین نعمت‏هایش را نازل مى‏کند: زمین گنج‏هاى پنهان خود را براى او آشکار مى‏کند؛تَقىءُ الْأَرْضُ أَفْلاذَ کَبِدِها أَمْثالَ الْأُسْطُوانِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّهِ.(۹۶)و آسمان باران خود و زمین گیاهان خود را دریغ نمى‏کند؛لا تَدَعُ السَّماءُ مِنْ قَطْرِها شَیْئاً اِلاَّ صَبَّتْهُ وَ لاَ الْأَرْضُ مِنْ نَباتِها اِلاَّ أَخْرَجَتْهُ.(۹۷)آن قدر نعمت مادّى نصیب امّت مى‏شود که در هیچ دوره‏اى چنین نبوده ، اموال روى هم انباشته مى‏شود، فردى مى‏گوید:اى مهدى به من – از مال – عطا کن، مى‏فرماید: بردار؛ تَنْعَمُ اُمَّتى فى زَمَنِ الْمَهْدِىِ نَعْمَهً لَمْ یَنْعَمُوا مِثْلَها قَطُّ…. وَ الْمالُ کُدُوسٌ یَقُومُ الرَّجُلُ فَیَقُولُ: یا مَهْدِىُّ اَعْطِنى، فَیَقُولُ: خُذْ.(۹۸)از همه مهم‏تر اینکه در مردم روح بى نیازى و بلندطبعى ایجاد مى‏شود ، بطورى که در مقابل دعوت خزانه‏دار دولت براى دریافت مال، اعلام بى‏نیازى مى‏کنند و زکات اموالشان را هم با رغبت جدا کرده و چون نیازمندى در محل پیدا نمى‏کنند حمل کرده و در سایر نقاط به دنبال فرد نیازمند مى‏گردند؛یَمْلَأ اللَّهُ قُلُوبَ اُمَّهَ مُحَمَّدٍصلى الله علیه وآله غِنىً وَ سَعْیُهُمْ عَدْلُه حَتَّى یَأْمُرَ مُنادِیاً فَیُنادى فَیَقُولُ: مَنْ لَهُ فى مالٍ حاجَهٌ؟ فَما یَقُومُ مِنَ النّاسِ اِلاَّ رَجُلٌ.(۹۹) و یُخْرِجُ النَّاسُ خَراجَهُمْ عَلى رِقابِهِمْ اِلَى الْمَهْدِىِّ وَ یُوسِّعُ اللَّهُ عَلى شیعَتِنا، وَ لَوْلا مایُدْرِکُهُمْ مِنَ السَّعادَهِ لَبَغَوْا.(۱۰۰)ه) حقوق معنوى شهروندان: تضمین فضاى عمومى سالم و پاک که زمینه را براى رشد مکارم اخلاقى و فعلیت یافتن کرامت‏هاى انسانى فراهم سازد نیازمند وجود آرمان صحیح و دستورالعمل‏هاى مناسب، رهبر عادل و آرمان‏گرا، و کارگزارانى متعهد است، و این هر سه در دولت مهدوى به کامل‏ترین صورت فراهم است.رهبر حکومت کسى است که بهشت مشتاق زیارت اوست؛اَلْجَنَّهُ تَشْتاقُ اِلى اَرْبَعَهٍ مِنْ اَهْلى…. وَ الْمَهْدِىُّ اَلَّذى یُصَلّى خَلْفَهُ عیسَى بْنُ مَرْیَمَ.(۱۰۱) او طاووس اهل بهشت وَالْمَهْدِىُّ طاوُوسُ اَهْلِ الْجَنَّهِ و یکى از هفت آقاى اهل‏بهشت است. نَحْنُ وُلْدُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ سادَهُ اَهْلِ الْجَنَّهِ؛ وَ خَمْرَهُ وَ عَلِىٌّ وَ جَعْفَرُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ وَالْمَهْدِىّ.(۱۰۲)اهل آسمان و زمین و پرندگان بر او درود مى‏فرستند؛ یُصَلّى عَلَیْهِ اَهْلُ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ طَیْرُ السَّماءِ.(۱۰۳)اجراى احکام اسلام سرلوحه برنامه‏هاى اوست. دین را از غربت در آورده و عزت مى‏دهد؛ یَرُّدُّ اللَّهُ بِهِ الّدینَ.(۱۰۴) درب هر باطل و بدعتى را بسته و قفل هر حقى را مى‏گشاید؛یَفْتَحُ اللَّهُ بِهِ بابَ کُلِّ حَقٍّ، یُغْلِقُ بِهِ کُلِّ بابٍ باطلٍ.(۱۰۵)مردم را به سیره و شریعت پیامبرصلى الله علیه وآله وا مى‏دارد؛سُنَّتُهُ سُنَّتى، یُقیمُ النَّاسَ عَلى مِلَّتى وَ شَریعَتى.(۱۰۶)پیشانى شیطان را گرفته و گردنش را مى‏زند تا مردم از وسوسه‏هاى او ایمن شوند؛ امام صادق‏علیه السلام:فَاِذا بَعَثَ اللَّهُ قائِمَنا کانَ فى مَسجِدِ الْکُوفَهِ وَ جِاء اِبْلیسُ حَتَّى یَحْثُو بَیْنَ یَدَیْهِ عَلى رُکْبَتَیْهِ فَیَقُولُ: یا وَیْلَهُ مَنْ هذَا الْیَوْمِ فَیَأْخُذُ بِناصِیَتِهِ فَیَضْرِبُ عُنُقَهُ.(۱۰۷)فرماندهان و وزیران او بزرگانى چون حضرت عیسى‏علیه السلام، خضر و الیاس پیامبرعلیهم السلام، اصحاب کهف، سلمان فارسى، ابودجانه انصارى ، مالک اشتر ، نفس زکیه و سایر ابدال، نجباء و جوانمردان (عصائب) از بلاد مختلف مى‏باشند؛اَلْخِضْرُ فِى الْبَحْرِ وَ أِلْیاسُ فِى الْبَّرِ(۱۰۸) × اَلثانى عَشَرَ الَّذى یُصَلّى عیسىَ بْنُ مَرْیَمَ خَلْفَهُ بِسُنَّتِهِ وَ الْقُرْآنِ الْکَریم(۱۰۹) × خَمْسَهٌ مِنْ قَوْمِ مُوسى…. وَ سَبْعَهٌ مَنْ اَصْحابِ الْکَهْفِ وَ یُوشَعُ وَصِىُّ مُوسى وَ مُؤْمِنُ آلِ فِرْعَوْنَ وَ سَلْمانَ الْفارْسِىّ وَ أَبادِجانَهَ الْأَنْصارِىِّ وَ مالِکَ الْأَشْتَرِ(۱۱۰) × فَیَخْرُجُ الْأبْدالُ مِنَ الشَّامَ وَ أَشْباهُهُمْ، وَ یَخْرُجُ اِلَیْهِ النُّجَباءُ مِنْ مِصْرَ، وَ عَصائِبُ اَهْلِ الْمَشْرِقِ وَ أَشْباهَهُمْ.(۱۱۱)سپاهیان آن حضرت زاهدان شب و شیران روز هستند؛ فَیَسیرُ مَعَ قَوُمٍ أُسْدٍ بِالنَّهارِ، رُهْبانٌ بِاللَّیْلِ.(۱۱۲)خداوند قلوب آنها را به تقوا آزمایش کرده و سینه آنها را آکنده از ورع و اخلاص و یقین و تقوا و خشوع و صدق و حلم و… نموده است؛وَانْتَخَبْتُ لِذلِکَ الْوَقْتِ عِباداً لى اِمْتَحَنْتُ قُلُوبَهُمْ لِلْأیمانِ، وَ حَشَوْتُها بِالْوَرَعِ وَ الْأِخْلاص وَ الْیَقینِ وَ التَّقْوى وَ الْخَشُوعِ وَ الصِّدِقِ وَ الْحِلْمِ وَ الصَّبْرِ وَالْوَقارِ وَ التُّقى وَ الزُّهْدِ فِى الدُّنیا وَالرَّغْبَهِ فیما عِنْدى.(۱۱۳)با چنین اوصافى ، همه چیز براى حرکت انسان به سوى کمال و رشد معنوى مهیا است و هیچکس عذرى بر قصور و تقصیر خود پیدا نمى‏کند؛لِئَلّا یَقُولَ أَحَدٌ لَوْلا اَرْسَلْتَ اِلَیْنا رَسُولاً مُنْذِراً وَ أَقَمْتَ لَنا عَلَما هادِیاً فَنَتَّبِعَ آیاتِکَ مِنْ قَبْلِ اَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزى.(۱۱۴)چکیده۱ – حقوق بشر اخص از حقوق شهروندى است. لیکن در عصر ظهور که مرزهاى جغرافیایى اعتبار خود را از دست مى‏دهند و دولت واحد جهانى مستقر مى‏شود این دو بر هم منطبق خواهند بود.۲ – آنچه در اعلامیه جهانى حقوق بشر آمده محصول دیدگاهى است که انسان را ساکن مى‏بیند نه سالک، و بالفعل کریم مى‏داند نه بالقوه، و مهم‏ترین حقّ بشر یعنى حق حیات طیّبه یا حق معنوى را مورد غفلت قرار داده است. اعلامیه اسلامى حقوق بشر تا حدّى این نقص را برطرف کرده است.۳ – حقوق شمرده شده در دو اعلامیه مذکور را مى‏توان در چهار بخش عمده طبقه‏بندى کرد: حقوق اجتماعى – فرهنگى، حقوق قضایى، حقوق اقتصادى و حقوق معنوى.۴ – عدالت – با مظاهر متنوع آن – محورى‏ترین عامل در حفظ و تأمین حقوق شهروندى است، چنانکه ظلم – در اشکال مختلف آن – مهم‏ترین عامل در تضییع حقوق شهروندى است.۵ – از روایات استفاده مى‏شود که روند جامعه بشرى به سمت تشدید ظلم در همه عرصه‏ها (اجتماعى، فرهنگى، قضایى، اقتصادى و معنوى) است و در جامعه عصر ماقبل‏ظهور، ظلم به نهایت خود مى‏رسد و جامعه انباشته از ظلم و جور مى‏شود؛ مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً به طوریکه یأس و نومیدى و ظلمِ متراکم مرگ را گوارا و محبوب مى‏سازد.۶ – همچنین از روایات فهمیده مى‏شود که با قیام حضرت مهدى و استقرار حکومت وى، عدل که محورى‏ترین شعار و خصیصه قیام اوست در بالاترین درجه خود بر همه ساحت‏هاى حیات بشرى سیطره مى‏یابد، به گونه‏اى که همچون سرما و گرما در داخل خانه‏ها نفوذ مى‏کند و جامعه پر از عدل و قسط مى‏شود؛ یَمْلأُ الأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلاً و مردمان، حیات مردگان خود را آرزو مى‏کنند.
پی نوشت ها :

۶۵٫مجلسى، بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۳۶۲٫۶۶٫همان، ص ۳۴۶٫۶۷٫همان، ص ۳۰۸٫۶۸٫همان، ص ۳۱۷٫۶۹٫همان، ۳۲۷٫۷۰٫همان، ص ۳۴۵٫۷۱٫همان، ص ۳۱۴٫۷۲٫همان، ص ۳۲۲٫۷۳٫همان، ص ۳۱۶٫۷۴٫همان، ص ۳۷۲٫۷۵٫ابن‏طاووس، الملاحم والفتن، ص ۷۰٫۷۶٫مجلسى، بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۳۱۶٫۷۷٫ابن‏طاووس، الملاحم والفتن، ص ۱۵۲٫۷۸٫کورانى، معجم‏احادیث، ج ۱، ص ۸۳٫۷۹٫همان، ص ۲۲۹٫۸۰٫همان، ص ۴۷۱٫۸۱٫همان، ص ۲۲۰٫۸۲٫همان، ص ۵۰۴٫۸۳٫مجلسى، بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۳۳۶٫۸۴٫کورانى، معجم‏احادیث، ج ۴، ص ۵۴٫۸۵٫کورانى، معجم احادیث، ج ۴، ص ۵۷٫۸۶٫همان، ج ۵، ص ۹۸٫۸۷٫ همان، ج ۲، ص ۴۵۰ – ۴۴۹٫۸۸٫ مجلسى، پیشین، ج ۵۲، ص ۲۲۴ و ۲۲۵٫۸۹٫ همان، ص ۳۳۹٫۹۰٫ ابن طاووس، پیشین، ص ۶۸٫۹۱٫ ابن‏طاووس، الملاحم والفتن، ص ۲۰۵٫۹۲٫ کورانى، پیشین، ج ۱، ص ۲۴۷٫۹۳٫ همان، ص ۲۴۶٫۹۴٫ همان، ص ۹۷ و ۹۸٫۹۵٫ همان، ص ۹۲٫۹۶٫ همان، ص ۲۳۰٫۹۷٫ همان، ص ۲۲۹٫۹۸٫ همان، ص ۲۲۷٫۹۹٫ همان، ص ۹۲٫۱۰۰٫مجلسى، پیشین، ج ۵۲، ص ۳۴۵٫۱۰۱٫ کورانى، پیشین، ج ۱، ص ۲۰۴٫۱۰۲٫ همان، ص ۱۹۹٫۱۰۳٫ همان، ص ۵۰۴٫۱۰۴٫ همان، ص ۴۵۵٫۱۰۵٫ همان، ص ۱۷۴٫۱۰۶٫ همان، ص ۲۲۵٫۱۰۷٫ مجلسى، پیشین، ج ۶۰، ص ۲۵۴٫۱۰۸٫ کورانى، پیشین، ج ۱، ص ۴۷۰٫۱۰۹٫ همان، ج ۳، ص ۳۱۶٫۱۱۰٫ مجلسى، پیشین، ج ۵۲، ص ۲۴۶٫۱۱۱٫ کورانى، پیشین، ج ۱، ص ۳۵۶٫۱۱۲٫ همان، ص ۴۷۱٫۱۱۳٫ مجلسى، پیشین، ج ۵۲، ص ۳۸۴٫۱۱۴٫ دعاى ندبه .