بعد از شهادت امام حسين (علیه السلام) و رجوع امام سجاد به مدينه، قيام هاى توابين و مختار در انتقام از واقعه عاشورا از سوى شيعيان و محبين اهل بيت برپا شد. از دل قيام مختار، کيسانيه ظهور کرد که محمد بن حنيفه را امام بعد از امام حسين (علیه السلام) معرفى کردند. در باب قيام مختار و رابطه آن با کيسانيه تحقيقات فراوانى صورت گرفته است و ديدگاههاى گوناگونى مطرح گرديده است، که خوانندگان را به آن کتابها ارجاع مى دهيم.(۱) کيسانيه افرادى بودند که بعد از رحلت محمد بن حنفيه در حوالى سالهاى ۸۰ تا ۸۳ هجرى، مرگ وى را انکار کرده و او را مهدى موعود معرفى کردند. تلقى آنان اين بود که در کوه رضوى پنهان گشته و در آينده ظهور خواهد کرد و جهان را پر از عدل و داد خواهد نمود. از دل کيسانيه فرقه هاى گوناگونى پديدار گشت که از جمله آنها بيانيّه، از فرقه هاى غالى، به رهبرى بيان بن سمعان بود. در اين زمينه دو کتاب «فرق الشيعه نوبختى» و «المقالات و الفرق اشعرى قمى» که هر دو از علماى شيعه قرن سوّم مى باشند، بيشترين مطالب را بيان کرده اند.
بعد از رحلت امام باقر (علیه السلام) برادر کوچکتر ايشان زيد بن على قيام کرد و عده اى از محبين و شيعيان اهل بيت که متمايل به قيام و جنگ مسلحانه بودند، او را همراهى کرده و فرقه زيديه را تشکيل دادند. قيام هاى پى در پى حسنيّون (اولاد امام حسن علیه السلام) اين جبهه را تقويت کرد و مى توان زيديه را سلسله امامان حسنى و اماميّه را سلسله امامان حسينى ناميد. همچنين بعد از رحلت امام صادق علیه السلام در سال ۱۴۸ هجرى قمرى اماميّه به شاخه هاى متعدد تقسيم گرديد. عده اى به طرفدارى عبدالله افطح به فطحيّه معروف گرديدند و عده اى فوت امام صادق را انکار کرده و وى را مهدى موعود دانستند. اينان در تاريخ به نام «ناووسيّه» معروف شدند. ولى اکثريت بزرگان شيعه به سوى امام موسى کاظم رهسپار شده و وى را جانشين برحق امام صادق دانسته و او را به عنوان امام برحقّ پذيرفتند. عده اى نيز پيرو اسماعيل فرزند بزرگ امام صادق گشته و او را امام بعد از امام صادق × دانستند که فرقه اسماعيليه را پايه گذارى کردند.(٢)
__________________________________________
منابع و مراجع:
۱. مراجعه شود: وداد قاضى، الکيسانيه فى التاريخ و الادب و کليه کتابهاى ملل و نحل.
٢. درسنامه تاريخ و عقائد اسماعيليه، مهدي فرمانيان، ص ٢۳- ٢۵.
هیچ نظری وجود ندارد