سیره امام حسین علیه السلام (هدف قیام)

امام حسین علیه السلام، در وصیت نامه رسمی خود، راز نهضت خود را اینگونه بیان می ­کند: «و أسير بسيرة جدى و أبى على بن أبي‏طالب؛ من مي­ خواهم مطابق سيره جدم رسول خدا و پدرم على بن ابى طالب عليهم السّلام رفتار نمايم». [1]

.

روشن است که بدون آشنایی کامل با سیره امام علی و رسول خدا، تفسیر نهضت امام حسین ممکن نیست. سیره امام علی هم که به منزله جان رسول اکرم است، همان سیره رسول خدا خواهد بود؛ و سیره پیامبر را نیز پیش از هر چیز باید قرآن تبیین کند، چون رسول اكرم هم مفسّر علمي قرآن است و هم مفسّر عملي آن.

.

قرآن، هدف نهایی از رسالت و نبوت و سیره رسول خدا را، نورانی شدن جامعه و خروج آن از هر تیرگی و تباهی می­ داند: «لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ؛[2] تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاريكي­ها به سوى روشنايى بيرون آورى».

.

نورانی شدن مردم و جامعه، در گروی سه عنصر اساسی است:

1. تشکیل حکومت دینی

چنانکه درباره قرآن می ­فرماید: « كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ؛[3] كتابى است كه آن را به سوى تو فرود آورديم تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاريكيها به سوى روشنايى بيرون آورى: به سوى راه آن شكست ناپذير ستوده».

• رهبری یک شخصیت الهی

قرآن درباره حضرت موسی علیه ­السلام می ­فرماید: «وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ؛[4] و در حقيقت، موسى را با آيات خود فرستاديم [و به او فرموديم‌] كه قوم خود را از تاريكيها به سوى روشنايى بيرون آور». بر پايه اين آيات، راه نوراني­ كردن جامعه، همان راه موساي كليم؛ يعني نبرد با فرعونيان و ستيز با تفكّر سامريان گوساله پرست است. بايد تفكر گوساله ­پرستي و نيز انديشه زورمداري را به كام دريا ريخت.

خداوند متعال، عنصر رهبري الهي را با موساي كليم تأمين كرد؛ از این رو، با قیام وی و تشکیل نظام اسلامی، هم بساط فرعونیان برچیده شد و هم بساط تزويرگران سامري به طعمه آتش كشيده شد.

• صبور و شکور بودن امت

«وَ ذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ؛[5] و روزهاى خدا را به آنان يادآورى كن، كه قطعاً در اين [يادآورى‌]، براى هر شكيباىِ سپاسگزارى عبرتهاست».

خداوند به موساي كليم فرمود: وقتي مي ‏تواني آل فرعون و سامري را از ميان ‏برداري كه امّتي صابر و شكور داشته باشي و به همين منظور آن‏ها را به ايّام خدا متذكّر كن.

گاهی خداوند متعال حکومت خود به دست صالحان را استوار می ­سازد، به شرط آنکه مردم از دو صفت برخوردار باشند:

الف. صبور باشند و هرگز مغرور نگردند و خود را طلبکار حکومت ندانند؛ و بدانند که در کنار هر نعمتی، آزمون الهی مطرح است.

خداوند می­ فرماید: ما عدّه‏ اي را از بين برديم و شما را روي كار آورديم تا دريابيم چگونه رفتار مي ‏كنيد: «لِنَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ؛[6] تا بنگريم چگونه رفتار مى‌كنيد»؛ «عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَ يَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ؛[7] اين اميد است كه خداوند سلسله دشمن شما را منقرض كند و حكومت را به دست شما مردم دهد تا ببيند شما چه مي‏ كنيد».

ب. شکور باشند؛ و بدانند که تمامی نعمت­ها از آن خداوند متعال است و ناشکری و سوء استفاده از آنها، موجب سلب آنها می ­گردد. قرآن می ­فرماید: اگر قدرتي به شما داديم از شما شكرگزاري مي‏ طلبيم تا دريابيم آن را چگونه مصرف مي ‏كنيد اگر دريافتيم كه خود را طلبكار مي‏ دانيد و از قدرت سوء استفاده مي‏ كنيد، شما را به ديار عدم مي‏ فرستيم و مردان صالح را كه مانند شما نيستند به جاي شما قرار مي ‏دهيم: «وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُونُوا أَمْثَالَكُمْ؛[8] و اگر روى برتابيد [خدا] جاى شما را به مردمى غير از شما خواهد داد كه مانند شما نخواهند بود».

.

نتیجه

هدف نهایی امام حسین علیه السلام:

 نورانی ­کردن جامعه و مردم،  با تشکیل حکومتی که همه امورش بر محور دین باشد.

.

تلاش­ های امام حسین برای صبّار و شکور کردن جامعه

امام در خطبه­ ها و نامه ­ها و بیانات خود، از طریق زدودن علاقه به دنیا و زنده­ کردن اشتیاق به شهادت و جاودانه­ شدن در دلها، تلاش می­ کرد تا مردم در قیام علیه امویان و زمینه ­سازی تاسیس حکومت دینی، بتوانند صبار و شکور باشند؛ گاهی با خواندن آیه «أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ؛[9] هر كجا باشيد، شما را مرگ درمى‌يابد؛ هر چند در بُرج هاى استوار باشيد.»؛ و گاهی نیز با خواندن آیه «لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ  وَ لِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ؛[10] اگر شما در خانه‌هاى خود هم بوديد، كسانى كه كشته شدن بر آنان نوشته شده، قطعاً [با پاى خود] به سوى قتلگاه ­هاى خويش مى‌رفتند. و [اينها] براى اين است كه خداوند، آنچه را در دلهاى شماست، [در عمل‌] بيازمايد».

خلاصه و برداشتی از کتاب «شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی»، آیت­ الله جوادی آملی (از ص 15 تا 23)

---

[1] . بحارالأنوار، ج 44، ص 329

[2] . سوره ابراهیم، آیه 1

[3] . سوره ابراهیم، آیه 1.

[4] . سوره ابراهیم، آیه 5.

[5] . سوره ابراهیم، آیه 5.

[6] . سوره یونس، آیه 14.

[7] . سوره اعراف، آیه 129.

[8] . سوره محمد؛ آیه 38.

[9] . سوره نساء، آیه 78.

[10] . سوره آل عمران، آیه 154