جلوه هاى صدق اهل بیت علیهم السلام در صادق این خاندان به صورت ویژه بروز یافته است. این جلوه ها را در رفتار آن حضرت بهترمى توان درک کرد. آنچه بیش تر رواج یافته، ذکر «قال الصادق»هاست که به حق زیر ساخت فکرى، فقهى و کلامى شیعه را تشکیل داده است اما در کنار توجه به گفته هاى آن حضرت، فصل دیگرى را هم باید گشود; فصلى براى تامل وتوجه در رفتارهاى آن امام علیه السلام وبهره گیرى عملى از این رفتارها.آنچه دراین نوشتار مى آید، بخشى ازکردارهاى امام صادق علیه السلام را منعکس مى سازد.
1 – انفاق
هشام بن سالم مى گوید: امام صادق علیه السلام هنگامى که تاریکى شب فرا مى رسید، انبانى از نان و گوشت و پول را بر مى داشت و بردوش مى نهاد و به سوى نیازمندان شهر مدینه مى شتافت و آن ها را میانشان تقسیم مى کرد. آن ها او را نمى شناختند. زمانى که امام صادق علیه السلام رحلت کرد و آن انفاق هاى شبانه ادامه پیدا نکرد، نیازمندان فهمیدند که چه کسى هرشب به آن ها غذا و پول مى داد. (۱)معلى بن خنیس مى گوید: امام صادق علیه السلام باانبانى از نان بیرون آمد و من همراه او بودم. به اقامتگاه بنى ساعده رسیدیم. در آن جاگروهى خوابیده بودند. آن حضرت یک یا دونان بربالین هرکدام نهاد. به آخرین فرد که رسید، برگشتیم. پرسیدم: من به فدایت! آیااین ها حق را مى شناسند (یعنى شیعه هستند)؟ امام علیه السلام فرمود: اگر حق رامى شناختند، نمک را نیز با آن ها به صورت مساوى تقسیم مى کردم. (۲)در روایتى آمده است:«کان الصادق علیه السلام یطعم حتى لایبقى لعیاله شى ء» (3)امام صادق علیه السلام به فقیران اطعام مى کرد تاآن جا که براى خانواده اش چیزى باقى نمى ماند.
2 – میانه روى
امام صادق علیه السلام – در ایام قحطى – دستورمى داد براى تهیه آرد گندم را با جو مخلوطکنند و مى فرمود: من مى توانم براى خانواده ام آرد گندم خالص تهیه کنم ولى دوست دارم درزندگى اندازه و حساب و کتاب را خوب رعایت کنم. (۴)
3 – دورى از بخل
فضل بن ابى قره مى گوید:رایت اباعبدالله علیه السلام یطوف من اول اللیل الى الصباح و هو یقول: اللهم قنى شح نفسى فقلت: جعلت فداک ما سمعتک تدعو بغیر هذاالدعاء؟ قال: واى شى ء اشدمن شح النفس، ان الله یقول: «و من یوق شح نفسه فاولئک هم المفلحون» (5)امام صادق علیه السلام را دیدم که از اول شب تاصبح، خانه خدا را طواف کرد و این دعا راخواند: خدایا! مرا از شر بخل نفسم برهان!گفتم: به فدایت شوم! از شما غیر از این دعا رانشنیدم؟ فرمود: چه چیزى بدتر از بخل نفس! بعد آیه «و من یوق شح نفسه. . . » راخواند.
4 – ادب بیمارى
امام صادق علیه السلام هنگام بیمار شدن عرض مى کرد:«الله اجعله عله ادب لاعله غضب. » (6)بارخدایا! آن را بیمارى ادب (و تنبه) قراربده، نه بیمارى غضب (و خشمت).
5 – دعا هنگام پیش آمد ناگوار
«کان الصادق علیه السلام: اذاحز به امر جمع النساءو الصبیان ثم دعا و امنوا» (7)امام صادق علیه السلام هرگاه به پیش آمد ناگوارى برمى خورد، زنان و اطفال را جمع مى کرد ودعا مى کرد و آن ها آمین مى گفتند.
6 – سجده بر تربت حسینى
«کان الصادق علیه السلام لایسجد الا على تربه الحسین علیه السلام تذللا لله و استکانه الیه. » (8)امام صادق علیه السلام جز برتربت حسینى سجده نمى کرد، تا در درگاه خداوند.
7 – دعا
«کان الصادق علیه السلام یدعو بهذاالدعاء: الهى کیف ادعوک و قد عصیتک و کیف لاادعوک و قد عرفت حبک فى قلبی. . . » (9)امام صادق علیه السلام این دعا را مى خواند: خدایا!چگونه تو را بخوانم، در حالى که تو را معصیت کرده ام و چگونه تو را نخوانم، درحالى که محبت تو را در قلبم احساس مى کنم. . .
8 – روزه
«کان الصادق علیه السلام اذا صام لایشم الریحان فسئل عن ذلک فقال: انى اکره ان اخلطصومى بلذه. » (10)امام صادق علیه السلام هنگامى که روزه مى گرفت، ریحان را بو نمى کرد. از او علت این امر راپرسیدند. فرمود: من دوست ندارم که روزه ام را با لذت درهم آمیزم.
9 – زیارت امیرالمؤمنین علیه السلام
از صفوان جمال روایت شده است: با امام صادق علیه السلام وارد کوفه شدیم. امام فرمود: اى صفوان! شتر را بخوابان، که این جا نزدیک قبرجدم، امیرالمؤمنین علیه السلام است. امام فرودآمد، غسل کرد، جامه را تغییر داد، پا را برهنه نمود و فرمود: تو نیز چنین کن. به جانب نجف رفتیم. فرمود: گام ها را کوتاه بردار و سر را به زیر انداز. خداوند متعال براى هر گام که بردارى، صد هزار حسنه مى نویسد، صدهزارگناه را محو مى کند، صدهزار درجه مى بخشد، صد هزار حاجت را بر مى آورد و ثواب هرصدیق و شهید را براى تو مى نویسد. آن حضرت با دل آرام، تن آرام، تسبیح، تهلیل وتنزیه به جلو مى رفت، تا رسیدیم به تل ها. . . برسر قبر رسید و اشک بر گونه هایش جارى شدوگفت: «انالله و انا الیه راجعون»; آن گاه برامیرالمؤمنین علیه السلام سلام کرد و. . . (۱۱)
10 – زیارت حسینى
امام صادق علیه السلام در مسجد حنانه – که ازمساجد شریفه، نجف اشرف است. – امام حسین علیه السلام را به گونه اى خاص – که در مفاتیح الجنان ذکر شده است. – زیارت کرد و سپس چهار رکعت نماز خواند.
11 – دعا هنگام سفر
امام صادق علیه السلام هنگام سفراین دعا رامى خواند:«اللهم خل سبیلنا و احسن تسییرنا واعظم عافیتنا» (12) ; خدایا! راه را برما بگشاى وگزارش ما را نیکوگردان و عافیت ما را بزرگ ساز.امام صادق علیه السلام هرگاه پاى در رکاب مى نهاد، مى گفت: «سبحان الذى سخرلنا هذا و ما لناله مقرنین». نیز هنگام سفر هفت بار تسبیح مى کرد، هفت بار حمد خدا مى نمود و هفت بارلااله الا الله مى گفت. (۱۳)
12 – صبح
در روایت آمده که امام صادق علیه السلام صبح که مى شد، مى گفت:«بسم الله و بالله و من الله و الى الله وفى سبیل الله و على مله رسول الله صلى الله علیه وآله اللهم الیک اسلمت نفسى و الیک فوضت امرى و الیک توجهت وجهى و علیک توکلت یارب العالمین. . . » (14)
13 – صدقه
در روایت آمده است:«انه کان یتصدق بالسکر فقیل له:اتتصدق بالسکر؟ قال نعم انه لیس شى ءاحب الى منه و انا احب ان یتصدق با حب الاشیاء الی. » (15)امام صادق علیه السلام شکر را صدقه مى داد. ازآن حضرت سؤال شد: آیا شما شکر را صدقه مى دهید؟ فرمود: بلی. هیچ چیز نزد من دوست داشتنى تر از شکر نیست. من دوست دارم که محبوب ترین چیز را صدقه دهم.
14 – عزادارى براى امام حسین علیه السلام
طفلى شیرخوار را در مجلس عزادارى امام حسین علیه السلام نزد امام صادق علیه السلام آوردند. امام صادق علیه السلام طفل را بغل کرد و گریه اش شدت یافت. (۱۶)امام صادق علیه السلام به ابوهارون شاعر فرمود:شعرى درباره حسین علیه السلام بخوان. او شعرى درباره آن حضرت خواند. امام فرمود: آن گونه که در جمع خود مى خوانى، بخوان. ابوهارون قصیده اى را با سوز خاصى خواند. امام باصداى بلند گریست. صداى زنان نیز از پس پرده برخاست. (۱۷)
15 – حضور قلب در نماز
ابوایوب مى گوید: «کان ابوجعفرعلیه السلام وابوعبدالله علیه السلام اذا قاما الى الصلاه تغیرت الو انهما حمره و مره صفره کانما یناجیان شیئا یریانه. » (18)امام باقر و امام صادق علیهما السلام آن گاه که به نمازمى ایستادند، رنگ چهره آنان تغییر مى کرد;گاه سرخ مى شد و گاه زرد. گویا با کسى که او رامى بینند، سخن مى گویند.امام صادق علیه السلام در نماز، قرآن تلاوت کرد وبیهوش شد. بعد از به هوش آمدن، از امام سؤال شد: چرا بى هوش شدی؟ امام فرمود:معناى آیات مرا بى هوش کرد. من آیات راتکرار کردم و در حالتى قرار گرفتم که گویاآیات را از کسى که آن را نازل کرده است، مى شنیدم. (۱۹)امام صادق علیه السلام هنگامى که براى نماز خارج مى شد، مى گفت:«اللهم انى اسالک بحق السائلین لک وبحق مخرجى هذا فانى لم اخرج اشرا و لابطرا و لا رئاء و لا سمعه و لکن خرجت ابتغاء رضوانک و اجتناب سخطک فعافنى بعافیتک من النار. » (20)
——————————————–پى نوشت ها :
1 – میزان الحکمه، ج ۵، ص ۳۳۲.۲ – وسایل الشیعه، ج ۹، ص ۴۰۸.۳ – کشف الغمه، ج ۲، ص ۴۳۰.۴ – فهرست روایات فقهیه، ج ۱، ص ۸۴۱.۵ – میزان الحکمه، ج ۵، ص ۳۳.۶ – مستدرک، ج ۲، ص ۱۶۲.۷ – بحارالانوار، ج ۹۰، ص ۳۹۴.۸ – وسایل الشیعه، ج ۵، ص ۳۶۶.۹ – امالى، شیخ صدوق، ص ۴۳۸.۱۰ – وسایل الشیعه، ج ۷، ص ۶۷.۱۱ – ر. ک: مفاتیح الجنان.۱۲ و ۱۳ – من لایحضره الفقیه، ج ۲، ص ۲۷۱.۱۴ – مکارم الاخلاق، ص ۲۷۹.۱۵ – وسایل الشیعه، ج ۹، ص ۴۷۱.۱۶ – مجله کوثر، شماره ۲۶، ص ۲۶.۱۷ – همان، به نقل از وسایل الشیعه، ج ۱۴، ص ۵۹۳.۱۸ و ۱۹ – میزان الحکمه، ج ۵، ص ۳۸۵.۲۰ – بحارالانوار، ج ۸۱، ص ۱۹.
منبع : نشریه کوثر، شهریور ۱۳۷۹، شماره ۴۲
هیچ نظری وجود ندارد