۱۸- رو به قبله بودن
قبله، نماد توجه قلبها به خدا است تا در پنهان و آشکار بهسوى یک نقطه روى کرده، نهایتبندگى را تجسم بخشد. از طرفى، اینتوجه لطیفترین روحى است که مىتواند مردمان را با همه اختلافاتدرزمان و مکان و روشهایشان به امتى متحد و اجتماعى منسجم تبدیلکند. رو به قبله بودن به هنگام قرائت قرآن تذکرى استبراىانسان فراموش کار و غافل که خواندن قرآن یعنى دیدار با خداوند. از اینرو در میان همه مسلمانان عملى شایسته و نیکو است و نزدفقیهان عالىمقام شیعه بلکه فقهاء همه مذاهب اسلامى رو به قبلهبودن هنگام قرائت قرآن استحباب دارد.
19- زینت کردن قرآن به طلا
گرچه استفاده از قال طلا و نقره براى قرآن جایز است ولى صاحبکشف العظاء نقش دادن و نوشتن آیات قرآن را با آب طلا خلاف ادبمىداند و مىنویسد: بزرگى و عظمت قرآن آن را برنمىتابد.
در روایتى محمد بن رواق مىگوید: قرآنى را که یک سوره آخرش باآب طلا نوشته شده بود به حضرت اامم صادق نشان دادم. امامهیچگونه نکوهشى نکرد ولى فرمود: دوست ندارم قرآن جز با مرکبسیاه نوشته شود چنان که بار اول نوشته شده است.
20- سوگند به قرآن
سوگند به قرآن کریم منعقد نمىشود، یعنى سوگند خوردن به غیر نام خداوند و لو قرآن کریم، حکم و آثار شرعى «سوگند» را ندارد.
21- فروش قرآن
فروش قرآن نزد فقیهان شیعه حرام است ولى فروختن جلد یا ورقآن اشکال ندارد.
شیخ انصارى درکتاب مکاسب مىنویسد: مستند این فتواى تننهاشهرت آن نزد فقیهان است.(شهرت فتوائى)اما فروش آن در نظر مذاهباسلامى جایز و مباح است و تنها احمدبن حنبل فروش آن را حرامدانسته است.
زیرا قرآن بالاتر از آن است که قیمتگذارى شود.
22- فروش قرآن به کافر
فروش قرآن به کافر جایز نیست و معامله آن باطل است. اینفتواى مورد اتفاق فقیهان عالیقدر بلکه همه مذاهب دیگر اسلامى جزحنفى است.
صاحب کتاب کشف العظاء نیز مىنویسد: کافر نمىتواند مالک قرآنشود.
23- قرائت قرآن
قرائت قرآن از مهمترین آداب برخورد با قرآن و پیش نیاز تدبرو در نهایت عمل نمودن به آیات قرآنى است. از سوى دیگر قرائتنیز خود داراى شرایط و آدابى است که به صورت گسترده و پراکندهدرکتابهاى فقهى یافت مىشود; از جمله:
الف قرائتسورههاى سجدهدار:
1- قرائتسورههاى سجده بر جنب و زن حائض و داراى نفاس حراماست و تمام فقهاء مذاهب بر آن تصریح کردهاند. اما قرائت آیههاىدیگر قرآن از سوى زن حائض یا داراى نفاس کراهت دارد و براى جنبخواندن بیش از هفت آیه مکروه و زیادتر از هفتاد آیه کراهتشدیددارد.
2- سجده کردن بعد از قرائت آیههاى سجده، واجب فورى است.
3- خواندن سوره سجده در نمازهاى واجب جایز نیست. اگر قرائتآن عمدى باشد نماز باطل است. ولى قرائتسوره سجده در نمازهاىمستحبى جایز است، در حال نماز سجده را به جا مىآورد و سپس بهنماز ادامه مىدهد.
4- با تکرار آیه سجده، واجب استسجده را تکرار کند.
5- در عدد سجدههاى واجب میان عالمان شیعى و اهل تسنن اختلافاست. سجدههاى واجب از نظر فقهاء گرانقدر شیعه درس سورههاى «حمسجده، نجم، فصلت و علق است» و سجدههاى مستحب یازده مورد است.
از نظر مالکى و شافعى قرائت آیات عزائم سجده واجب ندارد ولىاحناف سجدههاى واجب قرآن را چهارده مورد گفتهاند.
ب- قرائت قرآن در دستشوئى
قرائت قرآن در دستشوئى کراهت دارد اما خواندن آیهالکرسى وذکر خدا مکروه نیست.
در منتهى المطلب از امام صادق(ع)آورده است: «لم یرخص فىالکنیف فى اکثر من آیهالکرسى و حمد الله او آیه»
خواندن بیش از آیهالکرسى و با یک آیه در دستشوئى اجازه دادهنشده است.
و در روایتى از امیرمومنان(ع)قرائت قرآن در دستشوئى نهى شدهاست.
ج- قرائت قرآن در نماز
1- قرائتسورههاى طولانى در نماز که باعث گذشتن وقت نمازمىشود جایز نیست.
2- قرائت قرآن در رکوع و سجود مکروه است. و در روایتى درکشف الغطاء، آمده است: سزاوار نیست قرائت قران در رکوع و سجده. رکوع براى خداوند و سجده جاى دعاى بسیار است.
3- قرائت قرآن در قنوت جایز است و قرائت دعاهاى قرآنى درقنوت نیکو است. مانند آیه(ربنا لاتزع قلوبنا…
4- قرائتسوره «عم یتساءلون» یا «هلاتى» یا «غاشیه» ویا «قیامت» در نماز صبح مستحب است.
5- قرائتسوره «اعلى» و یا «شمس» در نماز ظهر مستحباست.
6- خواندن سورههاى «نصر» و «تکاثر» در نمازهاى عصر ومغرب مستحب است.
د- قرائت قرآن با صداى خوش
سازگارى آهنگ آیه با محتواى آن به همراه خدا ترسى و تقواىباطنى قارى مىتواند درشنونده بسیار تاثیر گند و او ار به وجددر آورد تا بىاختیار در برابر عظمت مقام الهى به سجده رود. ازاینرو، پیامبر گرامى اسلام(ص)فرمود: «زینوا القرآن باصواتکم» (31)
از پیامبر(ص)پرسیده شد: چه کسى با صداى زیباتر قرآن مىخواند;فرمود: آن که هرگاه قرائتش را بشنوى او را از خوف خدا ترسانببینى.
ه- قرائت قرآن بر بالین مریض
خواندن هفتاد، یا چهل و یا هفتبار فاتحهالکتاب بر بالینمریض از آداب عیادت است.
و قرائت قرآن نزد محتضر
قرائت قرآن بر بالین محتضر مستحب است و در عروه براى زودترراحتشدن محتضر سوره «یس» و «صافات» سفارش شده است و نیزسوره «احزاب» و سه آیه آخر سوره «بقره» و «آیهالکرسى» وارد شده است.
ز- قرائت قرآن هنگام طواف
قرائت قرآن، هنگام طواف مستحب است.
ح- قرائت قرآن در خانه
صاحب کشف الغطاء، مىنویسد: خواندن قرآن درخانه مستحب است.
در روایات نیز تاکید فراوان بر لزوم انس با قرآن در منزلشده است و از برکتهاى عظیم ارتباط با قرآن سخن به میان آمدهاست. از جمله:
1- صداى زیباى قرآن در فضاى خانه روح و روان اهلخانه بهخصوص کودک و نوجوان را تحت تاثیر قرار داده و با گوشت و خوناو آمیخته مىشود.
2- برکت را افزایش مىدهد. شرور و آفتهاى شیطانى را از محیطخانه دور مىکند و روح محبت و صفا و سلامتى نیت را در افراد خانهزنده مىنماید:
«ان البیت الذى لا یقرا فیه القرآن و لا یذکرالله عزوجل فیهتقل برکته و تهجره الملائکه تحضره الشیاطین»
3- قرائت قرآن در خانه کودکان را مشتاق کرده به تعلممىکشاند، آموزش قرآن توسط کودکان عذاب را از اهل خانه و جامعهدور مىکند و رحمتخداوندى شامل حال آنان مىگردد.
ط- قرائت قرآن در هر روز
قرآن پیمان خداوند با بندگان است، و به اندازه توان قرائت آن در هر روز سفارش شده است.
(فاقروا ما تیسر من القرآن)در روایات، کمترین مقدار قرائت دهآیه در هر روز است. و در روایتى امام هشتم(ع)پنجاه آیه را هرروز صبح بعد از تعقیبات نماز سفارش فرموده است.
استمرار قرائت درهرروز، آثارى دارد; از جمله استجابت دعا پیشاز آن که دعا کند. خداوند فرمود: «کسى که به جاى دعا و درخواست از من، به قرائت قرآن بپردازد، بالاترین پاداش شاکرین رابه او خواهم داد.»
ى- قرائت قرآن زن
قرائت قرآن خانمها در برابر نامحرم، اگرچه باصوت باشد اشکالندارد، مگر آن که موجب تحریک و مفسده باشد.
مرحوم گلپایگانى رحمهالله علیه قرائتبانوان و دختراننزد بیگانه را نهى کرده است.
ک- قرائت قرآن هنگام زیارت قبور
قرائت قرآن هنگام زیارت قبور مومنان مسحب است. صاحب عروهمىنویسد: خواندن سوره «قدر» هفتبار، سورههاى «حمد، معوذتینو آیهالکرسى» هرکدام سهبار و آیههاى سوره «یاسین» هنگامزیارت قبور مستحب است; و نیز مستحب است هنگام قرائت دستخود رابر قبر بگذارد و رو به قبله باشد.
24- گریه کردن
گریستن هنگام قرائت قرآن مستحب است در روایات نیز قرائت همراه با حزن توصیه شده است. امام صادق (ع) فرمود: «اقرؤا القرآن بالحزن فانه نزل بالحزن» قرآن با حزن نازل شده، آن را حزین بخوانید.
گرچه موسیقى و آهنگ مناسب در قرائت قرآن حزنآور است ولى مقدار اندوه در قرائتبه میزان دریافت پیام و درک محتواى آن بستگى دارد.
همچنین گریستن یا خود را به گریه زدن هنگام شنیدن صوت قرآن نیز مطلوب است.
25- گوش دادن به قرآن
گوش دادن همیشه همراه با میل درونىاست. به خلاف شنیدنى که در آن میل درونى و توجه نیست. آنچه باعثتحول درونى و ترس از خدا است، گوش دادن به قرائت قرآن است. صاحب کشف الغطاء، مىنویسد: گوش دادن به قرائت قرآن مستحب است.
از امام صادق(ع) وارد است کسى که به حرفى از قرآن گوش فرا دهدبدون آنکه آن را قرائت کند، براى او حسنهاى نوشته مىشود، گناهىاز او محو مىگردد و درجهاى بر درجاتش افزوده مىشود.
درسوره انفال آمده است:(انما المومنون الذین اذا ذکر اللهوجلت قلوبهم و اذا تلیت علیهم آیاته زادتهم ایمانا و على ربهمیتوکلون)
«مومنان کسانى هستند که چون خدا یاد شود دلهایشان بترسد وچون آیات او بر آنان خوانده شود بر ایمانشان بیفزاید و برپروردگار خویش توکل مىکنند.»
باگوش دادن به قرائت آیههاى سجدهدار(فصلت، نجم، علق، حمسجده)سجده فورا واجب مىشود. و نیز شنیدن این آیهها از زبان بچهنابالغ در صورتى که قصد قرائت داشته باشد، سجده واجب است. ولىشنیدن ترجمه این آیات سجده واجب نیست.
26- مسواک زدن قبل از قرائت
امیرمومنان على(ع)فرمود:
«انافواهکم طرق القرآن فطهروها بالسواک» دهانهاى شماراههاى(قرائت)قرآن است. آنها را با مسواک پاکیزه کنید.
در فقهاهلسنت ازجمله حنفى، شافعى، مالکى و حنبلى، مسواک زدن قبل ازقرائت قرآن استحباب دارد.
27- مسافرت با قرآن
پیامبر گرامى اسلام(ص)همراه داشتن قرآن هنگام مسافرت به خاکدشمن را نهى فرموده است. از اینرو برخى از فقهاء مذاهب اسلامىاز جلمه: شافعى و حنبلى همراه داشتن آن را در مسافرت به خاککفار حرام دانستهاند. و فقیهان شیعه آن را حمل بر کراهتکردهاند.
28- نجس کردن قرآن
به نظر تمامى فقیهان، نجس کردن خط و ورق قرآن حرام است و اگرنجس شود باید فورى آن را تطهیر کرد. در صورتى که تطهیر ممکننباشد واجب است آن را محو نمود.
برخى از فقهاء همچون امام عظیم الشان نجس کردن جلد و یا غلافآن را نیز حرام مىداند.
29- نوشتن قرآن با مرکب نجس
نوشتن قرآن با مرکب نجس حرام است. اگر از روى نادانى یا عمدنوشته شود باید آن را از بین برد.
30- نوشتن قرآن بر کفن
نوشتن تمام قرآن بر کفن مستحب است. بنابراحتیاط واجب از نوشتنقرآن بر جاهائى از کفن که در عرف بىاحترامى است، خوددارى شود.
31- همراه داشتن قرآن در دستشوئى
بردن قرآن به مستراح کراهت دارد.
32- همراه داشتن قرآن توسط جنب
جنب مىتواند قرآن همراه داشته باشد.ولى همراه داشتن آن براىجنب مکروه است. پشتوانه این فتوا شهرت آن نزد فقیهان است.(شهرت فتوائى).
33- هدیه کردن ثواب قرائت
مستحب است ثواب قرائت قرآن را به پیامبر(ص) و امامان معصوم وحضرت زهرا: و مومنان نثار کند تا این که در هشتبا آنها باشد.
هیچ نظری وجود ندارد