آیه نجوا

{یا ایها الذین آمنوا اذا ناجیتم الرسول فقدموا بین یدی نجویکم صدقه ذلک خیر لکم و اطهر فان لم تجدوا فان الله غفور رحیم} (مجادله/۱۲)ای کسانی که ایمان آورده‌اید! هنگامی که می‌خواهید با رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نجوا کنید قبل از آن صدقه‌ای (در راه خدا به فقرا) بدهید که این کار برای شما بهتر و پاکیزه‌تر است و اگر توانایی نداشته باشید خداوند بخشنده و مهربان است.
شأن نزول آیه‌ی نجوا  (به اصطلاح امروزی در گوشی) این کار چند اشکال در پی داشت: ۱– وقت گران بهای پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) را می‌گرفت ۲– موجب امتیاز و برتری اغنیا می‌شد، ۳– مایه‌ی نگرانی مستضعفان را فراهم می‌کرد. پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) نیز با بزرگواری خاص و حیای فراوانی که داشتند و در عین حال که از این نوع برخورد ناراحت شدند، اما نمی‌توانستند با صراحت از آن جلوگیری کنند، تا این که خداوند متعال با نزول آیه‌ی نجوا آنان را از این کار نهی نمود.آری ملاقات با پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) مشروط به دادن صدقه شد. کاری که موجب آزمون و امتحانی برای اغنیا و کسب فضیلتی دیگر برای امیر المؤمنین علی(علیه السلام) شد.
تنها یک نفر به آیه ی نجوی عمل می‌کند!پس از نزول آیه‌ی نجوا دیگر هیچ کس خدمت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) نرسید، گرچه روی سخن آیه با اغنیاء بود و خداوند متعال فقرا را با جمله‌ی {فان لم تجدوا فان الله غفور رحیم} معاف ساخته بود، اما فقرا نیز خدمت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نرفتند، از طرفی وجود مقدس امیر المؤمنین علی(علیه السلام) که جان پیامبر(صلی الله علیه و آله) بود و لحظه‌ای بدون دیدار با ایشان را نمی‌توانست تحمل کند، یک دینار را (در روایتی است که آن یک دنیار را قرض کردند) به ده درهم تبدیل نموده و در ده نوبت با دادن یک درهم صدقه، خدمت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شرفیاب شدنداین امتحان جالب برای عموم مسلمانان مایه‌ی عبرت شد و آنچه مسلمانان باید بفهمند و درس بگیرند، بطور کامل محقق شد. اغنیا حاضر نشدند برای دیدار رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از مال خود بگذرند، حتی یک درهم! غیر از اغنیا هم یک نفر از مسلمانان به محضر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) مشرف نشد. بنابراین تنها کسی که به آیه‌ی نجوا عمل نمود وجود مقدس امیر المؤمنین علی(علیه السلام) بود.
آیه‌ی نجوا نسخ می‌شودوقتی خداوند متعال، مسلمانان به ویژه اغنیا را با آیه‌ی نجوا آزمود و فضیلتی دیگر را برای امیر المؤمنین علی(علیه السلام) اثبات کرد و مشکلات قبلی پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) (نجوای اغنیا با ایشان) برطرف شد، ضرورتی برای ابقای حکم آیه‌ی نجوا باقی نماند و با نزول آیه‌ی بعدی این آیه نسخ شد. {أأشفقتم أن تقدموا بین یدی نجواکم صدقات فاذ لم تفعلوا و تاب الله علیکم فاقیموا الصلاه و آتو الزکاه و اطیعوا الله و رسوله و الله خبیر بما تعملون} (مجادله/۱۳) آیا ترسیدید فقیر شوید که از دادن صدقات قبل از نجوا خودداری کردید؟ اکنون که این کار را نکردید و خداوند توبه‌ی شما را پذیرفت، پس شما هم نماز را اقامه کنید و زکات بپردازید و از خدا و رسولش اطاعت کنید که خدا از آنچه انجام می‌دهید با خبر است.
نظر مفسران شیعه و سنی غالب مفسران شیعه و اهل تسنن نوشته‌اند تنها کسی که به این آیه عمل کرد امیر مؤمنان علی(علیه السلام) بود، چنانچه روایتی را از حضرت علی(علیه السلام) نقل می‌کنند که: «آیه من کتاب الله لم یعمل بها احد قبلی و لا یعمل بها احد بعدی کان لی دینار فصرفته بعشره دراهم فکنت اذا جئت الی النبی(صلی الله علیه و آله) تصدقت بدرهم» (تفسیر طبری/۳۸/۱۵ – البیان/۱/۳۷۵ – فی ضلال القرآن/۸/۲۱) آیه‌ای از قرآن است که احدی قبل از من و بعد از من به آن عمل نکرده و نخواهد کرد. من یک دینار داشتم که آن را به ده درهم تبدیل کردم و هر زمان خواستم با رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نجوا کنم درهمی را صدقه می‌دادم.این فضیلت برای امیر المؤمنین(علیه السلام) آنقدر مسلم و قطعی بود که بیشتر مفسران اهل تسنن آن را نقل کرده‌اند، مانند: فخر رازی، سیوطی، زمخشری، کشاف و قرطبی. تا آنجا که در تفسیر «روح البیان» روایتی را از عبد الله بن عمر نقل کرده‌اند که می‌گفت: «کان لعلی(علیه السلام) ثلاث لو کانت لی واحده منهن کانت احب الی من حمر النعم: تزویج فاطمه(علیها السلام)، و اعطائه الرایه یوم خیبر و آیه النجوی.!» برای علی(علیه السلام) سه فضیلت است (بنابر نظر او سه فضیلت!) که اگر یکی از آنها برای من حاصل می‌شد بهتر بود از شتران سرخ موی: (تعبیر شتران سرخ موی ضرب المثل در عرب بوده است و کنایه از عظمت موضوع است.) ۱– ازدواج با فاطمه زهرا÷ 2 – تحویل پرچم جهاد در روز خیبر به امیر المؤمنین(علیه السلام) ۳– آیه‌ی نجوا. (روح البیان/۹/۴۰۶)
و باز هم انکار فضائل برخی از کوردلان و متعصبان لجوج، این بار هم سعی نمودند منکر این فضیلت برای امیر المؤمنین(علیه السلام) شوند و گفتند: اگر بزرگان صحابه به دیدار رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نرفتند نیازی به انجام دادن این کار ندیدند و یا وقت کافی نداشتند و یا فکر می‌کردند باعث وحشت اغنیا یا ناراحتی فقرا شوند؛ بنابراین عمل به این آیه فضیلتی برای امیر المؤمنین علی(علیه السلام) محسوب یا موجب سلب فضیلت از دیگران نخواهد شد». ولی با نگاهی اجمالی به آیه‌ی دوم {أ أشفقتم …} مشخص می‌شود که خداوند متعال کسانی را که به آیه عمل نکردند نهیب زده و از بخل آنان گلایه می‌کند و حتی تعبیر به پذیرش توبه‌ی آنان می‌فرماید. اگر این کار فضیلتی برای حضرت علی(علیه السلام) یا سلب فضیلت از دیگران نبود، سرزنش و پذیرش توبه چه معنایی می‌تواند داشته باشد؟! (تفسیر نمونه، ج ۲۳، ذیل آیه‌ی نجوا، تفسیر المیزان، ج ۱۹/ذیل آیه)
مجله ماهنامه امام شناسی شماره ۲۴