عدالت مهدوی

تردیدی نیست که گسترش عدل و عدالت و محو ظلم و بیدادگری در سرلوحه برنامه‌های حکومت جهانی حضرت مهدی قرار دارد «يملأ الأرض عدلاً و قسطاً كما ملئت ظلماً وجوراً».
اهمیت عدالت
آری! عدالت، حقیقتی است که بشر (وجدان‌های آگاه بشریت) همیشه خواهان آن بوده و در راه رسیدن به آن، بهای سنگینی پرداخته و می‌پردازد. چنانچه امام صادق(ع) می‌فرمایند: «عدالت، شیرین‌تر از آب زلالی است که فردی تشنه‌کام به آن دست یابد» (کافی/ج2/ص146) و در روایتی دیگر آن را شیرین‌تر از عسل معرفی می‌فرماید. (کافی/ج2/ص147)
لذا رهبری امام عادل، به اندازه‌ای در شرع دارای اهمیت است که دیانت و دین‌داری مردم بدون پیروی از امام عادل، دیانت شمرده نشده است. (بحار/ج69/ص402)
در مقابل، هر امت و ملتی که از امام عادل پیروی کند ـ هر چند لغزش‌هایی نیز از آنان سر زند ـ مورد عفو و غفران خداوند قرار می‌گیرند.
امام باقر(ع) در بیان حدیثی قدسی از خداوند متعال نقل می‌فرمایند: «از هر مردمی که از پیشوایی عادل پیروی نموده‌اند، در خواهم گذشت هرچند آن مردم گنهکار باشند.» (اختصاص شیخ مفید/ص259)
در روایت دیگری می‌فرماید: «ایمان بر عدالت و … بنا شده است.» (بحار/68/276)
عدالت در حکومت امام زمان(عج)
از این‌رو، در سرلوحه ادعیه برای امام زمان(عج)، دعا برای برپایی عدالت است: «أظهر به العدل وايده بالنصر» (بحار/53/173؛ احتجاج/2/318).
رسول خد(ص) در مقام توصیف حضرت مهدی(عج) می‌فرمایند: «او امامی پاک سرشت، پیراسته، مورد سرور و خوشرویی، رضایت مردم، هدایت کننده و هدایت یافته است. به عدالت حکم می‌کند و به آن فرمان می‌دهد.» (عیون اخبار الرضا/2/64؛ بحار/52/310)
امیرالمؤمنین(ع) نیز، به هنگام بیان ویژگی‌های آن حضرت، ایشان را به عنوان قیام‌کننده به حق و گسترش دهنده عدالت توصیف می‌فرمایند. (بحار/51/110؛ کمال الدین/304)
در خطبه‌ای دیگر فرموده است: «به یقین (مهدی(عج)) فرمانروایان ظالم و ستمگر را از حاکمیت بر شما، برکنار می‌سازد و زمین را از گمراه‌کنندگان و فریبکاران، پاک می‌گرداند و به عدالت رفتار می‌کند و ترازوی عدل را میان شما برقرار خواهد ساخت و زندگان، آرزوی بازگشت مردگان خود را دارند…» (بحار/51/120)
امام صادق(ع) دربارۀ عدالت‌ورزی آن حضرت می‌فرمایند: «او رهبری عادل، حافظ و امانت‌دار اموری است که به او سپرده شده است، وی زمین را پر از عدل و داد می‌گرداند، همان‌گونه که فاجران آن را لبریز از ظلم و بیداد کرده‌اند.» (بحار/52/269؛ اقبال الأعمال/3/117)
امام رض(ع) نیز می‌فرماید: «هنگامی که ظهور می‌کند، زمین به نور خدا نورانی و روشن می‌گردد و میزان عدالت را برقرار می‌سازد و هیچ کس به دیگری ظلم و ستم روا نخواهد داشت.» (کمال الدین/372؛ بحار/52/322)
جلوه‌هایی از عدالت مهدوی
1 ـ باز ستانی حقوق پایمال شده
الف ـ امام باقر(ع) فرموده است: «مهدی(عج) دست به قیام خواهد زد و هیچ حقی از کسی بر عهده دیگری نیست مگر آن که حضرت آن را باز می‌ستاند و به صاحب حق باز می‌گرداند.» (تفسیر عیاشی/1/66؛ بحار/52/224)
بررسی سندی
گرچه متأسفانه سلسله سند این روایت توسط نسّاخ برای رعایت اختصار حذف شده ولی مضمون آن به قدری مسلم و قطعی است که ما را از بحث سندی بی‌نیاز می‌کند.
ب ـ علی بن عقبه از پدرش نقل می‌کند: «آن‌گاه که حضرت قائم(عج) دست به قیام زند، به عدالت رفتار می‌کند و در ایام حکومت وی، ظلم و جور برداشته می‌شود، راه‌ها امنیت می‌یابد، زمین برکات خود را از درون، بیرون می‌آورد، حقوق پایمال شده مردم را به صاحبان آن باز می‌گرداند…» (ارشاد مفید/365؛ بحار/52/338)
بررسی سندی
گرچه این سخن در نگاه نخست حدیث معصوم نیست ولی از ذیل آن بر می‌آید که مفاد و سخن معصوم است، زیرا آمده است: «ان دولتنا آخر الدول»: (همانا دولت و حکومت ما آخرین حکومت‌هاست) همچنین مدح و ستایش بسیاری درباره عقبه و پسرش علی از جانب معصومین(علیهم السلام) وارد شده است. به علاوه قوت متن و مضمون به حدی است که به صدور آن از معصوم، قطع و یقین داریم.
2 ـ واگذاری محل طواف کعبه
امام صادق(ع) می‌فرماید: «در نخستین گام برقراری عدالتی که حضرت مهدی(عج) آن را آشکار می‌سازد، منادی وی اعلام می‌دارد: کسانی که طواف مستحبی انجام می‌دهند، مسیر حجرالأسود و محل طواف را برای آنان که حج واجب به جا می‌آورند، واگذار نمایند.»(کافی/4/427؛ من لایحضره الفقیه/2/310؛ بحار/52/374)
برداشت فقهی
از این روایت برداشت‌هایی فقهی نیز شده و در پاره‌ای از موارد، از قبیل استحباب عدم مزاحمت انجام دهنده طواف مستحب، برای کسی که طواف واجب انجام می‌دهد، استناد شده است مانند فرمایش علامه مجلسی اول (روضة الواعظین/5/222) و علامه مجلسی دوم (مرآة العقول/18/67).
3 ـ ابطال آداب و رسوم باطل
محمد بن مسلم می‌گوید: «از امام باقر(ع) جویا شدم هرگاه قائم(عج) دست به قیام زند، چگونه با مردم رفتار می‌کند؟ حضرت فرمود: به همان روش پیامبر اکرم(ص)، تا زمانی که حاکمیت اسلام را ظاهر گرداند. عرض کردم: روش پیامبر اکرم(ص) چگونه بوده است؟ فرمود: رسول خد(ص) بر آداب و رسوم جاهلی خط بطلان کشید و با عدل و داد با مردم روبرو شد. هم چنین است هنگامی که حضرت قائم(عج) دست به قیام زند، هرچه را در دوران غیبت به غلط انجام گرفته، ابطال می‌گرداند و با مردم، به عدل و دادگری روبرو خواهد شد.» (تهذیب الاحکام/6/154 و 270)
بررسی سندی
این روایت را شیخ طوسی(رحمه الله) به دو طریق صحیح از محمد بن حسن صفار نقل کرده است.
4 ـ به زانو درآوردن حکومت ستم‌پیشگان
رسول خد(ص) فرمود: «… مردم همانند کبوتران پراکنده و از راه رسیده، گِرد حضرت مهدی(عج) جمع می‌شوند، تا این‌که سیصد و چهارده تن مرد و تعداد اندکی از زنان نیز در جمع آنان حضور به هم رسانند. سپس بر هر ستمگر و ستمگر‌زاده‌ای چیره می‌گردد و چنان عدالتی را گسترش می‌دهد که زندگان آرزو می‌کنند مردگانشان زنده شوند و این عدالت را ببینند…» (مجمع الزوائد/7/315)
بررسی سندی
روایات بسیاری از فریقین به این مضمون رسیده و راویان این حدیث در کتب عامه همگی ثقه و برخی در زمره رجال بخاری هستند.
تحقق عدالت کامل فقط به دست مهدی موعود(عج)
امام صادق(ع) یکی از علل تأخیر حکومت حضرت مهدی(عج) را این‌گونه بیان می‌فرمایند: «تا زمانی که همه اقشار مردم بر سر کار نیایند و به حکومت نرسند، ظهور تحقق نخواهد یافت، تا کسی مدعی نشود و بگوید: اگر ما نیز سر کار می‌آمدیم، به عدالت رفتار می‌کردیم. پس حضرت قائم(عج) برای برپایی حق و عدالت، دست به قیام خواهد زد.» (بحار/52/244)
علی بن عقبه از پدرش (در حدیثی که قبلاً ذکر گردید) نقل می‌کند: «همانا دولت ما اهل‌بیت(علیهم السلام)، (مراد حکومت مهدوی است) آخرین حکومتهاست و هر خاندان (حزب، گروه و تشکّلی) پیش از حکومت ما روی کار می‌آیند و زمام امور را به دست می‌گیرند تا هنگامی که روش و عملکرد حکومت ما را دیدند، مدعی نشوند که اگر ما نیز زمامدار می‌شدیم، به همین روش رفتار می‌کردیم.» (ارشاد/365؛ بحار/52/338)
منبع : نشریه امام شناسی ، شماره 39