فرق میان مودّت و محبّت در آیات قرآن
فرق میان «مودّت» و «محبّت» خصوصاً در آیاتی؛ مانند «قل لا اسألکم علیه اجراً الاّ المودّه فی القربی» و «یَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ یُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَهٍ» چیست؟
پرسش
فرق بین «مودّت» و «محبّت» چیست، خصوصاً در آیه «قل لا اسألکم علیه اجراً الاّ المودّه فی القربی»؟ و همچنین در سایر آیات قرآن به چه معنا است، مثل: «یَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ یُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَهٍ» و «أَ یَوَدُّ أَحَدُکُمْ أَنْ تَکُونَ لَهُ جَنَّهٌ مِنْ نَخیلٍ» و «یَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ یَفْتَدی مِنْ عَذابِ یَوْمِئِذٍ بِبَنیهِ»؟
پاسخ اجمالی
واژه “مودّت” به معنای دوستی و علاقه است، و از جهت استعمال قرآنی، حُسن و قبح مودّت به اعتبار متعلّق آن است. مثلاً در آیه شریفه: «الاّ المودّه فی القربی» همان دوستی و علاقه به اهل بیت پیامبر (ص) بوده که حسن است؛ و در آیات دیگر در تفاسیر قرآن کریم بحث هایی وجود دارد، که از جهت زوایای مصداقی و متعلّق و چگونگی مودّت و محبت به آن پرداخته شده است.
پاسخ تفصیلی
۱٫ درباره فرق میان «مودّت» و «محبّت» به نمایه «۱۶۵۸۵» (سایت: ۱۶۵۲۱) مراجعه شود.
۲٫ معنای مودّت در آیات شریفه ای که در پرسش آورده شده، به شرح زیر است:
أ. «قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبى»، [۱] معنای مودّت از جهت استعمال قرآنی، همان دوستی و علاقه به اهل بیت پیامبر (ص) است و اگر بحث هایی در ذیل آیه شریفه و مودّت در تفاسیر قرآن کریم وجود دارد، از جهت زوایای مصداقی و چگونگی مودّت و محبت است. برای آگاهی بیشتر در این باره نمایه « اهل بیت(ع) و آیه ۲۳ شورى (آیه مودت) »، سؤال ۱۶۰ (سایت: ۱۲۲۹) را مطالعه کنید.
ب. « وَ لَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلى حَیاهٍ وَ مِنَ الَّذینَ أَشْرَکُوا یَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ یُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَهٍ». [۲] در این جا نیز مودّت به معنای دوستی و علاقه قلبی نسبت به چیزی یا کسی است؛ اما حُسن و قبح مودّت به اعتبار متعلّق [۳] آن است؛ لذا چون یهودیان در اندوختن مال و ثروت حریص بودند، هر یک از آنها دوست دارد هزار سال عمر کند. [۴] البته در دوستی های این چنینی که یک امر دست نیافتنی بوده، مشتقات «ودّ» (مانند یودّ) به معنای دوستی به همراه آرزو نیز می آید. [۵]
ج. «أَ یَوَدُّ أَحَدُکُمْ أَنْ تَکُونَ لَهُ جَنَّهٌ مِنْ نَخیل وَ أَعْناب…». [۶] در این جا نیز «یودّ» از «ودّ» به معنای حبّ و دوست داشتن است. مخاطب آیه شریفه، کسی است که به مسائل زراعی مشغول بوده، ولی به دیگران از روی ریا و منّت و آزار انفاق می کند. [۷]
د. «یُبَصَّرُونَهُمْ یَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ یَفْتَدی مِنْ عَذابِ یَوْمِئِذٍ بِبَنیهِ»، [۸] که شخص مُجرم دوست دارد و آرزو می کند با فدا کردن نزدیکان خویش از عذاب الاهی نجات پیدا کند. [۹]
[۱] . «بگو: من هیچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمىکنم جز دوستداشتن نزدیکانم [اهل بیتم]» (شوری، ۲۳).
[۲] . «و آنها [یهودیان] را حریص ترین مردم- حتى حریص تر از مشرکان- بر زندگى (این دنیا، و اندوختن ثروت) خواهى یافت (تا آنجا) که هر یک از آنها آرزو دارد هزار سال عمر به او داده شود» (بقره، ۹۶).
[۳] . یعنی، آن چه که به آن محبت و دوستی ورزیده می شود.
[۴] . مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۳۵۶،دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ش؛ حسینى همدانى، سید محمد حسین، انوار درخشان،تحقیق: بهبودى، محمد باقر، ج ۱، ص ۲۶۲،کتابفروشى لطفى، تهران، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
[۵] . طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۱۰، ص ۵۳۴، انتشارات ناصر خسرو، تهران، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش؛ طباطبایى، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۲۰، ص ۹ و ۱۰، دفتر انتشارات اسلامى، قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
[۶] . «آیا فردى از شما دوست مىدارد که باغى از درختان خرما و انگور داشته باشد؟» (بقره، ۲۶۶).
[۷] . ر.ک: المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۲، ص ۳۹۲؛ تفسیر نمونه، ج ۲، ص ۳۲۹ و ۳۳۰٫
[۸] . «آنها را نشانشان مىدهند (ولى هر کس گرفتار کار خویشتن است)، چنان است که شخص مُجرم دوست مىدارد فرزندان خود را در برابر عذاب آن روز فدا کند» (معارج، ۱۱).
[۹] . انوار درخشان، ج ۱۷، ص ۷۳ و ۷۴؛ تفسیر نمونه، ج ۲۳، ص ۲۶٫
هیچ نظری وجود ندارد