محمد بن حسن طوسی معروف به «شیخ الطائفه» در ماه رمضان سال 358هـ به دنیا آمد. ابن ندیم در «الفهرست» وی را طوسی مینامد.
محمد بن حسن طوسی مقدمات متداول علوم را فراگرفت در بهار جوانی از محصلین فاضل و درس خوانده شد. وی از محضر بیش از چهل تن از دانشمندان بزرگ ایران و عراق، علوم متداول عصر اعم از منقول و معقول مانند: ادبیات عرب، حدیث، تفسیر، رجال، فقه، اصول، کلام و غیره را از اساتید مبرّز آن فراگرفت و مدت بیست و هشت سال شب و روز به مطالعه و تحقیق و تألیف و تصنیف پرداخت و کتابهای زیادی را در رشتههای مختلف به رشته تحریر در آورد.
شهرت علمی و شخصیت اجتماعی و احاطه وسیع وی بر عقاید و مذاهب باعث شد تا از طرف خلیفه وقت عباسی «القائم بامرا… کرسی علم کلام که به سرآمد دانشمندان عصر سپرده میشد، در اختیار شیخ الطائفه قرار گیرد.
شیخ طوسی، پس از رحلت استادش سید مرتضی، زعامت و ریاست علمی و معنوی دنیای شیعه را بر عهده گرفت. شیعیان عراق، ایران و شام مرجعیت و زعامت این بزرگمرد را پذیرفتند و مسایل و مشکلات خود را به حضورش تقدیم و پاسخ دریافت میکردند.
شیخ طوسی دوازده سال آخر عمر گرانبهای خود را در نجف اشرف سپری کرد.
این نکته مسلم است که پایه گذار حوزه نهصد ساله نجف اشرف، شیخ الطائفه محمد بن حسن طوسی(ره) است و اقامت آن دانشمند بزرگ در شهر مقدس نجف، این شهر را به مرکز دنیای شیعه تبدیل کرد. شیخ طوسی(ره) در عصر خود نیاز به تحول در فقه و اجتهاد را احساس میکرد و با نوشتن کتاب «مبسوط» چنین گامی را برداشت و فقه و اجتهاد شیعه را وارد مرحله جدیدی کرد.
شیخ با این کار خود ثابت کرد که اولاً از ضمیری آگاه برخوردار است و نیاز عصر خویش را به خوبی درک میکند. ثانیاً ثابت کرد که از موهبت شجاعت عقلی و ادبی بهرهمند است، او از کسانی نیست که فقط نیاز را احساس کند اما جرأت اقدام و عمل را نداشته باشد وی با جرأت و جسارتی کم نظیر این گام بزرگ و خطیر را برداشت.
شیخ طوسی(ره) یکی از مجتهدان و فقیهان طراز اول اسلام است و شیعه بحق او را «شیخ الطائفه» نامیده است. شیخ الطائفه فقیه است ولی نه یک فقیه عادی بلکه فقیهی است که تحولی شگرف در فقه بوجود آورد. شخصیت شیخ الطائفه به گونهای است که گفتهاند تا یکصد سال بعد از او هر فقیه و مجتهدی که ظهور کرد عملاً مقلد شیخ الطائفه بوده است.
شیخ الصائفه آثار گرانسنگی در علوم مختلف عقلی و نقلی تألیف و تصنیف کرده است که برخی از آنها عبارتند از:
1- المجالس و الاخبار 2- کتاب الغیبه 3- مختصر المصباح 4- النهایه 5- مصباح المتهجد 6- التبیان فی تفسیر القرآن
شیخ الطائفه محمد بن حسن طوسی(ره) با تألیف کتاب «الغیبه» شبهات زیادی را که درباره حضرت ولی عصر(عج) مطرح شده بود، پاسخ گفت. یکی از نظریههای جاودانه او درباره امام زمان(عج) را به عنوان حُسن ختام و به اختصار میآوریم.
او میگوید: «وجودهُ لطف و تصّرفه لطف آخر و غیبته مِنّا» (چهارده گفتار پیرامون ارتباط معنوی با حضرت مهدی(عج) استاد حسین گنجی)
وجود حضرت بقیة الله الاعظم امام زمان(عج) لطفی از سوی خدای متعال است و تصرف امام زمان(عج) در کائنات و جهان آفرینش برای کمک به شیعیان و مستصعفان و محرومان، لطفی است از سوی امام زمان(عج) امّا این که چرا ما با این که در محضر امام زمان(عج) هستیم اما او را نمیشناسیم، مشکل ماست. به تعبیر دیگر «ولکن حَجَبَهُ سوء اعمالنا»
سرانجام در 22 محرم سال 460 ق در نجف اشرف جهان اسلام را عزادار وفات خویش نمود.
هیچ نظری وجود ندارد