ویژگی های نوشتاری کتاب مقدس و قرآن کریم (۵)

حجیت و اعتبار قرآن کریم و کتاب مقدس
حجیت یک کتاب به این است که با روش های معتبر ثابت شود که این کتاب، متعلق به نویسنده و همان گفتار و نوشتار است و هیچ تغییری در آن صورت نگرفته است؛ اما اینکه خود نویسنده چقدر حجیت واعتبار دارد، بحث دیگری است. استناد کتاب هایی که در کتاب مقدس آمده، به پیامبرانی که کتاب ها به نام آنان است، قطعیت ندارد (۱) و مهم ترین دلیل، حکم مجامعی است که آنها را الهامی دانسته اند. افزون بر این، پیامبری برخی از آنان نیز اثبات پذیر نیست.(۲) نکته ی دیگر اینکه کتاب مقدس در اصل، ترجمه است ودر ترجمه های مختلف، اغلاط و تحریف هایی وارد شده است .(۳) برای نمونه، عهد جدید برای افزوده شدن تثلیث، دچار تحریف شده است.(۴) بنابراین، می بینیم که کتاب مقدس هم از نظر استناد به نویسنده و هم از نظر خود نویسنده، فاقد حجیت است. البته باید توجه داشت که از نظر مسیحیان، کتاب مقدس حجیت دارد. مسیحیان برای توجیه آسمانی بودن کتاب مقدس، سه دیدگاه دارند: ۱٫تمکین: خدا با توجه به رحمت بی پایان خود، پیام خود را در حد ّضعف انسانی ما تنزّل داده است؛ ۲٫املا: روح القدس عهدین را املا کرده است؛ ۳٫تألیف خدا: مؤلف نهایی عهدین خداست، الفاظ آن از خدا نیست. شورای واتیکانی دوم دیدگاه خود را درباره ی کتاب مقدس در مصوبه ای با نام «کلام خدا» بیان کرد و جنبه ی الهی بودن آن را به تفصیل بیان کرد.(۵) مسیحیان بر این باورند که در واقع، نه کلیسا و نه هیچ شورایی، کتابی را رسمی یا قانونی و معتبر نکرده است؛ بلکه کتاب، یا معتبر است یا نیست، و کلیسا و شورا فقط در حد تشخیص اعتبار، و اعلام آن عمل می کنند. ملاک اعتبار کتاب مقدس از نظر آنان چنین است: ۱٫نویسنده ی عهد عتیق باید قانون گذار، نبی و یا رهبر بنی اسرائیل باشد و نویسنده ی عهد جدید، یا باید یکی از رسولان باشد یا تأیید شده از جانب یکی از آنها در کتاب یاد شده باشد؛ ۲٫شواهد درونی کتاب، دال بر الهامی بودن باشد؛ ۳٫عقیده و رأی کلیساها (اجماع و اتفاق آرا) بر اعتبار باشد.(۶) اما درباره ی قرآن، هم استناد آن به آورنده اش اثبات پذیر است و هم وجود تاریخی پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله قطعی است و از این لحاظ، دارای حجیت است.(۷)
اعتبار کتاب های آسمانی از منظر برون دینی و درون دینی
از بعد درون دینی، یهودیان، آسمانی بودن انجیل و قرآن مجید را منکرند و مسیحیان، آسمانی بودن قرآن را. قرآن کریم از تورات و انجیلی سخن می گوید که مانند قرآن نازل شده اند؛ حال آنکه عموم اهل کتاب، تورات رانوشته ی حضرت موسی علیه السلام می دانند و مسیحیان معتقدند حضرت عیسی علیه السلام هیچ کتابی نداشته و اناجیل، شرح حال و زندگی اوست؛ خود اناجیل نیز ادعای وحی بودن را ندارند و شیوه ی نگارش آنها نیز این را نشان می دهد. بنابراین، مسلمانان این تورات و اناجیل را قبول ندارند. البته یهودیان و مسیحیان کتاب های خود را به دلیل محتوای آنها و حیانی، مقدس و آسمانی می دانند.(۸) از بعد دینی، قرآن مجید تاریخ روشنی دارد و تواتر آن بر هر محقق منصفی به سادگی اثبات می شود و کسی آن را انکار نکرده است. اما تورات وانجیل، نه تاریخ روشنی دارند و نه تواتری؛ از این رو، اعتبار ندارند؛ ولی چنان که گذشت، یهودیان و مسیحیان برای اثبات اعتبار کتاب های مقدس خود، راه های دیگری دارند.(۹)
اوصاف قرآن کریم و کتاب مقدس از نگاه آیات قرآن

قرآن کریم، تصدیق کننده ی کتاب مقدس
تمام کتاب های آسمانی چون دارای اصل و ریشه ی واحد بوده و رسالت یک سانی داشته اند، کتاب های پیش از خود را تأیید و تصدیق کرده اند. انجیل، تورات را (۱۰) و قرآن هر دو را تصدیق کرده اند.(۱۱) ولی قرآن به این دلیل که آخرین کتاب آسمانی و برتر از دیگر کتاب هاست، تنها کتابی است که همه ی کتاب های پیش از خود را تصدیق کرده و کتابی پس از آن نیامده است تا آن را تصدیق کند.
توحیدی بودن قرآن کریم و کتاب مقدس
آیا قرآن در بیان داستان پیامبران، نخستین و مهم ترین شعار آنان را توحید معرفی می کند. دستورات اولیه ی ده فرمان نیز توحید است.(۱۲) به همین دلیل است که قرآن به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و مسلمانان دستور می دهد به اهل کتاب بگویید که ما در توحید با شما اشتراک داریم. (۱۳)
تنزیلی بودن قرآن کریم و کتاب مقدس
آیات فراوانی در قرآن بر تنزیلی بودن آن دلالت دارند که از ذکر آنها می گذریم. درباره ی تنزیلی بودن تورات و انجیل نیز آیات متعددی داریم که به چند نمونه بسنده می کنیم. آیات «…مِنْ قَبْلِ أَنْ تُنَزَّلَ التَّوْراهُ…» (آل عمران: ۹۳)؛ «وَ لْیَحْکُمْ أَهْلُ اْلإِنْجیلِ بِما أَنْزَلَ اللّهُ فیهِ…» (مائده: ۴۷) و «نَزَّلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ بِالْحَقّ‏ِ مُصَدِّقًا لِما بَیْنَ یَدَیْهِ وَ أَنْزَلَ التَّوْراهَ وَ اْلإِنْجیلَ مِنْ قَبْلُ هُدًی لِلنّاسِ…» (آل عمران: ۳ و۴) بر تنزیلی بودن تورات و انجیل دلالت دارند.
اوصاف هدایتگری این سه کتاب
در قرآن، این سه کتاب آسمانی اوصافی دارند، مانند: دارای حکم خدا بودن (۱۴)، دارای هدایت، رحمت و نور بودن (۱۵)، بصیرت بخش بودن (۱۶)، کتاب کامل و بدون عیب (۱۷)، موعظه و پند بودن (۱۸)، فرقان و ذکر بودن (۱۹)، قابل اقامه شدن و (۲۰) دارای مفاهیمی چون رستگاری، قیامت و بهشت و جهنم (۲۱) و وعده منجی.(۲۲)
جهانی بودن قرآن، و بنی اسرائیلی بودن تورات و انجیل
آیاتی همچون «تَبارَکَ الَّذی نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلی‏ عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعالَمینَ نَذیرًا » (فرقان: ۱) و «وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلاّ کَافَّهً لِلنّاسِ بَشیرًا وَ نَذیرًا وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النّاسِ لا یَعْلَمُونَ» (سبأ: ۲۸) این نکته را می رسانند که قرآن رسالتی جهانی دارد و برای همه ی مردم نازل شده است؛ ولی آیاتی مانند «وَ آتَیْنا مُوسَی الْکِتابَ وَ جَعَلْناهُ هُدًی لِبَنی إِسْرائیلَ أَلاّ تَتَّخِذُوا مِنْ دُونی وَکیلاً» (اسراء: ۲) و «وَ لَقَدْ آتَیْنا مُوسَی الْکِتابَ فَلا تَکُنْ فی مِرْیَهٍ مِنْ لِقائِهِ وَ جَعَلْناهُ هُدًی لِبَنی إِسْرائیلَ» (سجده: ۲۳) نشان دهنده ی این مطلب اند که تورات و انجیل فقط برای بنی اسرائیل بوده اند و رسالت آنها، هدایت آنان بوده است.
تحدی (هماورد طلبی) قرآن و عدم تحدّی تورات و انجیل
قرآن در آیات متعددی هماورد طلبیده کرده است. در آیات «وَ إِنْ کُنْتُمْ فی رَیْبٍ مِمّا نَزَّلْنا عَلی‏ عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَهٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَداءَکُمْ مِنْ دُونِ اللّهِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقینَ» (بقره: ۲۳) و «أَمْ یَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَهٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّهِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقینَ »(یونس: ۳۸) به یک سوره، در آیه ی «أَمْ یَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّهِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقینَ» (هود: ۱۳) به ده سوره و در آیه ی «قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ اْلإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلی‏ أَنْ یَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا یَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ کانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهیرًا» (اسراء: ۸۸) به کل قرآن تحدی کرده است؛ ولی در هیچ جای تورات و انجیل، اشاره ای به هماورد طلبی آنها نشده است.
نتیجه گیری
۱٫با توجه به اینکه تورات، اناجیل و قرآن، منشأ واحدی دارند و همگی الهی اند، مشترکات زیادی دارند؛ ۲٫با اینکه تورات و اناجیل فعلی بشری شده اند، هنوز در بسیاری از زمینه ها با قرآن اشتراکاتی دارند؛ ۳٫تمایزات این سه کتاب، بیشتر درباره ی وحی، تحریف و یا حجیت و اعتبار آنهاست و در دیگر موارد به نظر می رسد که اشتراکات فراوانی داشته باشند.
پی نوشت ها :

۱٫محمد جواد بلاغی، الهدی الی دین المصطفی، ص ۴۰۴-۴۲۰/ رحمه الله خلیل الرحمن الهندی، اظهار الحق، ص ۵۵٫ ۲٫محمد جواد بلاغی، الهدی الی دین المصطفی، ص ۱۰۸٫ ۳٫همان، ص ۱۰۹ تا ۱۱۵٫ ۴٫حسین توفیقی، آشنایی با ادیان بزرگ، ص ۱۷۶٫ ۵٫همان ،ص ۱۶۷٫ ۶٫بهرام محمدیان و دیگران، دایره المعارف کتاب مقدس، ص ۵٫ ۷٫محمدرضا حکیمی، کلام جاودانه، ص ۴۰-۴۲٫ ۸۰٫حسین توفیقی، آشنایی با ادیان بزرگ ، ص ۲۲۹ و ۲۳۰/ علی محمد دخیل، یا اهل الکتاب، مقارنه بین القرآن الکریم و باقی الکتب السماویه، ص ۱۷۱٫ ۹٫همو ، آشنایی با ادیان بزرگ، ص ۲۳۰/ عی محمد دخیل، یا اهل الکتاب، مقارنه بین القرآن الکریم و باقی الکتب السماویه، ص ۱۷۲٫ ۱۰٫ .. آل عمران :۵۰ / مائده :۴۶ / صف :۶٫ ۱۱٫بقره :۸۹/ بقره :۹۱/ بقره :۱۰۱/ آل عمران :۳ و ۴/ نساء :۴۷/ مائده :۴۸/ انعام :۹۲/ یوسف :۱۱۱٫ ۱۲٫٫ سفر خروج، باب ۲۰/ سفر تثنیه، باب ۵٫ ۱۳٫آل عمران :۶۴٫ ۱۴٫ .. مائده :۴۳/ مائده :۴۵٫ ۱۵٫مائده :۴۴/ مائده :۴۶/ انعام :۹۱ / انعام ، ۱۵۴/ اعراف :۱۵۴/ اسراء:۲/ انبیاء :۴۸٫ ۱۶٫قصص :۴۳/ اعراف :۲۰۳٫ ۱۷٫انعام :۱۵۴/ اعراف:۱۴۵٫ ۱۸٫اعراف :۱۴۵ / غافر :۵۳ و ۵۴٫ ۱۹٫انبیاء :۴۸٫ ۲۰٫مائده : ۶۶/ مائده :۶۸٫ ۲۱٫ر.ک: اعلی و اوائل طه. ۲۲٫انبیاء :۱۰۵٫
منابع ـ ابن سینا، رساله اضحویه فی امر العماد، بی جا، بی نا ، بی تا. ـ ابن حنبل، احمد، مسند، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۴۲۰ق. ـ ابن میمون، موسی ، دلاله الحائرین، تحقیق دکتر حسین آتای، ترکیه، مکتبه الثقافه الدینیه، بی تا. ـ‌آشتیانی ، سید جلال الدین، شرح مقدمه قیصری، قم ، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۲٫ ـ الاصفهانی، الراغب، معجم مفردات الفاظ القرآن، بی جا، دارالکاتب العربی، ۱۳۹۲ق. ـ الدوری، غانم، رسم الخط مصحف، قم، اسوه، ۱۳۷۶٫ ـ الکورانی، علی، تدوین القرآن، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۴۱۸ق. ـ الهندی، رحمه الله خلیل الرحمن، اظهار الحق، بی جا، مکتبه الثقافه الدینیه، بی تا. ـ ایازی ، سید محمد علی، چهره پیوسته قرآن، تهران، هستی نما ، ۱۳۸۰٫ ـ بلاغی نجفی، محمد جواد، الهدی الی دین المصطفی، ترجمه ی سید احمد صفایی، تهران، آفاق، ۱۳۶۰٫ ـ بهشتی، احمد، عیسی در قرآن، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۵٫ ـ پانورامای کتاب مقدس، راهنمای بصری برای مطالعه کتاب مقدس، بی تا، بی جا. ـ توفیقی، حسین، آشنایی با ادیان بزرگ، تهران، سمت، چ هفتم، ۱۳۸۴٫ ـ جوادی آملی، عبدالله، نزاهت قرآن از تحریف، قم، اسراء، ۱۳۸۳٫ ـ حسن زاده آملی، حسن، قرآن هرگزتحریف نشده (فصل الخطاب فی عدم تحریف کتاب رب الارباب)، ترجمه عبدالعلی شاهرودی، محمدی، قم، قیام، ۱۳۸۱٫ ـ حکیمی، محمد رضا، کلام جاودانه، تهران، فرهنگ اسلامی، چ پنجم، ۱۳۷۷٫ ـ دارابی، عباس شریف، تحفه المراد شرح قصیده میرفندرسکی، به اهتمام محمد حسین اکبری ساوی، تهران، الزهراء سلام الله علیها، ۱۳۷۲٫ ـ دخیل، علی محمد یا اهل الکتاب، مقارنه بین القرآن الکریم و باقی الکتب السماویه، بیروت دارالهادی، ۲۰۰۲٫ ـ دیب، سهیل، التوراه بین الوثنیه و التوحید، بیروت، درالنفائس ، چ دوم، ۱۹۸۵٫ ـ رابرتسون، آرچیبالد، عیسی: اسطوره یا تاریخ؟، ترجمه حسین توفیقی، قم، مرکز ادیان و مذاهب،۱۳۷۸٫ ـ رازی ، محمد، تفسیر الکبیر، بیروت، دارالفکر، ۱۴۳۰ق. ـ ریچاردز، لارنس، آموزش خلاق کتاب مقدس، ترجمه شموئیل ایطالیایی ـ ریتا نسیان، شورای کلیساهای جماعت ربانی، بی جا، بی تا. ـ ساروخا چیکی، کشف الآیات یا آیه یاب کتاب مقدس، تهران، آفتاب عدالت، بی تا. ـ سلیمانی، عبدالرحیم، «درآمدی بر شناخت کتاب مقدس»، هفت آسمان، ش ۲، ۱۳۷۸٫ ـ سید محمد حسین طباطبائی، قرآن در اسلام، تهران ، دارالکتب الاسلامیه ، ۱۳۷۳٫ ـ شنکائی، مرضیه، بررسی تطبیقی اسماء الهی، تهران، سروش ، ۱۳۸۱٫ شولتز، ساموئل، عهد عتیق سخن می گوید، ترجمه مهرداد فاتحی، بی جا، شورای کلیساهای جماعت ربانی، بی تا. ـ صدرالدین الشیرازی، محمد، مفاتیح الغیب، تهران،‌انجمن حکومت و فلسفه ایران، ۱۳۶۳٫ ـ طباطبایی، سید محمد حسین ، المیزان فی تفسیر القرآن ، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات ، ۱۴۱۷ق. ـ فاریاب، محمد حسین، «تحریف تورات و انجیل از دیدگاه قرآن، معرفت، شماره ۱۴۳، آبان ، ۱۳۸۸، ۱۳۷-۱۵۳٫ ـ فراستخواه، مقصود، زبان قرآن، تهران، علمی و فرهنگی ، ۱۳۷۶٫ ـ فقهی زاده، عبدالهادی ، پژوهشی در نظم قرآن، تهران ، جهاد دانشگاهی، ۱۳۷۴٫ ـ کاشانی، فیض، المحجه البیضاء، قم، دفتر انتشارات اسلامی، بی تا. ـ کهن ، راب . ا.، گنجینه ای از تلمود، ترجمه امیر فریدون گرگانی، بی جا، چاپخانه زیبا، ۱۳۵۰٫ ـ محمد هادی معرفت، صیانه القرآن من التحریف، قم ، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۱۳ ق. ـ محمدیان، بهرام و دیگران، دایره المعارف کتاب مقدس ، تهران ، نشر روز نو، ۱۳۸۰٫ ـ‌میشل، توماس، کلام مسیحی، ترجمه حسین توفیقی، قم ، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، چ دوم، ۱۳۸۱٫ ـ معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن، قم، موسسه نشر اسلامی، چ دوم، ۱۴۱۵ق. ـ ــــــــــ ، «تأویل از دیدگاه علامه طباطبایی»، پژوهش های قرآنی، ش ۹ و ۱۰، ۱۳۷۶ ، ص ۶۵-۶۷٫ A Childern Living Bible، Tyndale House Publishers، ۱۹۷۱ . Buber، Martin & Franz Rosenzweig، Scripture and Translation، translated by Lawrence Rosenwald with Everett Fox (from German language)، Indiana University Press، ۱۹۹۴٫ ،Crssan، D.M.، “Logos” in New Catholic Encyclopedia، The Catholic University of America Washington، D.C، ۱۹۸۱٫ .Gershenson، Daniel E.، “Logos” in Encyclopedia Judaica، Keterpress Enterprises، Jerusalem، Israel، ۱۹۹۶٫ Liberty Bible Commentary، The Old-Time Gospel Hour Edition، ۱۹۸۳ ،Lockyer، Herbert، All the Doctrines of the Bible، ZandervanPublishingHouse، Michigan 1964. Schaya، Leo، The Universal Meaning of Kabbalah، London، George Allen & Unwin LTD، ۱۹۷۱٫ Scholem، Gershom، “Adam Kadmon” in Encyclopedia Judaica، Keterpress Enterprises، Jerusalem، Israel، ۱۹۹۶٫ Sherbok، Dan Cohn، Judaism: History، Belief and Practice، London and New York: Routledge، ۲۰۰۳٫ Steem، Shirley، A Child’s Bible in colour، P.P. Co. LTD، London، ۱۹۷۰٫ The Collegeville Bible Commentary The Liturgical press، ۱۹۸۹٫ The Interpreter’s Bible، New York، Abingdon press، ۱۹۵۲٫ The One-Year Bible، Tyndale House Publishers، ۱۹۸۶٫ The Oxford Companion to the Bible، Ed by Bruce M. Metzger & Michael D. Coogan، New York، Oxford، ۱۹۹۳٫ فصلنامه علمی-تخصصی معرفت ادیان شماره ۱