مواضع سیاسى فاطمه زهرا (س) در دفاع از ولایت (۳)

نتیجه‌گیری مباحث:از مجموع مباحث مطرح شده در این نوشته این نتایج به دست می‌آید که:۱- نزاع و اعتراضات حضرت زهرا(س)بر علیه خلیفه اول، آنگونه که تاریخ نویسان و سیره نگاران اهل سنت پنداشته و به آن پرداخته‌اند، نزاع و اختلاف مالی صرف نبوده، بلکه در ورای اختلاف مالی و مادی اهداف و اغراض سیاسی نشأت گرفته از دین نهفته بوده است؛ علاوه اینکه: مهم‌ترین اعتراض و برخورد حضرت زهرا(س) با خلیفه در مسایل سیاسی و اختلاف روی مسأله خلافت و رهبری امت بوده است.سخنان و گفته‌های بجا مانده از حضرت زهرا(س)بیانگر این است که عمده تلاش‌ها و موضع گیریهای او به دفاع از امامت و ولایت امام علی(ع)صورت گرفته است و اوعلاوه بر تأکید بر ویژگیهای شخصی علی بن ابی طالب بر نحوه و چگونگی حکومت بر امت اسلام تأکید داشته است.۲- حضرت صدیقه طاهره(س) نقش عمده و چشمگیر در دفاع و پاسداری از امامت و ولایت داشته است و در موقعیت که امام علی(ع) بنابر مصالح عالیه اسلام و شرایط خطیر و حساس امت اسلامی پس از رسول خدا(ص)نمی‌توانست به صورت آشکار از حقوق خویش دفاع نموده در برابر حاکم سقیفه بایستد، حضرت فاطمه(س)که بر اساس فرمایش رسول خدا(ص) ملاک و معیار حق بود، نقش این مبارزه و رهبری آن را برعهده گرفت، او به طرز شایسته از حق امام علی(ع) دفاع نمود و با بر شمردن فضایل و شایستگی‌های امام علی(ع) او را مستحق امامت وخلافت‌دانست.او بارها بر این مطلب تصریح نمود که امامت و ولایت امام علی به نصب رسول خدا و دستور خداوند بوده است. او با بیان روشن و شفاف اهمیت و جایگاه امامت و ولایت را در اسلام تبیین نموده و از این طریق سعی کرد زمینه پذیرش رهبری امام علی(ع)را در جامعه به وجود آورد.مهم‌ترین نتایج که موضع گیری‌ها و دفاع حضرت زهرا(س) از امام علی(ع) به دنبال داشت این بود که:او توانست با تلاشهای خویش یاد و نام علی(ع)را در اذهان و افکار مردم زنده نگهدارد و او را به عنوان شخص مطرح برای مقام خلافت و ولایت پس از رسول خدا(ص)معرفی نماید، این مسأله در آن روز که تلاشهای فراوان برای کتمان فضایل امام علی(ع)از طرف عده‌ای صورت می‌گرفت اهمیت فراوانی داشت.۳- حضرت زهرا(س)حوادث و وقایع هنگام و پس از رحلت رسول خدا(ص)رابه صورت ژرف و عمیق موشکافی و از دسیسه‌ها و توطئه‌های عده‌ای که بر خلاف دستور رسول خدا(ص) برای دستیابی به خلافت و رهبری امت تلاش نموده بودند پرده برداشت و ابعاد این توطئه را برای مردم توضیح داد، او با جایگاه و موقعیت دینی و اجتماعی که در میان مسلمانان داشت به خوبی توانست در برابر توطئه غصب خلافت که گردانندگان آن از اصحاب رسول خدا(ص) بودند بایستد و آنان را در برابر خویش متقاعد سازند.۴- حضرت زهرا (س) نقش عمده در ترسیم خطوط و اندیشه‌های سیاسی شیعه داشته است، او با تبیین مقام و جایگاه اهل بیت: آنان را به مردم معرفی نمود و لزوم پیروی از آنان را در کنار قران بیان داشت و نیز به فلسفه بودن آنان در کنار قرآن اشاره نمود و این استراتژی حضرت به عنوان خطوط اصلی تفکر شیعی در مسایل سیاسی قرار گرفت.۵- حضرت زهرا(س) که به شهادت آیه تطهیر عصمت او ثابت می‌شود و با حدیث ثقلین وابستگی کتاب و عترت ثابت می‌گردد، بنأاً او در گفتار و رفتار خویش معصوم بود و همه آنچه او گفته کتاب خدا تأیید می‌کند، از این رو باید گفته‌ها و سخنان او علاوه بر این که از اصول سیاسی و دینی شیعه قرار گرفته از اصول مورد پذیرش تمام مسلمانان قرار گیرد تا بتوانند در سایه این اصول به اسلام وسنت ناب نبوی دست یافته به سعادت دنیوی و اخروی نایل شوند.
پی نوشت ها :۱.ان الله یغضب لغضبک ویرضی لرضاک.مستدرک الصحیحین ج ۳ ص ۱۵۳۲. درمنابع اهل سنت اگر مراجعه شود کتابهای فراوانی به چشم می‌خورد که در باره زندگی عایشه نوشته شده.۳.نوشته اسماعیل انصاری، که بیش از دو هزار کتاب مستقل در مورد حضرت زهرا(س) را جمع آورینموده‌است.۴.العقد الفرید، ج ۴، ص ۲۶۰.۵.رک: انساب الاشراف، ج ۲، ص ۲۶۸؛ تاریخ طبری، ج ۲، ص ۴۴۳؛ شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج،۲ص ۵ الی ۶۰؛ کنزالعمال، منتخب حاشیه مسند احمد، ج ۲، ص ۱۷۴.۶.لاعهدلی به قومٍ اسوأ محضراً منکم ترکتم رسول الله جنازًْه بین ایدینا و قطعتم امرکم بینکم لم تستأمرونا ولمتردوا لنا حقاًالامامْه و السیاسْه، ج۱، ص ۱۳.۷.کانکم لم تعلموا ماقال یوم غدیرخم، واللهلقد عقد له یومئذٍ الولأ لیقطع منکم بذالک منها الرجأ، ولکنکم قطعتم الاسباب بینکم و بین نبیکم، والله حسیبٌ بیننا و بینکم فی الدنیا والاخرْاحتجاج، ج ۱،صص۸۶ -۸۷.۸.سلیم ابن قیس هلای، اسرار آل محمد، ترجمه کتاب سلیم، مترجم اسماعیل انصاری، قم دلیل ما، ۱۳۸۱ش، چاپ سوم، ص ۲۲۷.۹.طوسی محمد ابن حسن، تلخیص الشافی، قم، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۹۴ ه، چاپ سوم، ج ۳، ص ۷۶.۱۰.تلخیص الشافی، ج ۳، ص ۷۶۱۱حافظ، محمدابراهیم، دیوان شاعر نیل، چاپ مصر، ج ۱، ص ۸۲.۲، ص۱۲.تاریخ طبری، ج ۳، ص ۲۳۶؛ شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج ۲، ص ۴۶۳۱۳.یَاأَیُّهَا الَّذِینَ اَّمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُیُوتاً غَیْرَ بُیُوتِکُمْ حَتَّی تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَی أَهْلِهَا ذلِکُمْ خَیْرٌ لَّکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ فَاًِّن لَّمْ تَجِدُوا فِیهَا أَحَداً فَلاَ تَدْخُلُوهَا حَتَّی یُؤْذَنَ لَکُمْ وَاًِّن قِیلَ لَکُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْکَی لَکُمْ وَاللَّهُ به ما تَعْمَلُونَ عَلِیمٌ سوره نور، آیات ۲۸ – ۲۷.۱۴.فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَیُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ یُسَبِّحُ لَهُ فِیهَا بِالْغُدُوِّ وَالاَّصَالِ سوره نور، آیه ۳۶.۱۵.یَا أَیُّهَا الَّذِینَ اَّمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ اًِّلاَّض أَن یُؤْذَنَ لَکُمْ سوره احزاب، آیه ۵۳..۱۶.الدرالمنثور، ج ۵، ص ۹۱، شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۵۳۳۱۷.صحیح البخاری، ص ۷۴۹، صحیح مسلم، ص ۸۸۷؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۴۴۸؛ شرح ابن ابی الحدید، ج۶،ص ۴۶؛ مسند احمد حنبل، ج ۱، ص ۹(لازم به ذکراینکه درباره دروغ بودن این حدیث در صفحات بعد بحث وافی صورت گرفته است )۱۸.تاریخ الخمیس، ج ۲، ص ۱۷۴ – ۱۷۳۱۹.یاقوت، حموی، المعجم البلدان، بیروت، دارالاحیأ التراث العربی، بی تا، ج۶، ص ۴۱۷؛ علی بن احمدسمهودی، وفأ الوفأ، بیروت، دار احیأالتراث العربی، ۱۴۰۱ ه، ص ۱۲۸۰.ابن منظور، لسان العرب، بیروت، دارالاحیأ،… بی تا، ج۱۰، ص ۲۰۳.۲۰.احمد، الفیومی، المصباح المنیر، قم، دارالهجرْه، ۱۴۰۵ ه، ص ۴۶۵۲۱.ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص ۱۵۲۲۲.وَمَا أَفَأَ اللَّهُ عَلَی رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَیْهِ مِنْ خَیْلٍ وَلاَ رِکَابٍ وَلکِنَّ اللَّهَ یُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلَی مَن یَشَأُوَاللَّهُ عَلَی کُلِّ شَئٍ قَدِیرٌ مَا أَفَأَ اللَّهُ عَلَی رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَی فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِی الْقُرْبَی وَالْیَتَامَیوَالْمَسَاکِینِ وَابْنِ السَّبِیلِ سوره حشر، آیات ۶و۷۲۳.یَسْأَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفَالِ قُلِ الْأَنْفَالُ لِلّهِ وَالرَّسُولِ انفال، ۱۲۴.اسرأ، آیه۲۶.۲۵.مجمع الزاوائد، ج۷، ص ۱۳۹.۲۶.الدر المنثور، ج۴، ص ۳۲۱۲۷.تفسیر عیاشی، ج۲، ص ۲۸۷۲۸.محمد ابن علی، صدوق بن بابویه، عیون اخبار الرضا، ترجمه‌ای حمیدرضا مستفید، علی اکبر غفاری،تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۸۰ ش، چاپ اول، ج ۱، ص ۲۳۳۲۹.برای آگاهی بیشتر از روایات که در این مورد از رسول خدا و ائمه: نقل شده به کتابهای زیرمراجعه‌گردد.ملحقات احقاق الحق، ج ۳۳، ص ۳۵؛ بحارالانوار، ج ۲۹، ص ۱۰۶؛ عوالم العلوم، ج ۱۱، ص ۴۲۷؛ اصول کافی، ج ۱، ص ۴۹۴؛ قطب الدین راوندی، الخرائج والجرایح، ص ۱۰۵ – ۱۰۳..۱۸۸ المعجم البلدان، ج۳، ص ۴۱۷۳۰.المعجم البلدان، ج۳، ص ۴۱۷.۳۱. محمدباقر، صدر، فدک فی التاریخ، قم، مرکز الغدیر، بی تا، به نقل از سیره حلبیه، ج ۳، ص ۳۹۱.۳۲. شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص ۲۳۶؛ ابن ابی الحدید در قرن ششم هجری می‌زیسته است.۳۳.عباس، قمی، سفینْ البحار، دارالاسوْ، ۱۴۱۴ ه، چاپ اول، ج۷، ص ۴۵۳۴.سید جعفر شهیدی، فاطمه دختر محمد، تهران کتابفروشی حافظ، بی تا، چاپ سوم، ص ۵۹۳۵.صحیح مسلم، ص ۸۸۷-۸۸۶، صحیح البخاری، ص ۷۴۹.۳۶.شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدیدج۱۶، ص ۲۵۲.۳۷.یابن ابی قحافه، افی کتاب الله أن ترث اباک و لاارث ابی؟ لقد جئت شیئاً فریّا افعلی عمدٍ فرکتم کتاب الله ونبذتمونه ورأ ظهورکم؟ احتجاج، ج ۱، ص ۲۳۴.۳۸.وَوَرِثَ سُلَیْمَانُ دَاوُدَ، نمل، آیه ۱۶.۳۹.فَهَبْ لِی مِن لَّدُنکَ وَلِیّاًیَرِثُنِی وَیَرِثُ مِنْ اَّلِ یَعْقُوبَ مریم، ۵۴۰.وأُولُوا الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَی به بعضٍ فِی کِتَابِ اللّهِ اًِّنَّ اللّهَ به کلِّ شَیٍْ عَلِیمٌانفال، آیه ۷۵۴۱.یُوصِیکُمُ اللّهُ فِی أَوْلاَدِکُم لِلْذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ نسأ، ۱۱..۴۲.و زعمتم ان لاحظ لی ولاارث من ابی و لارحم بیننا افخصکم الله به آیه اخرج ابی منها ام هل تقولون انّا اهل ملتین لایتوارثان اولست انا و ابی من اهل ملْه واحدْ؟ احتجاج، ج ۱، ص ۲۳۵۴۳.شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص ۲۴۱، المعجم البلدان، ص ۴۱۷.۴۴.ذبیح الله، محلاتی، ریاحین الشریعْه، تهران: دارالکتب الاسلامیْ، بی تا، ج۲، ص ۳۳۱.۴۵.شرح نهج البلاغه، همان، ص ۲۵۲؛ ابن ابی الحدید گفته است، این مطلب که تنها راوی این حدیث ابی بکرمی‌باشد مورد اتفاق است زیرا اگر کسانی دیگر این حدیث را نقل نموده‌اند از زبان ابی بکر نقل کرده‌اند نه رسولخدا)ص(، همان، ص ۲۵۲.۴۶.رضا استادی، دانشنامه امام علی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۸۰ ش، مقاله فدک، ج۸،ص ۳۸۲.۴۷.برای اطلاع بیشتر مراجعه شود به دانشنامه امام علی مقاله فدک، ص ۳۷۲ – ۳۷۰۲۰۷۴۸.صحیح بخاری، کتاب الشهادات، ص ۴۷۴.۴۹.طبقات الکبری، ج۲، ص ۳۱۸.۵۰.رجوع شود به فصل اول همین نوشته بحث فضایل حضرت زهرا.۵۱.باید از خلیفه پرسید بر اساس چه مجوزی وصیت کرد او را در خانه‌ی رسول خدا به خاک بسپارند، اگر گوئیم اموال رسول خدا(ص) به گفته خلیفه متعلق به همه‌ای مسلمانان است، او چگونه از همه که در میان آنان بچه‌های خردسال و مجانین قرار داشت اذن گرفت؟ اگر گوئیم از دخترش عایشه اجازه گرفت و او از رسول خدا ارث برده بود، ، بر فرض که زن از زمین و خانه ارث ببرد و تقسیمی عایشه از نُه قسمت یک قسمت می‌باشد واین یک قسمت چنین گنجایش داشته باشد، این مطلب ثابت می‌گرد که خلیفه از رأیش برگشته و قایل به ارث گذاری پیامبران است!!۵۲.الغدیر، ج۸، ص ۳۳۶، به نقل از سیره حلبیه..۲۱۱۵۳.همان، ص ۳۳۶.۵۴.همان، ص۳۳۵۵۵.از امام صادق روایت شده، پس از به خلافت رسیدن ابی بکر عمر به او گفت: مردم بندگان دنیا هستند و جزآن هدفی ندارند، تو خمس و غنایم را از علی باز دار و فدک را آزاو بگیر، وقتی مردم دست او را خالی دیدند او رارها کرده به تو رو می‌آورند. بحارالانوار، ج۲۹، ص۱۹۴.۵۶.ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص ۲۳۰، تاریخ طبری، ج۳، ص ۲۰۸.۵۷.محمدحسین، مظفر، دلایل الصدق، قم، مکتبْه بصیرت، ۱۳۹۵ ق، ج۳، ص ۴۴.۵۸.شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص ۲۸۴.۵۹.مناقب آل ابی طالب ج ۴، ص ۳۲۰.۶۰.الامامهْ و السیاسْه، ج۱، ص۱۳۶۱.شرح نهج البلاغه، ج۱۶، صص ۴۶-۱۲؛ مروج الذهب، ج ۱، ص۶۲.الامامهْ و السیاسْه، ج ۱، ص ۱۴.۶۳.شرح نهج البلاغه، ج ۱۶، ص ۲۱۴۶۴.ر.ک: العقد الفرید، ج ۴، ص ۲۵۹، الامامهْ والسیاسْه، ج ۱، ص ۱۳.۶۵.الامامْه و السیاسْه، ج۱، ص ۱۲- ۱۳…۶۶.الشریف المرتضی، الشافی فی الامامْ، تهران، مؤسسْ الصادق، ۱۴۱۰ ق، ج۴، ص ۷۱۶۷.عبدالحسین، شرف الدین موسوی عاملی، المراجعات، تهران، دارالاسوْه، ۱۴۲۲ ه،ص ۴۱۰.۶۸.احمد بن ابی طیفور، بلاغات النسأ، قم، شریف رضی، بی تا، ص ۴۷۶۹.السقیفه و فدک، ص۱۰۰.۷۰.کشف الغمه، ج۲، ص ۱-۷۷۱.شرح نهج البلاغه، همان، ج۱۶، ص ۲۱۳ – ۲۱۰۷۲.الشافی، فی الامامْ، ج ۴، ص ۷۰.۷۳.برای اطلاع بیشتر مراجعه شود به کتاب، فاطمهْ الزهرا بهجْه قلب المصطفی، ص ۳۸۸ – ۳۷۷.۷۴.در ترجمه و شرح این خطبه از کتابهای ذیل استفاده شده است، اللمعْه البیضأ فی شرح خطبْه الزهرا،محمدعلی قراچه داغی، بحار الانوار، ج ۲۹، شرح خطبه حضرت زهرا حسین علی منتظری۷۵.ر.ک: شرح نهج البلاغه، ج ۱۶، ص ۲۱۱۷۶.فجعل الله الایمان تطهیراً لکم من الشرک والصلاْه تنزیهاً لکم عن الکبر والزکاْه تزکیًْ للنفس و نمأاً فی الرزق احتجاج، ج ۱، ص ۲۳۰.۷۷.همان، ص ۲۳۰.۷۸. و مکان القیّم بالامر مکان النظام من الخرز یجمعه و یضمه، فان انقطع النظام تفرق الخرز و ذهب، ثم لم یجتمع بحذا فیره ابداً ، نهج البلاغه، قم، نشر امام علی، بی نا، خطبه ۱۴۶ ص ۷۴ ،۷۹.همان، ص ۲۳۲ – ۲۳۱.۸۰.فانقذکم الله تبارک و تعالی بابی محمد)ص( بعد اللتیا واللتی و بعد ان منی به بهم الرجال و ذؤبان العرب ومردْ اهل الکتاب همان، ص ۲۳۳.۸۱.کلّما او قدوا ناراً للحرب اطفأهاالله و نجم قرن الشیطان او فغرت فاغرْ من ا لمشرکین قذف اخاه فی لهواتهافلاینکفئ حتی یطأصماخها باخمصه و یخمد لهبها بسیفه، همان، ص ۲۳۲.۸۲.شرح نهج البلاغه، ج۱۲، ص ۸۲۵۸۳.امالی طوسی، ص ۴۴۶۸۴.سوره بقره، آیه ۲۰۷.۸۵.لوتظاهرت العرب علی قتالی لماولیت عنهانهج البلاغه، نامه‌ای ۴۵، ص ۵۵۵.۸۶.مکدوداً فی ذات الله، مجتهداً فی امرالله قریباً من رسول الله= ، سیداً فی اولیأ الله مشمراً ناصحاً مجداً کادحا،لاتأخذه فی الله لومهْ لائم ، احتجاج، ج ۱، ص ۲۳۲.۸۷.وانتم فی رفاهیْ من العیش وادعون فاکهون آمنون، تتربصون بنا الدوائر و تتوکفون الاخبار و تنکصونعندالنزال و تفرون من القتال ، همان، ص ۲۳۲۸۸.فلما اختار الله لنبیه دار انبیائه و مأوی اصفیائه ظهر فیکم حسکْ النفاق و سمل جلباب الدین و نطق کاظم الغاوین و نبغ خامل الاقلین احتجاج، ج ۱، ص ۲۳۳.۸۹.بحار، ج۲۸، ص ۱۰۴ و ۱۰۱۹۰.و اطلع الشیطان رأسه من مغرزه هاتفاً بکم فالفاکم لدعوته مستجبین و للعزْ فیه ملاحضین ثم استنهضکم فوجدکم خفافا و احمشکم فالفاکم غضانا ، احتجاج، ج ۱، ص ۲۳۳.۹۱.اسرار آل محمد، ترجمه کتاب سلیم، ص ۲۲۰۹۲.ابتداراً زعمتم خوف الفتنْ الا فی الفتنْ سقطوا احتجاج، ج ۱، ص ۲۳۳۹۳.ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص ۴۷..۹۴.فوسمتم غیر ابلکم و وردتم غیر مشربکم ، احتجاج، ج ۱، ص ۲۳۳۹۵.الامامهْ و السیاسْه، ج ۱، ص ۱۸۹۶.هذا والعهد قریب والکلم رحیب والجرح لما یندمل والرسول لمایقبراحتجاج، ج ۱، ص ۲۳۳.۹۷.ثم لم تلبثوا الا ریث ان تسکن نفرت‌ها و یسلس قیادها ثم اخذتم تورون وقدتها و تهیجون جمرتها وتستجیبون لهتاف الشیطان الغوی و اطفأ انوارالدین الجلی و اهماد سنن النبی الصفی تشربون حسواً فی ارتغا وتمشون لاهله و ولده فی الخمرْ والضرأهمان، ص ۲۳۴.۹۸.ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، همان، ج۱۶، ص ۲۱۵۹۹.همان، ص ۲۱۵.۱۰۰.پس از سقیفه ابی بکر اطلاع یافت که عده‌ای به مخالفت با او در خانه فاطمه تجمع نموده‌اند، به عمر دستورداد به خانه زهرا رفته آن‌ها را خارج کند، و به اودستور داد که در صورت مخالفت با آن‌ها مقاتله نما، مشاهده می‌گردد که ابی بکرهیچگونه احترام به خانه زهرا(س) نداشته حکم جنگ را صادر می‌کنند، عقدالفرید، ج۴،ص ۲۵۹۱۰۱ر.ک: به فصل اول این نوشتار بحث فضایل حضرت زهرا(س(۱۰۲.حلیْ الاولیأ، ج ۲، ص ۴۲۱۰۳.لدرالنظیم، ص ۴۸۰.۱۰۴.شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص ۲۱۵.۱۰۵.دلایل الامامْ، ص ۳۸.۱۰۶.الدر النظیم، ص ۴۸۰.۱۰۷.الامامهْ و السیاسْه، ج۱، ص ۱۲و ۱۳ و شرح نهج البلاغه، ج۶، ص ۱۳۱۰۸.محمد بن علی بن بابویه، صدوق، الخصال، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۸۲، ش، ج ۱، ص ۱۷۳.۱۰۹.یا معشر النقیبه و اعضاد الملْ و حضنْ الاسلام، ماهذه الغمیزْ فی حقی والسنْ عن ظلامتی؟… و لکم قوْ به ما احاول و قوْ علی ما اطلب و ازاول… ایهاً بنی قیلْ اهضم تراث ابی؟ وانتم بمرأیً و مسمع و منتدیً و مجمع تلبسکم الدعوْ و تشملکم الخبرْ وانتم ذوالعد والعدْ والاداْ والقوْ و عندکم السلاح والجنْ توافیکم الدعوْ فلاتجیبون و تاتیکم الصرخْ فلاتغیثون وانتم موصوفون باالکفاح و معروفون باالخیروالصلاح احتجاج، ج ۱، ص۲۳۷۱۱۰.الا و قد اری ان قد اخلدتم الی الخفض وابعدتم من هو احقّ باالبسط والقبض وخلوتم بالدعْ و نجوتم بالضیق من السعْ فمججتم ماوعیتم و دسعتم الذی تسوغتم ، همان، ج ۱، ص ۲۷۳.۱۱۱.خصال،شیخ صدوق ص ۲۷۳۱۱۲.ابراهیم، امینی، بانوی نمونه اسلام، انتشارات شفق، ۱۳۶۹ ش، بی جا، ص ۱۸۷.۱۱۳.خصال صدوق، ج۱، ص ۲۷۳، کشف الغمه، ج۲، ص ۱۲۴.۱۱۴.بحارالانوار، ج۴۳، ص ۱۷۷.۱۱۵.سیدجعفر عاملی، رنج‌های حضرت زهرا(س)، ترجمه محمدسپهری، قم، انتشارات تهذیب، ۱۳۸۱ ش، ص ۳۰۹۱۱۶ریاحین الشریعه، ج۱، ص ۲۵۱ – ۲۵۰.۱۱۷.رنج‌های حضرت زهرا(ص)، ص ۳۰۹.۱۱۸.عبدالحسین، شرف الدین، النص الاجتهاد، ص ۲۳۴.۱۱۹.محمد کاظم، قزوینی، فاطمهْ الزهرا، ناشر مکتبْ بصیرتی، قم، ۱۴۱۴ ق، ص ۴۴۱.۱۲۰.بلاغات النسأ، ص ۱۹، کشف الغمه، ج۲، ص ۱۱۸-۱۱۹.دلایل الامامْ، صص ۴۱-۴۰ شرح نهج البلاغه، ج۱۶، صص ۲۳۴ – ۲۳۳ و احتجاج، ج۱، ص ۲۴۶ -۲۵۰؛ محمد بن علی، صدوق، معانی الاخبار، تهران، مکتبْ الصدوق، ۱۳۷۹ ق، صص ۳۵۵ – ۳۵۴.۱۲۱.اصبحت والله عائفًْ لدنیا کن قالیًْ لرجالکنّ لفظتهم بعد ان عجمتهم و شنأتهم بعد ان سبرتهم فقبحاً لفلول الحد واللعب بعد الجد ، احتجاج، ج ۱، ص ۲۴۶.۱۲۲.الامامهْ و السیاسْه، ج ۱، ص ۱۲۱۲۳.احتجاج، ج۱، ص ۲۴۷.والله اخشئت ان اخبر کل رجل منکم بمخرجه ومولجه و جمیع شأنه لفعلتهمان، خطبه ۱۷۵.۱۲۴.الامامهْ والسیاسْه، ج ۱، ص ۱۶.۱۲۵.ایهاالناس سلونی قبل ان تفقدونی فلأنا به طرق السمأ اعلم منی به طرق الارض نهج البلاغه، خطبه ۱۸۹.۱۲۶.والله اخشئت ان اخبر کل رجل منکم بمخرجه ومولجه و جمیع شأنه لفعلتهمان، خطبه ۱۷۵.۱۲۷.و ماالذی نقموا من ابی الحسن)ع( نقموا والله نکیرسیفه و قلْ مبالاته لحتفه و شدْ وطأته و نکال وقعته و تنمره فی ذات الله احتجاج، ج ۱، ص ۲۴۷.۱۲۸. اما الاسبتداد علینا بهذالمقام و نحن الاعلون نسبا والاشدون به رسول الله ص( نوطا فانها کنت اثرًْ شحّت علیها نفوس قومٍ و سخت عنها نفوس آخرین نهج البلاغه، خطبه ۱۶۲، ص ۳۰۴.۱۲۹.ما تنقم منّا قریش الا ان الله اختارنا علیهم همان، خطبه۳۳، ص ۸۴.۱۳۰.و تاالله لوما لوا عن المحجْ اللایحْ و زالو عن قبول الحجْ الواضحْ لردّهم الی‌ها و حملهم علیها و لسار بهم سیراً سجحا لایکلم خشاشه ولایکلّ سائره ولایمل راکبه و لاوردهم منهلاً نمیراً صافیاً رویا احتجاج،ج۱،ص۲۴۷.۱۳۱.کشف الغمه، ج۲، ص ۱۱۵.۱۳۲.الامامهْ و السیاسه، ج ۱، ص ۱۳.۱۳۳.اما لعمری لقد لقحت فنظرٌْ ریثما تنتج ثم احتلبوا مل القعب دماً عبیطا و ذغافاً مبیدا هنالک یخسرالمبطلون و یعرف التالون غبّ ما اسس الاولون ثم طیبوا عن دنیاکم انفسا واطمئنوا للفتنْ جأشا و ابشرو به سیفٍ صارم وسطوٍْ معتدٍ غاشم و بهرج شامل و استبدادٍ من الظالمین یدع فیئکم ذهیدا و جمعکم حصیدا فیاحسرًْ لکم! وانی بکم و قد عمیت علیکم انلزمکموها وانتم لها کارهوناحتجاج، ج ۱، ص۲۴۹۱۳۴.اسد الغابْه، ج۴، ص ۲۵۹.۱۳۵.النص والاجتهاد، ص ۲۰۸.۱۳۶.اسدالغابه، ج۴، ص ۳۵۱.۱۳۷.تاریخ یعقوبی، ج۱، ص ۵۸.۱۳۸.الغدیر، ج۸، ص ۳۷۹۱۳۹.مروج الذهب، ج۲، ص ۳۴، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص ۵۳، اسدالغابه، ج۴، ص ۶۵۲.۱۴۰انساب الاشراف، ج۶، ص ۱۴۱.۱۴۱.همان، ص ۱۴۶.۱۴۲.همان، ج۶، ص ۱۶۸، و ۱۷۰، مروج الذهب، ج ۱، ص ۴۹۰.۱۴۳.الغدیر، ج۸، ص ۳۹۲.