توثیق و تعدیل راویان ناصبی و خارجی:
از دیگر عواملی که موجب کاهش روایات فضائل اهلبیت(علیهم السلام) در کتابها حدیثی اهل سنت و به ویژه صحاح است، توثیق و تعدیل راویانی است که دشمنی آنان با حضرت علی و اهلبیت(علیهم السلام) روشن است. اینان در اسناد احادیث جای میگرفتند و روشن است که دشمن اهلبیت(علیهم السلام)، فضیلت ایشان را یا اساسا نقل نمیکند و یا کمنقل کرده یا در آن دست برده، تحریف لفظی و معنوی در روایت صورت میگیرد.
در اینجا به ذکر تعدادی از این راویان پرداخته میشود تا مراد بهتر روشن شود:
حریز بن عثمان:
او یکی از راویانی است که روایاتش در صحاح دیده میشود و تنها مسلم از او نقل نکرده است. ابن حجر درباره وی مینویسد:
«حریز… ابن عثمان الرحبی… ثقه ثبت، دُمی بالنصب…»([1])
در پاورقی شرح حال او میخوانیم:
«قال العجلی، شامی ثقه، قال أبوحاتم: حسن الحدیث…»
اکنون بنگرید که ابن حبان دربارهی او چه میگوید:
«حریز بن عثمان… وکان یلعن علی بن طالب([۲]) رضوانالله علیه بالغداه سبعین مره و بالعشی سبعین مرّه، فقیل له فی ذلک، فقال: هو القاطع رءوس آبائی و أجدادی بالقوس… ثنا إسماعیل بن عیاش قال: خرجت مع حریز بن عثمان و کنت زمیله فسمعته یقع فی علی فقلت: مهلاً یا أبا عثمان ابن عمّ رسولالله صلیالله علیه وسلم وزوج ابنته. فقال: أسکت یا رأس الحمار لأضرب صدرک…»([3])
ابن ابیالحدید دربارهی حریز چنین میگوید:
«وقد کان فی المحدثین من یُبغضه و یروی فیه الأحادیث المنکره؛ منهم حریز بن عثمان، کان یُبغضه و ینتقصه، ویروی فیه أخبارا مکذوبه… وکان مولیً لبنی أمیّه، وکان مؤذنا عشرین سنه… قال: حضرت حریز بن عثمان، و ذکر علی بن أبیطالب، فقال: ذاک الذی أحلّ حرم رسولالله(صل الله علیه و آله) حتی کاد أن یقع…»([4])
وقتی که صاحبان صحاح، به شخص سست فطرتی مانند حریز و به روایتش احتجاج میکنند و او را ثقه و ثبت میدانند؛ چه توقعی میتوان از آنها داشت؟
اسحاق بن سوید:
شیخ الاسلام در تقریب علامت خ د س م را برای او آورده و دربارهاش میگوید: «صدق تکلم فیه للنصب»([5])
در پاورقی شرح حال او آمده است:
«قال ابن حنبل: شیخ ثقه، قال ابن معین: ثقه، قال النسائی: ثقه، قال ابن سعد: کان ثقه إن شاء الله، قال ابو حاتم: صالح الحدیث، قال العجلی: ثقه، ذکره ابن حبان فی الثقات»
سیوطی دربارهی او و امثال او میگوید:
«هؤلاء رُموا بالنّصب، و هو بغض علیّ رضیاللهعنه…»([6])
بَهز بن اُسد:
در تقریب علامت ع دارد؛ و ثقهًْ و ثبت معرفی شده است. در پاورقی شرح حال او آمده است:
«قال أبوحاتم: صدق ثقه، قال ابن سعد کان ثقه کثیر الحدیث، قال العجلی: بصری ثقه ثبت فی الحدیث، ذکره ابن حبان فی الثقات»([7])
سیوطی او را نیز از ناصبیان دانسته که کینهی علی(علیه السلام) را در دل داشته است.([۸]) جالب اینکه احمد درباره وی میگوید:
«إلیه المنتهی فی الثبت»([9])
خالد بن سلمهًْ:
نشان او در تقریب بخ م ۴ است. ابن حجر میگوید:
«… المعروف بالفأفأ… صدوق، رمی بالارجاء والنصب… قُتل… بواسط لما زالت دوله بنی أمیّه»([10])
در پاوری شرح حال وی آمده است:
«قال ابن حنبل: ثقه، قال ابن معین: ثقه، قال ابن المدینی: ثقه، قال النسائی: ثقه، قال ابو حاتم: شیخ یکتب حدیثه، قال ابن عدی: لاأری بروایته بأسا، ذکره ابن حبان فی الثقات»
ذهبی در میزان میگوید:
«… فعن جریر قال: کان مرجئا یُبغض علیّا…»([11])
عبدالله بن سالم اشعری:
در تقریب آمده است:
«… ثقه، رُمی بالنصب…»([12])
در زیرنویس شرح حال او میخوانیم:
«قال النسائی: لیس به بأس، ذکره ابن حبان فی الثقات»
مزی درباره وی میگوید:
«… کان یقول علیّ أعان علی قتل أبی بکر و عمر، وجعل یذمه أبوداود»([13])
ذهبی نیز میگوید:
«قال أبوداود: کان یقول: علیّ أعان علی قتل أبی بکر و عمر، و جعل یذمّه أبوداود ـ یعنی أنه ناصبی»([14])
قیس بن ابیحازم:
در تقریب میگوید:
«… ثقه… مخضرم و یقال: له رؤیه…»
در پاورقی شرح حال آمده است:
«… قال ابن معین: هو أوثق من الزهری…»([15])
در میزان الاعتدال میخوانیم:
«… ثقه حجّه، کاد أن یکون صحابیّا… وقیل: کان یحمل علی علیّ رضی الله عنه»([16])
احمد بن عبدهًْ:
او نیز ناصبی و دشمن علی و اهلبیت(علیهم السلام) بوده و مسلم و صاحبان سنن اربعه از او نقل کردهاند. در تقریب گوید:
«… رُمی بالنصب…»([17])
در پاورقی شرح حال آمده است:
«قال أبوحاتم: ثقه، قال النسائی: ثقه، ذکره ابن حبان فی الثقات»
بنابر گزارش ابن حجر در «تهذیب التهذیب»، بخاری در جاهای دیگر از او نقل کرده است.([۱۸])
عکرمه:
پیش از این گفته شد که خوارج نیز در اندک بودن فضائل اهلبیت(علیهم السلام)مؤثرند؛ چرا که آنان از حضرت علی(علیه السلام) و به تبع آن از اهلبیت(علیهم السلام) بیزاری میجستند؛ ولی با وجود این بسیاری از آنان از دیدگاه بزرگان اهل حدیث ثقهًْ و ثبتاند و روایاتشان حجت است. از جملهی ایشان عکرمه، غلام ابن عباس رضیاللهعنه است که در بخش دوّم دربارهی او سخن به میان آمد. در «تقریب التهذیب» دربارهی او میخوانیم:
«عکرمه ابو عبدالله، مولی ابن عباس… ثقه ثبت…»([19])
همان گونه که مشاهده میشود همهی صاحبان صحاح از او نقل کردهاند. در زیرنویس شرح حال او آمده است:
«قال العجلی: مکی تابعی ثقه، قال النسائی: ثقه، ذکره ابن حبان فی الثقات»
ولید بن کثیر مخزومی:
او نیز از خوارج است؛ ولی صاحبان صحاح، همگی از او روایت کردهاند:
«… صدوق… رمی برأی الخوارج… / … قال ابن معین: ثقه، قال أبو داود ثقه،… ذکره ابن حبان فی الثقات»([20])
ذهبی دربارهی او میگوید:
«… ثقه صدوق. حدیثه فی الصحاح… قال ابوداود: ثقه إلاّ أنه أباضی…»([21])
عمران بن حِطّان:
او نیز از خارجیان است و از علی(علیه السلام) بیزاری میجسته و بلکه دشمن او بوده است؛ دربارهی او میخوانیم:
«… صدوق، إلا أنّه کان علی مذهبی الخوارج…. /… قال العجلی: بصری تابعی ثقه، ذکره ابن حبان فی الثقات، قال العقیلی: لا یتابع، قال الدار قطنی:متروک لسوء إعتقاده»([22])
همان گونه که مشاهده میکنیم، بخاری به حدیث او احتجاج کرده است!؟ عمران بن حطان کسی است که ابن ملجم مرادی را با اشعاری ستوده و میگوید:
یا ضربه من تقی مـا أراد بهـا إلاّ لیبلغ من ذی العرش رضوانا
إنّـی لأذکـره حینـا و أحسبـه أو فـی البریـه عنـدالله میـزانـا
عمر بن سعد، قاتل امام حسین(علیه السلام)
«عجلی»([23]) او را در کتاب «تاریخ الثقات» آورده و دربارهاش میگوید:
«کان یروی عن أبیه أحادیث، و روی الناس عنه، وهو الذی قتل الحسین…»([24])
مروان بن حکم:
جز مسلم، دیگر صاحبان صحاح از او روایت کردهاند. ابن حجر مینویسد:
«… و عاب الاسماعیلی علی البخاری تخریج حدیثه…»([25])
زهیر بن معاویه:
همه صاحبان صحاح حدیث او را تخریج کردهاند. در «تقریب التهذیب» آمده:
«… ثقه ثبت …/ … قال ابن معین: ثقه، قال أبو زرعه: قال العجلی: ثقه مأمون، قال النسائی: ثقه ثبت، قال ابن سعد: کان ثقه، قال ابزار: ثقه، ذکره ابن حبان فی الثقات»([26])
بد نیست بدانیم که او نگهبان آن تخته چوبی بوده که زید بن علی ‘ را از آن آویزان کرده بودند!
عسقلانی میگوید:
«… قال شعیب بن حرب: کان زهیر أحفظ من عشرین مثل شعبه… عن أحمد: کان من معادن الصدق. و قال صالح بن أحمد، عن أبیه: زهیر فیما روی عن المشایخ ثبت بَخٍ بَخٍ… و کان حافظا متقنا، و کان أهل العراق یُقدّمونه فی الاتقان علی أقرانه… و کان أهل العراق یقولون فی أیام الثوری: إذا مات الثوری ففی زهیر خلف و کانوا یقدمونه فی الاتقان علی غیره… کان ممن یحرس خشبه زید بن علی لمّا صلب»([27])
خالد بن عبدالله قسری:
بخاری در «خلق أفعال العباد» و أبو داود در سنن به او احتجاج کردهاند.([۲۸]) ابن حبان او را در کتاب «الثقات» ذکر کرده است.([۲۹]) ابن حجر در شرح حال او آورده است:
«… قیل لسیار: تروی عن خالد؟ قال: إنّه کان أشرف من أن یکذب… ولاّه هشام بن عبدالملک… یحیی بن معین قال: خالد بن عبدالله القسری کان والیا لبنی أمیه و کان رجل سوء و کان یقع فی علی بن أبیطالب رضیاللهعنه… وله أخبار شهیره و أقوال فظیعه»([30])
ابو الفرج در «اغانی» داستانهایی در دشمنی او با علی(علیه السلام) آورده؛ از جمله اینکه به فراس بن جعده گفت: علی را لعن کن که به هر لعنتی تو را دیناری دهم. پس فراس بکرد و خالد بداد.([۳۱])
او کارگر یا کارگزاری به نام خالد بن اُمی داشت که به او میگفت:
«و الله لخالد بن اُمّی أفضل أمانه من علی بن أبیطالب…»([32])
وی زمانی که میخواست علی(علیه السلام) را لعن کند میگفت: لعنت بر علی، پسر عم نبی و همسر دخترش فاطمه و پدر حسن و حسین.([۳۳])
آری! ابن حبان او را ثقه دانسته؟!! خدا او را با خالد محشور کند!
همان گونه که میبینیم در میان محدثان و ارباب جرح و تعدیل نیز مسائلی میگذشت که همگی در کاهش آمار روایات فضائل اهلبیت(علیهم السلام) در کتابهای حدیثی و از جمله صحاح مؤثر بودند. تهمت رفض و تشیع به هر آنکس که کوچکترین تمایلی نسبت به اهلبیت از خود نشان میداد؛ توثیق و تعدیل راویانی که کینه و بغض خود نسبت به ایشان را آشکارا بیان میکردند و روایت از راویانی که از خوارج بودند.
اینها همه افزون بر جرح رواتی بود که به دلیل نقل کردن فضائل حضرت علی و اهلبیت(علیهم السلام)، از گردونهی توثیق و تعدیل و وثاقت و عدالت بیرون انداخته میشدند.([۳۴])
[۱]) تقریب التهذیب؛ ج۱، ص۱۶۲.
[۲]) ابىطالب، صحیح است.
[۳]) کتاب المجروحین؛ ج۱، ص۲۶۸.
[۴]) شرح نهجالبلاغه؛ ج۱، ص۴۸۰.
[۵]) ج۱، ص۷۰.
[۶]) تدریب الراوی؛ ج۱، ص۳۲۸.
[۷]) تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۱۷.
[۸]) تدریب الراوی؛ ج۱، ص۳۲۸.
[۹]) میزان الاعتدال؛ الذهبی؛ ج۱، ص۳۵۳.
[۱۰]) ج۱، ص۲۱۲.
[۱۱]) ج۱، ص۶۳۱، نیز نک: تهذیب الکمال؛ المزی، ج۸، ص۸۶ مؤسسهًْ الرسالهًْ.
[۱۲]) ج۱، ص۳۹۵.
[۱۳]) تهذیب الکمال؛ ج۱۴، ص۵۵۰.
[۱۴]) میزان الاعتدال؛ ج۲، ص۴۲۶.
[۱۵]) تقریب التهذیب، ج۲، ص۱۳۴.
[۱۶]) ج۳، ص۳۹۲، نیزنک: تهذیب الکمال؛ ج۲، ص۱۴.
[۱۷]) تقریب التهذیب، ج۱، ص۳۹.
[۱۸]) تقریب التهذیب، ج۱، ص۵۴.
[۱۹]) تقریب التهذیب، ج۲، ص۳۵.
[۲۰]) تقریب التهذیب؛ ج۲، ص۳۴۲.
[۲۱]) میزان الاعتدال؛ ج۴، ص۳۴۵.
[۲۲]) تقریب التهذب؛ ج۲، ص۸۸.
[۲۳]) أبو الحسن أحمد بن عبدالله بن صالح العجلی الکوفی ۱۸۲ ـ ۲۶۱ هـ؛ تذکره الحفاظ؛ الذهبی؛ ج۲، ص۵۶۰.
[۲۴]) تاریخ الثقات، ص۳۵۷.
[۲۵]) تهذیب التهذیب، ج۱۰، ص۸۳.
[۲۶]) ج۱، ص۲۵۹.
[۲۷]) تهذیب التهذیب؛ ج۳، ص۳۱۱.
[۲۸]) تقریب التهذیب؛ ابن حجر؛ ج۱، ص۲۱۳.
[۲۹]) ج۶، ص۲۵۶.
[۳۰]) تهذیب التهذیب؛ ج۳، ص۹۵.
[۳۱]) الاغانى، ج۲۲، ص۲۲.
[۳۲]) همان.
[۳۳]) همان؛ ص۲۵.
[۳۴]) در سرتاسر کتاب میزان الاعتدال و نیز لسان المیزان، مىتوان آنها را یافت.
منبع : اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی
هیچ نظری وجود ندارد