مبارزه پيشوايان تشيّع با غلوّ

مبارزه پيشوايان تشيّع با غلوّ

پيشوايان تشيع خلفاء واقعى و جانشينان برحق پيامبر اسلام| هستند؛ اينان كه تنها عالمان به قرآن كريم و پيروان واقعى سيره و سنت حضرت رسول| بوده‏اند، از همان آغازين روزهاى صدر اسلام مبارزه با غلوّ را آموخته و عامل به آن بوده‏اند.

پيامبر اعظم’ درباره معايب و مفاسد و خطرات غلوّ فرموده‏اند:

«صنفان من أمّتى لا نصيب لهم فى الاسلام، الناصبُ لاَِهِل بيتى حرباً و غالٍ فى الدين مارق منه.»[1]

دو گروه از امت من، نصيبى از اسلام ندارند، كسانى كه با اهل‏بيت من علم جنگ برافرازند و ديگرى كه در دين خدا غلوّ كنند و از دين بيرون روند.

كلام نورانى پيامبر اسلام| درباره غاليان و كسانى كه با اهل‏بيت^ مخالفت ورزند و مبارزه نمايند، داراى اهميت فوق‏العاده‌ای است؛ زیرا هر دو گروه را مى‏فرمايند كه هيچ نصيبى از اسلام ندارند؛ اگر با اهل‏بيت مبارزه كنند همچون بنى‏اميّه و اگر غلوّ نمايند مانند كسانى هستند كه اصلاً اسلام نياورده‏اند. و در شرک و جاهلیت أولی باقی مانده‌اند.

تمام پيشوايان مكتب تشيع -كه خود وارثان پيامبر اسلام’ و از آن دودمان بوده‏اند- داراى خصال پسنديده، صفات كمال و علو درجه هستند و نياز و نقصانى در آنان راه ندارد، تا بوسيله غلوّ پيروان جبران گردد.

مبارزه پيشوايان و امامان مكتب اهل‏بيت^ با غلوّ سابقه‏اى به درازاى عمر اسلام دارد.

امام على × فرمود:

«پروردگارا! من از غلات بيزارم، همانگونه كه عيسى بن مريم از نصارا بيزار بود؛ خداوندا! آنان را براى هميشه خوار كن و احدى از آنان را يارى نفرما.[2]

بزرگترين صحابى پيامبر، اوّل مسلمان، اميرالمؤمنين على × فرمود:

دو نفر به من ظلم کرده‌اند: دوست افراط‏گر و غالى و دشمن كينه‏توز.[3]

امام صادق × فرمودند:

من بنده‏اى از بندگان خدا هستم كه آنها را برگزيده خويش قرار داد… ما نيز در قبال هر چه كه انجام مى‏دهيم، مسئول هستيم؛ هر كس كه غلوّكنندگان را دوست بدارد، ما را دوست ندارد. غلوّكنندگان كافر، اهل تفويض و مشرك هستند. خداوند غلوّكنندگان را لعنت نمايد… با غلوّكنندگان همنشين نباش؛ با آنان سر غذايى منشين؛ با آنها آب نياشام؛ با آنها دست نده؛ چيزى به عنوان ميراث براى آنها ارث نگذار… به غلو كنندگان بگو كه به درگاه خداوند توبه كنند، زيرا اهل فسق و شرك هستند.[4]

پيشوايان و امامان معصوم شيعه كه خود از وارثان علم نبوى و متصل به منبع علم الهى بوده‏اند، با شناخت كاملى كه از حدود و ثغور غلو، بيشترين مبارزه را با پديده غلو و غاليان داشته‏اند.

پيروان مكتب تشيع، توسط ائمه معصوم^ از خطر غلو به خوبى آگاهى داشته و به شدت از آن بيزارى جسته‏اند.

ابوبصير به امام صادق × عرض كرد:

بعضى از افراد چيز عجيبى مى‏گويند، مى‏گويند: شما عدد قطره‏هاى باران و ستاره‏هاى آسمان و برگ‏هاى درختان و وزن آبهاى دريا و شماره ذرات خاك را مى‏دانيد!

امام دست خود را به سوى آسمان بلند كرد و عرض:

سبحان‏اللّه! سبحان‏اللّه! نه به خدا قسم اينها را جز خدا كسى نمى‏داند.[5]

برخى از علوم اختصاص به خداوند سبحان داد. اگر خداوند مصلحت بداند، همه يا مقدارى از آن را به پيامبران و يا ائمه معصوم^ عطا مى‏فرمايد، مانند علم غيب و يا علم به زمان دقيق و تفصيلى ظهور مهدى موعود#.

ممكن است كسانى تصور كنند كه ندانستن علم غيب براى پيامبر يا مام عيب است و آن چنان در حق آنان افراط نمايند كه در نهايت علم امام و پيامبر را به اندازه علم خداوند بدانند و قدم در راه غلوّ بگذارند.!! لازم است بدانند كه برای پيامبران الاهى و امامان معصوم^ داشتن کامل احكام دين، شريعت، رهبرى و حكومت‏دارى –جمیع علوم الاهی- ضروری است؛ به گونه‏اى كه در هيچ موضوعى احتياج و نياز به علم و راهنمايى ديگران نداشته باشند. اگرچه ائمه معصوم^ بسيارى از امور غيبى را مى‏دانسته‏اند.

در اخبار و روایات مأثوره آمده است:

عدم علم امام به امور غيبى نقصان و خللى در علم امامت و هدايت جامعه ايجاد نمى‏كند. چرا كه داشتن مثلاً علم غيب نه از شرائط امامت است و نه از لوازم آن.[6]

مكتب تشيّع برخوردار از آموزه‏هاى جهان شمول و متعادل است نه گرفتار افراط مى‏شود و نه دچار تفريط. بنابراين لازم است به همه برادران مسلمان توصيه كنيم در قضاوت و نظردهى نسبت به اهل‏بيت^ نه به طريقى سخن بگوييم كه صبر و علم و حلم و ويژگى‏هاى منحصر به فرد آنها كتمان گردد و مقام شامخ و حقيقى آنان پايين آورده شود و نه چنان مبالغه كنيم كه گرفتار غلوّ شویم.

امام علی× فرمود:

«سَيَهْلِكُ فِىَّ صِنْفانِ: مُحِبٌ مُفْرِطٌ يَذْهَبُ بِهِ الْحُبُ اِلى غَيْر الْحق و مُبْغضٌ مُفْرِطٌ يَذْهَبُ بِهِ الْبُغْضُ اِلى غَيْرِ اَلْحَقّ و خَيرُ الناسِ فِىَّ حالاً النَّمَطُ الاوسَطُ فَالْزَمُوهُ.»[7]

دو كس درباره من به هلاكت مى‏افتند: يكى دوست افراطى كه محبت افراطيش او را به سوى غير حق سوق مى‏دهد و ديگر دشمن افراطى كه كينه افراطى‏ وی او را به راه غير حق مى‏برد. بهترين مردم درباره من گروه ميانه‏رو هستند، پس شما از اين گروه باشيد.

قال على ×:« اِيّاكُمْ و الغُلُوِ فينا…»[8]

از غلو درباره ما اهل‏بيت بپرهيزيد.

امامان معصوم^ نسبت به حفظ سلامت و ساختار طريقه اعتدالى همخوان با اصول و قواعد ارزشى اسلامى حساسيت فوق‏العاده‏اى داشته‏اند. پيشوايان تشيع -كه انسان‌هاى حقيقت جو، ژرف‏بين و داراى ديدگاه متعالى الهى بوده‏اند- آينده‏نگرى خردمندانه‏اى در موضوع غلو و غالى‏گرى داشته‏اند. رهبران الهى تشيع از طرفى با خودنگرى، خودشيفتگى، محدود نگرى، واگرايى و تبارگرايى همراه با رعب و وحشت أموى -كه سرمست خيالات و انديشه‏هاى انحرافى خود بودند- مخالفت و مبارزه نموده‏اند. از طرفى ديگر هرگز خطاى فكرى قدرت‏طلبان غالى، شبهه ‏جويان فرافكن، باطل‏ گرايان حق نما و همه كسانى را كه با برجسته ‏سازى‏هاى افراطى و كاذب مصلحت و حيات فردى و اجتماعى حوزه انديشه و دين را به خطر انداخته بودند، برنتافته و با مظاهر جبر، تفويض، تشبيه، تناسخ، حلول، غلوّ و… مبارزه‏اى علمى و عملى داشته‏اند.

ائمه معصوم تشيع در برخورد با موضوع غلو آن چنان شدت عمل نشان داده‏اند كه عقل‏گرايان بيگانه و معاند را نيز به تحسين وا داشته است.

يونس بن ظبيان يكى از غلات در زمان امام رضا × بوده است.

امام رضا × در برخورد با دوست او كه مشغول گفتن سخنى غلوآميز از يونس بن ظبيان بود با عصبانيت فرمود:

از نزد من بيرون برو كه خدا تو را و كسى كه اين حديث را براى تو گفت و نيز يونس را هزار مرتبه لعنت كند؛ در پى هر لعنتى هزار لعنت باشد و هر لعنتى از اين لعنت‏ها تو را به قهر جهنم فرو برد. اين را بدان كه يونس با ابن خطاب در بدترين عذابها با هم هستند و ياران اين دو با آن شيطانى كه اين حديث را براى تو گفت، با فرعون و آل فرعون در شديدترين عذابها هستند، اينها را من از پدرم شنيدم.[9]

امام صادق × خطاب سدیر صیرفی فرمودند:

اى سدير! چشم و گوش و مو و پوست و گوشت و خون من از اينان (غلات) بيزار است، خدا و پيامبرش از آنها بيزارند. اينها بر دين من و دين پدرانم نيستند. به خداوند سوگند! خداوند در روز قيامت من و آنها را با هم جمع نخواهد كرد مگر آنكه بر آنها غضبناك باشد.[10]

امام صادق× در مورد خطر غلات به مفضل مى‏فرمايد:

اى مفضل! با آنها نشست و برخاست نكنيد و با آنها نخوريد و نياشاميد، با آنها مصافحه نكنيد و به آنها ارث ندهيد.[11]

ائمه ^ پيوسته خطاى فكرى و خطر فساد و افساد غاليان را متذكر شده‏اند.

امام صادق × فرمودند:

از غلات نسبت به جوانان خود بر حذر باشيد كه مبادا آنان را فاسد سازند.[12]

همچنين فرموده‏اند:

كمترين چيزى كه به وسيله آن انسان از ايمانش خارج مى‏شود، آن است كه در مجلس يك غالى بنشيند، سخنانش را گوش دهد و آنها را تصديق كند.[13]

امام حسن عسكرى × در مورد غلات فرمود:

از آنها دورى كنيد كه لعنت خدا بر آنها باد و اگر هر يك از آنها را يافتى، سر او را با سنگ بشكن.[14]

اهل‏بيت^ تقدس صورى و ظاهرى غلات را خطر جدى و واقعى برای اسلام مى‏دانستند. دليل لعن و نفرين غلات توسط پيشوايان تشيع، عدم اصلاح غلات بوسيله پند و اندرز و دليل و برهان بود؛ زیرا آنها پا را از حدود فراتر گذاشته و غير قابل تحمل مى‏شدند. به همین دلیل ائمه به شدت با آنان مبارزه مى‏كردند.

حضرت امام رضا × در مورد غلات و مفوضه فرمود:

غلات كافر هستند و مفوضه مشرك. كسى كه با آنها بنشيند، با آنها مخلوط شود، با آنها بخورد، با آنها بياشامد، با آنها وصلت كند، كسى از آنها را به ازدواج در آورد… يا آنها را امين بر امانت بشمارد، گفتارشان را تصديق كند يا به كوچكترين كلمه‏اى آنها را يارى كند، از تحت ولايت خداوند و ولايت پيامبرش و ولايت ما اهل‏بيت خارج شده است.[15]

امام حسن عسكرى × در مورد فارس بن حاتم قزوينى، كه از غلات خطرناك بود و مردم را فريب مى‏داد، فرمود:

هر كس مرا از دست او راحت كند و او را بكشد، بهشت را براى او ضامن مى‏شوم.

سرانجام يكى از اصحاب آن حضرت به نام جنيد او را كشت.[16]

مسرورانه و مشفقانه به تمامى اسلام‏پژوهان و شيعه‏پژوهان اطمينان مى‏دهيم كه در تمامى آثار، كتب، تأليفات، مقالات، مناظرات مربوط به شيعه اماميه اثنى‏عشريه، در تمامى منابع فرقه حقيقى شيعه، حتى يك مورد كه ادعاى الوهيت و غلو نسبت به على × و اهل‏بيت^ در آن باشد يافت نخواهد شد.

ادعاى غلو در حق شيعيان گناهى نابخشودنى است. در جهان كنونى كه دروازه اطلاعات به روى همه باز است و جميع منابع شيعه اماميه در دسترس مى‏باشد، اگر راست مى‏گويند تنها يك منبع معتبر و مورد تأييد شيعه را به ما نشان بدهند. آيا نويسنده منصفى مى‏تواند ادعا كند كه فرياد بلند تشيع مبنى بر شيعه نبودن اهل حق (على الهى‏ها) را نشنيده و نخوانده است؟

مگر نه اين است كه پيشوايان و بزرگان مكتب تشيع با دلائل مستند و برهان قاطع، پيوسته اعلام داشته‏اند كه از غاليان متنفر و منزجر بوده‏اند؟

پيوسته اعلام داشته‏اند كه نه تنها غلات از شيعه نيستند بلكه از دشمنان تشيع و دست پرورده‏هاى مخالفان و معاندان تشيع بوده و هستند.

دانشمندان مكتب اهل‏بيت^ سوگمندانه اين حقيقت تلخ را بيان مى‏دارند كه اينگونه نسبت‏هاى ناروا، به اين مكتب و فرهنگ الهى، تنها با هدف تحقير و توهين و برچسب انحراف و خروج از مذهب صورت می‌گیرد.

شگفتا! چه داورى و معامله تلخى است كه نسبت به امامان هدايت و عالمان بزرگ شيعه روا مى‏دارند. افتخار شيعيان همواره تكيه بر قرآن كريم، سيره و سنت رسول‏اللّه| و اهل ‏بيت^ اطهر او بوده است. اجتهاد پويا و عقل‏گرايانه، آزادانديشى علمى و تطورات فكرى منطقى و استدلالى در تمسك به معارف متعالى اسلام كه در تقابل جدى و ضديت كامل با غلوّ است، از افتخارات شيعيان مكتب اهل‏بيت^ بوده و خواهد بود.

برادر مسلمان! رونق و رواج بازار شبهه‏پراكنى، بر ضد ارزش‌ها و عقايد دينى از نقشه‏هاى استثمار و استکبار جهانى است كه قصد صيد ماهى از آب گِل‏آلود را دارند. آيا جريان تهاجم و شبيخون وسيع فرهنگى برضد آموزه‏ها و سنت‏هاى دينى كاملاً ملموس و محسوس نیست؟

آيا جزميّت و مطلق‏انگارى ديدگاه‏هاى گذشته‏گان مانع گسترش روز افزون اسلام و جلوى ايجاد عرصه تدبّر علمى و بى‏طرفانه براى وصول به «اتباع أحسن» را نگرفته است؟

برادر مسلمان! اميد آن داريم كه در عصر انفجار اطلاعات، امواج سهمگين شبهات مطبوعاتى و الكترونيكى و توطئه‏هاى دشمنان اسلام و مسلمين باعث انسداد باب انصاف و عقلانيت نگرديده و به دور از هرگونه نسبت‏هاى ناروا و مطلق پندارى‏هاى غير واقعى همچون اتهام واهى غلوّ به شيعيان، در پرتو سيرت و سنت رسول‏ خدا و اهل‏بيت اطهرش و در پرتو آموزه‌هاى وحيانى قرآن كريم موفق به فراگير نمودن فهم دينى و گسترش اسلام عزيز گرديم.

[1]. حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعة، ج 14، ص 426، بيروت.

[2]. بحارالانوار، ج 215 ص 266.

[3]. همان، ص 255.

[4]. اسد حيدر، الامام صادق× ج 4 ص 150.

[5]. رجال كشى، ص 253، چاپ نجف، مطبعه آداب.

[6]. شيخ مفيد، اوائل المقالات، ص 38. شيخ طوسى، تلخيص الشافى، ص 252.

[7]. نهج‏البلاغه، خطبه 127.

[8]. غرر الْحِكم وَ درر الْكلم، ج 2 ص 324.

[9]. علامه مجلسى، بحارالانوار ج 25 ص 264 ح 3، اختيار معرفة الرجال، ص 232.

[10]. علامه مجلسى، بحارالانوار، ج 25، ص 298.

[11]. اختيار معرفة الرجال، ص 193.

[12]. علامه مجلسى، بحارالانوار، ج 25 ص 265.