نسخ در آیه ی نجوا

(یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نَاجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوَاکُمْ صَدَقَهً ذلِکَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ. )(۱)ای کسانی که ایمان آورده اید، هنگامی که می خواهید با رسول خدا گفت وگوی سرّی کنید، قبل از آن صدقه ای[در راه خدا] بدهید. این عمل برای شما بهتر و پاکیزه تر است و اگر توانایی نداشته باشید، پس خداوند بخشایشگر و مهربان است.اکثر علما می گویند که این آیه با آیه دیگری نسخ گردیده و آن آیه این است:(ءأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوَاکُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ تَابَ اللَّهُ عَلَیْکُمْ فَأَقِیمُوا الصَّلاَهَ وَ آتُوا الزَّکَاهَ وَ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ اللَّهُ خَبِیرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ.‌ )(2)آیا ترسیدید که فقیر شوید و از دادن صدقه قبل از نجوا خودداری کردید؟ اکنون که این کار را نکردید و خداوند توبه شما را پذیرفت؛ نماز را برپا دارید و زکات را ادا کنید و خدا و پیامبرش را اطاعت نمایید و [بدانید که] خداوند از آن چه انجام می دهید، آگاه است.
احادیث عمل به آیه ی نجواروایات فراوانی به طریق شیعه و سنی وارد شده است که چون این آیه ی شریفه نازل گردید، به جز امیرمؤمنان(علیه السّلام) کسی به آن عمل نکرد و آن حضرت تنها یک دینار پول داشت که آن را به ده درهم تبدیل نمود و هر وقت می خواست با رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) به گفت و گوی سری بپردازد، یک درهم صدقه می داد تا گفت و گوی وی به ده بار رسید بنابراین، آیه شریفه نجوا، جز به وسیله آن حضرت، مورد عمل قرار نگرفته است. اینک نمونه چندی از روایات این فصل:۱- ابن بابویه با اسناد خود از مکحول روایت می کند که امیرمؤمنان علی بن ابی طالب(علیه السّلام) فرمود: حافظان حدیث و دانایان از صحابه پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) می دانند: در میان آنان کسی نیست که دارای مقام و فضیلتی باشد، مگر این که من در آن فضیلت با وی شریکم و سهم من بیش تر است، ولی من هفتاد فضیلت دارم که در آن ها، از اصحاب پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) کسی با من شرکت ندارد.مکحول می گوید گفتم: یا امیرمؤمنان! این فضایل را برای من بگو، آن گاه آن حضرت، یکایک این فضایل را شمرد و در ضمن آن ها فرمود: و اما فضیلت بیست و چهارم به هنگامی که خداوند آیه ( اِذا ناجَیتُمُ الرَّسُولَ…) را بر پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) نازل فرمود، من یک دینار داشتم و آن را به ده درهم فروختم و پیش از هر گفت و گوی سری که با پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) به عمل می آوردم، یک درهم در راه خدا صدقه می دادم، به خدا سوگند! این عمل را هیچ یک از یاران پیامبر نه پیش از من و نه بعد از من انجام نداد تا این که خداوند آیه(ءَاَشفَقتُم) در درباره ی آن فرستاد.(۳)۲- ابن جریرطبری با اسناد خود از مجاهد نقل می کند که: امیرمؤمنان(علیه السّلام) فرمود: آیه ای در کتاب خدا وجود دارد که کسی پیش از من به آن آیه عمل نکرده و کسی هم بعد از من عمل نخواهد نمود: من یک دینار داشتم و آن را به ده درهم تبدیل نمودم و هر وقت به نزد پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) می آمدم، یک درهم از آن ها را در راه خدا می دادم، سپس آن آیه نسخ گردید و کسی پیش از من بدو عمل نکرد و آن آیه (اِذا ناجَیُتمُ الرَّسُولَ) است.(۴)۳- شوکانی می گوید: عبدالرزاق و عبد بن حمید و ابن منذر و ابن ابی حاتم و ابن مردویه از امیرمؤمنان(علیه السّلام) نقل نموده اند که: به آن آیه به جز من کسی عمل ننمود تا نسخ گردید و مدت آن (پیش از یک ساعت) نبود و منظور آن حضرت از این آیه همان آیه ی نجوا بود.۴- سعید بن منصور، ابن راهویه، ابن ابی شیبه، عبدبن حمید، ابن منذر، ابن ابی حاتم و ابن مردویه باز از آن حضرت نقل نموده اند که: در کتاب خدا آیه ای وجود دارد که پیش از من کسی بدان عمل ننموده و بعد از من نیز کسی عمل نخواهد نمود و آن آیه نجواست.(اِذا ناجَیُتُم الرَّسُولَ)آن گاه فرمود: این آیه که نازل گردید، در نزد من یک دینار موجود بود و آن را به ده درهم فروختم و هر وقت می خواستم با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) گفت و گوی سری انجام دهم، قبلاً یک درهم در راه خدا می دادم و کسی پیش از من به آن دستور عمل نکرد تا آن که نسخ شد و آیه(ءاَشفَقُتُم) نازل گردید.این حدیث را حاکم نیز نقل نموده و از روایات صحیح معرفی کرده است.(۵)روایات فراوان دیگری نیز در این باره وارد گردیده است.
فلسفه این حکماین آیه شریفه به دو موضوع دلالت دارد:
اول:صدقه دادن پیش از گفت و گوی سری با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) مستحسن، نیکو و وسیله ی طهارت و پاکی دل هاست لذا این فرمان و دستور متضمن خیر و صلاح بندگان است.
دوم:این حکم و فرمان تنها به افرادی متوجه است که قدرت و امکان مالی داشته و واجد تمکن پرداخت صدقه باشند و اما کسانی که از امکانات مالی محروم هستند، از این تکلیف و حکم، معاف می باشند و مجبور به پرداخت صدقه نیستند زیرا که خداوند بخشایشگر و مهربان است.این است حکمی که آیه نجوا متضمن آن می باشد، بدیهی است که عقل به تنهایی می تواند، به حسن و نیکویی از این فرمان قضاوت کند و وجدان به صحت و درستی آن اعتراف نماید زیرا این حکم از طرفی به نفع فقرا و نیازمندان و وسیله ی بهبودی وضع بیچارگان و درماندگان است و از طرف دیگر متضمن یک نوع تخفیف و ارفاق است برای رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) و کاستن از فشار کار و مراجعات بی حد است.زیرا با صدور این فرمان از تعداد افرادی که می خواهند همیشه به گفت وگوی سری و خصوصی بپردازند و اوقات عزیز آن بزرگوار را انحصاری و دربست در اختیار خود بگیرند، کاسته می شود و تنها کسانی به گفت و گوی سری او می پردازند که علاقه و محبت آنان به گفت و گو با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) پیش از علاقه و محبت به پول و مال دنیاست.
سوم:گذشته از همه آن چه گفته شد، این حکم وسیله ی آزمایش افراد و سنجش ارزش انسانی، اخلاقی و ایمانی آنان بود و بذل مال و انفاق به فقرا در راه خدا و به خاطر تماس و گفت و گو با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) موجب تکامل روحی و پرورش جنبه های ایمانی آنان نیز می گردید.جای تردید نیست که حسن و زیبایی این حکم اختصاص به یک زمان معین و وقت خاصی ندارد بلکه دائمی و همیشگی می باشد، خاصیت آزمایش و درجه ایمان افراد و سنجش شخصیت های آنان که در این حکم وجود دارد، بیش تر در آن جا نمایان می گردد که آیه دوم می گوید، پس از صدور این حکم تمام مسلمانان به جز امیرمؤمنان(علیه السّلام) به جهت ترس از صدقه و کثرت علاقه به مال دنیا از گفت و گوی سری و خصوصی با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) اعراض نمودند.چرا این حکم نسخ گردید؟ همان طور که لزوم صدقه دادن در نجوا منافعی در برداشت، طبعاً جلوی منافع دیگری را نیز می گرفت زیرا شکی در این نیست که اعراض نمودن مسلمانان و اصحاب پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) در اثر همان حکم از تماس ها و گفت و گوهای خصوصی با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم)، آنان را از منافع و استفاده های زیادی محروم می ساخت و به مصالح عمومی لطمه وارد می نمود.برای مقدم داشتن همان مصالح عمومی بر مصالح خصوصی و ترجیح دادن منافع عام بر منافع خاص فقرا، خداوند حکم وجوب این صدقه را برداشت و حکم به پاداشتن نماز و پرداختن زکات و پیروی از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) را جایگزین آن ساخت.با این بیان معلوم گردید که در مفهوم این آیه جز التزام به وقوع نسخ چاره ای نیست و باید قبول نمود که حکم آیه اول با آیه دوم نسخ شده است ولی باید توجه داشت که این نسخ همان قسم اول از اقسام نخس است که آیه نسخ کننده دلالت بر این کند که مدت حکم آیه اول سپری شده است و در اول بحث گفتیم که وقوع این گونه نسخ در قرآن خالی از اشکال است.گرچه نسخ شدن آیه شریفه به این معنی است که مدت حکم آن سپری شده اس ولی با این حال پایان یافتن مدت این حکم از این نظر نبوده است که فواید و مصالح آن حکم به زمان معینی اختصاص داشته است زیرا قبلاً روشن گردید که این مصالح در تمام دوران حیات و زندگی پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) موجود بود ولی علاقه ی شدید عده ای از مسلمانان به مال و ثروت و ترس و خودداری آنان از بذل ما پیش از گفت و گو با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) مانع از استمرار و دوام این حکم گردید و همین سبب شد که این حکم نسخ گردیده و برداشته شود.
اشکالی و پاسخی:شاید اعتراض کنند که خدای دانا از روز اول می دانست که مانعی در راه انجام دادن این حکم به وجود خواهد آمد و این فرمان عملی نخواهد گردید و به نسخ منجر خواهد شد، با این حال چگونه و چرا چنین قانونی را گذاشت و دستور و وجوب صدقه قبل از نجوا را صادر فرمود؟!
پاسخ:اصل تشریع این حکم و نسخ آن که خداوند در مرحله اول تشریع و در مرحله ی دوم نسخ کرد، فواید و نتایج زیادی را در برداشت: از جمله این که نسخ این حکم بهترین عامل تنبیه و بیداری مسلمانان و مهم ترین وسیله ی اتمام حجت برای آنان بود زیرا با صدور فرمان نسخ برای همه روشن گردید که تمام صحابه و یاران پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) مال دنیا را بر تماس و گفت و گو با پیامبرشان مقدم داشتند و از یاران وی کسی بر این حکم عمل نکرد مگر امیرمؤمنان علی بن ابی طالب(علیه السّلام).گرچه ترک تماس و گفت و گو با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) معصیت و گناه محسوب نمی گردید چون ملاقات و صحبت خصوصی با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نبود تا ترک آن معصیت باشد، تنها این که در صورت ملاقات خصوصی صدقه ای به افراد واجب می شد و اگر این نوع ملاقات انجام نمی گرفت، نه معصیتی در میان بود و نه صدقه ای واجب می شد ولی در عین حال این حکم همین قدر می رساند: کسانی که به خاطر پول و بذل ما تماس های خصوصی و ارتباط شان را با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) قطع می کنند، به مال و ثروت بیش تر از ملاقات خصوصی و دیدار رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) اهمیت و ارزش قائل هستند.علت تشریع این حکم با نسخ شدن آن معلوم و روشن گردید، زیرا همان نسخ بود که لطف و عنایت پروردگار را نسبت به بندگانش آشکار و عدم اهتمام مسلمانان را نسبت به مناجات با پیامبرشان برملا ساخت و با همین نسخ بود که مقام و شخصیت امیرمؤمنان(علیه السّلام) در میان سایر صحابه شناخته شد.این علل و مصالح که در تشریع حکم وجوب صدقه در «نجوا با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم)» و در نسخ آن وجود داشت، از ظاهر قرآن مجید به دست می آید و روایات فراوانی نیز به آن دلالت دارند ولی اگر این حکم و وجوب بذل مال قبل از«نجوا» یک حکم ظاهری و امتحانی باشد- مانند مأمور بودن حضرت ابراهیم (علیه السّلام) به ذبح فرزندش- در این صورت نسخ آیه را نباید نسخ حقیقی و اصطلاحی نامید، زیرا نسخ یک حکم امتحانی از مقوله نسخ لغوی است نه از مقوله ی نسخ اصطلاحی.فخر رازی از ابی مسلم نقل نموده است که وی امتحانی بودن این حکم را قطعی دانسته و عقیده داشته که این حکم برای تمیزی و تشخیص دادن مسلمانان حقیقی و واقعی از مسلمانان غیرواقعی و افراد منافق و دورو بوده است، بنابراین، نسخ به معنای واقعی در این حکم واقع نگردیده است. فخر رازی پس از نقل کلام ابومسلم می گوید: این گفتاری است نیکو و ایرادی در آن نیست.(۶)شیخ شرف الدین می گوید: محمد بن عباس در تفسیر خود هفتاد حدیث از طریق شیعه و سنی در این معنی نقل نموده است که از میان تمام صحابه تنها کسی که بذل مال را متحمل گردید و با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) گفتار سری انجام داد، علی بن ابی طالب(علیه السّلام) بود، سپس از شیخ طوسی بزرگ دانشمند و فقیه شیعه این حدیث را آورده و می گوید: ترمذی در سنن خود و ثعلبی در تفسیرش از علقمه انماری مرفوعاً(۷) از امیرمؤمنان نقل نموده اند که فرمود: «خداوند به وسیله من بر این امت تخفیف داد، زیرا خداوند صحابه پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) را با بذل مال در برابر مناجات و تماس خصوصی با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) آزمایش کرد، ولی آنان از ملاقات و از نجوا با آن حضرت خودداری نمودند و رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نیز در منزل خویش از ملاقات خصوصی خودداری می ورزید، مگر با کسانی که در راه خدا بذل مال کنند و من تنها یک دینار داشتم که آن را در راه خدا دادم و تنها من بودم که به این آیه عمل نمودم و وسیله ی توبه و عفو خدا نسبت به تمام مسلمانان شدم و اگر کسی پیدا نمی کردید که به این آیه عمل نمودم و وسیله توبه و عفو خدا نسبت به تمام مسلمانان شدم و اگر کسی پیدا نمی گردید که به این آیه عمل کند، به جهت امتناع و خودداری تمام مردم از فرمان خدا، عذاب خدا بر آنان نازل می شد.»(8)
مؤلف:این روایت در نسخه ی چاپی سنن ترمذی وجود ندارد و به نسخه های قدیمی و خطی هم دسترسی پیدا نکردیم و تفسیر ثعلبی نیز که این حدیث در اکثر کتاب ها از آن نقل شده است. به دست نیامد و از محلی که این تفسیر در آن جا وجود داشته باشد، اطلاع ندارم.(۹)ولی به هر حال تردید در این نیست که حکم این آیه مدت کم و کوتاهی در میان مسلمانان بوده و سپس برداشته شده است و به جز علی بن ابی طالب(علیه السّلام) کسی به حکم آن، عمل نکرده و به وسیله عمل نمودن به حکم این آیه یکی دیگر از فضائل آن حضرت آشکار شده است، اعم از این که این امر و حکم، یک امر امتحانی بوده است و یا یک حکم واقعی و حقیقی.
تعصب و غرض ورزی آشکارفخر رازی در مقام اعتذار از خودداری بزرگان صحابه از عمل نمودن به حکم آیه ی«نجوا»- با این که فرصتی برای عمل داشتند- تعصب و غرض ورزی آشکار و صریحی به خرج داده، می گوید: اقدام و عمل نمودن به دستور این آیه سبب اندوه فقرا و کناره گیری و دوری اغنیا و ثروتمندان می شد، زیرا فقرا و افراد نادار قدرت بذل مال را نداشتد و نمی توانستند به آن عمل کنند و در نتیجه دلگیر و اندوهناک می شدند و ثروتمندان نیز می دیدند که عده ای اقدام به عمل و بذل مال می کنند، ولی آن ها نمی کنند و این عمل قهراً سبب طعن و ایراد به آنان خواهد شد و در نتیجه کناره گیری می کردند، پس عملی که سبب غم و اندوه فقرا و دوری و کناره گیری اغنیا شود، ترک آن، چندان ضرری ندارد زیرا کاری که سبب الفت و محبت باشد، بهتر از کاری است که سبب دوری و عزلت گردد.گذشته از این، مناجات و تماس سری با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نه از واجبات بوده و نه از مستحبات، بلکه به طوری که گفتیم این شرط در واقع برای این بوده که قهراً تماس و ارتباط با رسول خدا کم تر شود و هر چه این گونه تماس ها کم تر می شد، به هدف حکم و فرمان این آیه نزدیک تر می گردید.بدیهی است که ترک این گونه تماس، نیکو و مستحسن است و سبب طعن و ملامت ترک کننده آن نمی باشد.(۱۰)
مؤلف:خواننده ی ارجمند! این بود عذر فخررازی در موضوع خودداری بزرگان صحابه از عمل نکردن به فرمان صریح قرآن مجید، به طوری که ملاحظه می کنید، عذری که فخر رازی آورده، چیزی نیست جز این که طرف را به شک و تردید وادارد ولی ابراز چنین مطلبی از کسی که کوچک ترین اطلاع از معانی کلمات و مفاهیم آیات قرآن داشته باشد، صحیح و درست نیست.زیرا فرض می کنی که در این مورد هیچ روایتی وارد نشده و نکوهشی از طریق روایات به عمل نیامده است ولی آیا آیه ی(ءَاَشفَقتُم) دلیل عتاب و نکوهش از قطع ارتباط با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) که در اثر ترس از فقر یا شدت علاقه به مال دنیا بوده است، نمی باشد؟! آیا این آیه دلالت ندارد که صحابه و یاران پیامبر تقصیر و کوتاهی نموده اند و خدا از تقصیرشان درگذشته است؟! ولی چه باید کرد که تعصب مرضی است مهلک و خطرناک!جای تعجب این است که فخر رازی این جملات را پس از آن مطرح نموده که به این حقیقت اعتراف کرده و می گوید: یکی از فواید این حکم این است که توسط آن، طرفداران ثروت و مال دنیا از اهل معنی و طرفداران آخرت، معلوم و مشخص می شدند، زیرا این مال دنیاست که وسیله ی آزمایش و سنجش انگیزه هاست.اما گفتار فخر رازی که «این گونه بذل مال، سبب اندوه فقرا و فاصله گرفتن از اغنیاست، پس ترک آن که قهراً موجب الفت خواهد بود، بهتر است.»اگر این گفتار صحیح باشد، ترک نمودن تمام واجبات مالی بهتر از عمل نمودن به آن ها خواهد شد و این گونه اوامر و دستورات خداوند با حکم عقل، عرف و مصالح مردم مخالف بوده و به ضرر اجتماع و فقرا و اغنیا تشریع شده است و بعید نیست که فخر رازی به این معنی و بدتر از آن نیز ملتزم گردد تا بتواند یکی از فضائل علی(علیه السّلام) را انکار کند.بسیار بجاست که در این جا گفتار نظام الدین نیشابوری را که در مقام ایراد و انتقاد از گفتار فخر رازی و تعصب شدید او و پیروانش آورده است، نقل کنیم:متن گفتار نیشابوری این است: «قاضی می گوید این عمل یعنی بذل ما قبل از تماس خصوصی با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نمی تواند گواه فضیلت و برتری علی به بزرگان صحابه باشد، زیرا شاید وقت اجازه نداده که آنان نیز به این حکم عمل نمایند.»گذشته از این فخر رازی می گوید: «اگر فرض کنیم، وقت و فرصت نیز به آنان اجازه می داد که به حکم آیه عمل کنند، اصلاً اقدام به یک چنین عمل سبب اندوه فقرا که قدرت مالی به انجام دادن این دستور نداشتند می گردید و همچنین باعث نفرت و فاصله گرفتن اغنیا و ثروتمندان می شد.»روی این اصل، ترک معمل به چنین حکمی ضرری ندارد زیرا کاری راکه سبب الفت و محبت و هماهنگی است، بهتر از کاری است که سبب دوری و نفرت یا غم و اندوه شود وانگهی صدقه دادن و بذل مال در تماس خصوصی با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نه تنها واجب نبود، بلکه از مستحبات نیز محسوب نمی شد و ترک آن از عمل کردن به آن، بهتر و سزاوارتر بود، زیرا این تماس های خصوصی باعث ناراحتی پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) می شد.»نیشابوری پس از نقل این سخن از فخر رازی می گوید: « این کلام خالی از تعصب نیست و چرا ما باید خود را ملزم بدانیم، در هر فضیلتی که برای علی ذکر می شود، اشکال تراشی کنیم و از ارزش آن بکاهیم و یا آن را کلاً مورد تردید قرار دهیم، مگر امکان ندارد که او دارای فضیلتی باشد که سایر بزرگان صحابه دارای آن فضیلت نباشند؟ در صورتی که از پسر عمر نقل شده است که می گفت: در علی بن ابی طالب (علیه السّلام) سه فضیلت وجود داشت که اگر یکی از آن سه فضیلت را من داشتم، برای من بهتر از شتران سرخ موی بود.۱- ازدواج او با فاطمه (س)، یگانه دخت رسول الله۲- پرچمداری در جنگ خیبر۳- عمل به آیه نجواعلاوه بر این آیا شخص با انصاف می تواند بگوید که گفت و گوها و تماس های خصوصی با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نقیصه است نه فضیلت؟ عیب است نه کمال؟ مگر در آیه شریفه از این عمل نهی شده بود؟! نه هرگز! بلکه در آیه دستور داده شده بود که قبل از هر گفت و گوی خصوصی بذل مال شود و هر کس به این آیه عمل نموده، از دو جهت به فضیلت و امتیاز دست یافته است.از یک طرف احتیاج و گرسنگی فقرا را برطرف ساخته و به نیازمندان کمک کرده و از طرف دیگر محبت و دوستی رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) را در دل خود جایگزین نموده است و با این عشق و علاقه شدید، خود را به حضور پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) نزدیک تر ساخته، مشکلات و مسائل را از نزدیک به وسیله خود آن حضرت حل و فصل نموده و عملاً نشان داده است که گفت و گوی خصوصی با پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) در نظر او مهم تر و محبوب تر از ثروت و مال دنیا است.(۱۱)
پی نوشت ها :
۱-مجادله/۱۲٫۲- مجادله/۱۳٫۳- تفسیر برهان، ۱۰۹۹/۲٫۴- تفسیر طبری، ۱۵/۲۸٫۵-فتح القدیر، ۱۸۶/۵ در این زمینه روایات زیادی هست به تفسیر برهان و تفسیر طبری و کتاب های حدیث مراجعه شود و قسمتی از این روایات را مرحوم علامه مجلسی در بحار، ۱۷۹/۱۹(ج۹۰طبع جدید) آورده است.۶-تفسیر فخر رازی، چاپ مطبعه عامره، ۱۶۷/۸٫۷- مرفوع: در اصطلاح به حدیثی گفته می شود که نام یک یا چند نفر از راویان آن حذف شود.۸- بحار، ۷۲/۹، تفسیر برهان، ۱۱۰۰/۲٫۹- در موقع ترجمه کتاب، ما یک نسخه خطی بسیار نفیس و قدیمی از تفسیر ثعلبی در کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی نجفی به شماره(۹۰۸) در قم به دست آوردیم و پس از مراجعه به این تفسیر معلوم شد که تنها، قسمت اول این حدیث به وسیله علقمه انماری از امیرمؤمنان(علیه السّلام) نقل گردیده است و قسمتی از مضمون آن نیز از مجموع چند روایت که ثعلبی نموده است، به دست می آید. اینک متن این چند روایت را که ثعلبی در ذیل همین آیه نقل کرده است، در این جا می آوریم:قال مجاهد: نهوا عن مناجاه النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) حتی یتصدقوا، فلم یناجه الا عَلِی بن ابی طالب رَضی الله عنه، قَدَّمَ دیناراً فَتصدَّق به ثم نزلت الرّخصه.و قال علی بن ابی طالب رضی الله عنه: ان فی کتاب الله لایه ما عمل بها احد قبلی و لا یعمل بها أحد بعید( یا ایها الذین آمنوا اذا ناجیتم الرسول فقدموا بین یدی نجواکم صدقه) فانها فرضت ثم نسخت.اخبرنی عبدالله بن حامد اجازه… عن علی بن علقمه الانماری عن علی بن ابی طالب(علیه السّلام) قال: لما نزلت( یا ایها الذین آمنوا اذا ناجیتم الرسول فقدموا بین یدی نجواکم صدقه) دعانی رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) فقال لی: ما تری بدی دینار. قلت: قال: کم؟ قلت: حبه او شعیره: قال: انک لزهید فنزلت(ءَاَشفَقُتُم ان تقدموا بین یدی نجواکم صدقات) الایه، قال علی: فَبی خفف الله سبحانه عن هذه الامه و لم ینزل فی احد قبلی و لم ینزل فی أحد بعدی.قال ابن عمر: کان لعلی ثلاث لو کانت لی واحده منهن کانت احبّ لی من حمر النّعم: تزویجه فاطمه و اعطاؤه الرایهَ یَومَ خیَبرِ وَ آیه النجوی.۱۰- تفسیر رازی، ۱۶۷/۸٫۱۱-تفسیر نیشابوری، در حاشیه تفسیر طبری، ۲۴/۲۸٫منبع مقاله :خوئی، حضرت آیت الله حاج سیدابوالقاسم خوئی(ره)(۱۳۸۵)، البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه محمد صادق نجمی- هاشم هاشم زاده هریسی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ دوم