آداب و سنن عید غدیر

  1. روزه
روزه‌ی عید غدیر، از اعمال شایسته‌ای است که به آن سفارش فراوان شده است و فضیلتی استثنایی دارد.
امام علی(ع) فرمودند: «إذا اخلص المخلص في صومه لقصرت أيّام الدنيا عن كفائته…».(مصباح المتهجد/ص701) «اگر بنده مخلصی در روزه این روز اخلاص داشته باشد همه روزهای دنیا توان برابری با آن را ندارد…»، و به عبارت دیگر اگر کسی تمام روزهای دنیا را زنده باشد و روزه بگیرد ثوابش کمتر از ثواب روزۀ عید غدیر است. همچنین آن حضرت فرمودند: «وجعل الجزاء العظيم كفاءة عنه»(همان): «خداوند در برابر روزه این روز پاداش بزرگی قرار داده است».
امام صادق(ع) اصحاب را به روزه این روز تشویق می‌کرد و می‌فرمود: من دوست دارم شما این روز را روزه بگیرید(وسائل الشیعه/ج7/ص318): و «صيام يوم غدير خم يعدل عندالله في کلّ عام مائة حجّة ومائة عمرة مبرورات متقبلات»(بحار/ج95/ص321) روزه گرفتن روز غدیر نزد خداوند، در هر سال برابر با صد حج و صد عمره مقبول است.
امام صادق(ع) درباره‌ی پاداش روزه‌ی عید غدیر فرموده‌اند: «روزه داشتن در روز عید غدیر پاداشی معادل روزه گرفتن در تمامی عمر دنیا را دارد.»(مصباح المتهجد/ص708)
2. افطاری دادن
حضرت علی(ع) فرمودند: «کسی که در شامگاه عید غدیر، به یک مؤمن افطاری بدهد، گویا یک میلیون نفر از پیامبران، شهیدان و صدیقان را افطاری داده است. حال چگونه است پاداش کسی که گروهی از مردان و زنان را افطاری دهد؟ من ضامنم بر خدا که از کفر و فقر آسوده گردد و اگر در همان روز یا همان شب تا عید سال دیگر بمیرد، پاداش او با خداوند است»(مصباح المتهجد/ص758).
3. اطعام
امام صادق(ع) فرمودند: «برادرانت را در روز عید غدیر اطعام ده.»
امام علی بن موسی الرض(ع) در مورد فضیلت این عمل فرمود: «من اطعم مؤمناً كان كمن اطعم جميع الأنبياء والصديقين».(اقبال الاعمال/ج2/ص262 )
كسی كه مؤمنی را در این روز غذا دهد مانند کسی است که تمام انبیاء و صدیقین را طعام داده است، و طبق فرمایش امام صادق(ع) عید غدیر روز اطعام طعام است.(وسائل الشیعه/ج7/ص328)
4. غسل
علمای شيعه بر استحباب غسل در این روز اجماع دارند و آن را مستحب مؤکد می‌دانند.(تحریر الوسیله/ج1/ص98)
امام صادق(ع) فرمودند: «هنگامی که روز غدیر فرا برسد باید در فراز آن (هنگام ظهر) غسل کرد.»          
5. نماز
نماز روز عید غدیر: پیش از ظهر روز عید غدیر دو رکعت نماز مستحب است که در هر رکعت بعد از حمد سوره‌های توحید، قدر و آیة الکرسی ده بار خوانده می‌شود.(الکافی/ج4/ص567)
 
6. زیارت
امام رض(ع) فرمودند: «هر جا که باشی، روز غدیر در بارگاه امیرالمؤمنین(ع) حاضر باش. بی‌تردید خداوند، گناهان شصت ساله‌ی هر مرد و زن مؤمن را می‌آمرزد و چند برابر آنچه در ماه مبارک رمضان، شب قدر و شب عید فطر از آتش آزاد ساخته، در آن روز آزاد می‌سازد.»(التهذیب/ج6/ص24)
یکی از بهترین زیارت‌ها، زیارت امیرالمؤمنین علی(ع) در روز غدیر است که در کتاب‌های ادعیه، نظیر مفاتیح الجنان آمده و مناسب است که به آنها رجوع شود.
7. دیدار با مؤمنان
حضرت امام رض(ع) فرمودند: «هر کس که در روز عید غدیر به دیدار مؤمنی رود، خداوند هفتاد نور در قبرش داخل کند و قبرش را بگستراند. روزی هفتاد هزار فرشته به زیارت قبرش آیند و به او مژده‌ی بهشت دهند».(اقبال الاعمال/ج2/ص261 )
شایسته است این سنت در این روز ـ که بزرگ‌ترین اعیاد است ـ به خوبی اجرا شود تا علاوه بر تجلیل از غدیر، رشته انس و الفت و مودّت بین شیعیان امیرالمؤمنین(ع) محکم‌تر شود.
 8. شادی و سرور
امیرالمؤمنین علی(ع) فرمودند: «واظهروا … السرور في ملاقاتكم».( اقبال الاعمال /ج2/ص282 )
در بر خوردها و ملاقات‌هایتان شادی و سرور را ظاهر کنید.
9. گشاده‌رویی:
امام علی(ع) می‌فرمایند: «… واظهروا البشر فيما بينكم».(مصباح المتهجد/ص702) با یکدیگر با گشاده‌رویی برخورد کنید. پس مؤمنان باید شادی عید را ظاهر کرده، با چهره‌ای بشاش با یکدیگر برخورد کنند.
10. شاد کردن دیگران
حضرت امام رض(ع) می‌فرماید: «(در روز غدیر) هر مرد و زن مؤمنی را شادمان سازید.»(همان)
11. دلجویی و مهر ورزی
حضرت امام رض(ع) روز غدیر را روز مهر ورزیدن خواندند.(اقبال الاعمال/ج2/ص261)
در چنین روزی باید معتقدان به ولایت، غم را از دل دوستان حضرت به هر نحو و به هر اندازه که مقدور باشد برطرف نمایند.         
12. مصافحه (دست دادن)
حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) فرمود: «(در روز غدیر) هنگامی که با هم ملاقات می‌کنید، همراه با سلام کردن با یکدیگر دست بدهید.»(مصباح المتهجد/ص702)
13. تبریک و تهنیت
تبریک و تهنیت از برجسته‌ترین آداب هر عید است. تبریک گفتن عید غدیر هم جایگاه ویژه‌ای دارد.
پیامبر اکرم(ص) بر این امر تأکید می‌کردند و می‌فرمودند: «هنئوني، هنئوني».(الغدیر/ج1/ص274)[در روز غدیر] به من تهنیت بگویید. به من تهنیت بگویید.
حضرت امام رض(ع) می‌فرماید: «روز عید غدیر خم روز تهنیت‌گویی است. بعضی از شما به بعض دیگر تهنیت گویند و هرگاه مؤمنی با برادرش برخورد کرد بگوید: اَلْحَمْدُ للهِ الَّذي جَعَلَنا مِنَ المُتَمَسِّكينَ بِوِلايَةِ أميرِالمؤمِنينَ وَالأئمَّةِ.» (اقبال الأعمال/ج2/ص261)
امام صادق(ع) فرمود: وقتی یکدیگر را ملاقات کردید بگویید: «الحمد لله الذي أكرمنا بهذا اليوم وجعلنا من الموفين بعهده علينا وميثاقه الّذي واثقنا به من ولاية ولاة أمره والقوام بقسطه ولم يجعلنا من الجاحدين والمكذبين بيوم الدين».(بحار/ج95/ص303)
14. آراستن و زینت کردن
حضرت امام رض(ع) می‌فرمایند: «روز غدیر، روز آراستن و زینت است. پس هر کس برای روز غدیر زینت کند، خداوند تمامی خطاهای کوچک و بزرگ او را می‌آمرزد و فرشتگانی را مأمور می‌نماید تا نیکی‌های او را بنگارند و مراتبش را تا عید غدیر سال آینده بالا برند. اگر جان دهد، همچون شهید مرده است و اگر زندگی کند، خوشبخت زیسته است.»(همان)
البته به خاطر عظمت فوق العاده‌ای که عید غدیر دارد عاشقان امیرالمؤمنین علی(ع) باید بیش از هر عید دیگری به آراستن و زینت دادن خویش و خانه و محله‌های شهر بپردازند.
15. لباس نو پوشیدن
حضرت امام صادق(ع) می‌فرمایند: «یکی از وظایف مؤمن در روز غدیر این است که تمیزترین و فاخرترین جامه‌های خویش را بپوشد.»(بحار/ج95/ص301)
16. استفاده از بوی خوش
امام صادق(ع) فرمودند: «مؤمن به اندازه‌ی توان و قدرت مالی خود، بوی خوش استعمال کند.»
17. تبسّم به روی مؤمنان 
امام رض(ع) فرمودند: «… هو يوم التبسّم في وجوه النّاس من أهل الايمان فمن تبسّم في وجه أخيه المؤمن يوم الغدير نظر الله إليه يوم القيامة بالرحمة وقضى له ألف حاجة وبنى له في الجنّة قصراً من در بيضاء ونضر وجهه…».(اقبال الأعمال/ج2/ص261)
«روز عید غدیر روز تبسّم کردن به چهره مردم از اهل ایمان است؛ پس کسی که بر روی برادر مؤمنش در روز غدیر تبسّم کند خداوند روز قیامت با رحمت به او نظر کند و هزار حاجت او را بر آورده سازد و در بهشت قصری از دُرّ سفید برایش بنا می‌کند و صورتش را زیبا می‌سازد».
18. صدقه دادن
در روز عید غدیر یکی از مستحباتی که بسیار تأکید شده است صدقه دادن است. امام علی(ع) در این مورد فرموده‌اند: «الدرهم بمائتي ألف درهم».(الغدیر/ج1/ص284): فضیلت یک درهم صدقه که در روز غدیر داده شود بافضیلت دویست هزار درهم برابر است.
 
 
19. شکرگزاری
با توجه به اهمیت عید غدیر و آن نعمت والایی که خداوند در این روز به ما ارزانی داشته یکی از کارهای مهم در این روز شکرگزاری و تشکر از خداوند منّان به خاطر این موهبت بسیار گرانقدر است؛ لذا امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: «در روز غدیر خداوند را بر آنچه به شما ارزانی داشته است [نعمت ولایت] شکر کنید».(بحار/ج /ص95)
20. اعمال صالح
امام صادق(ع) به مفضل بن عمر فرمودند: «العمل الصالح فيه يعدل ثمانين شهراً».(وسائل الشیعه/ج7/ص325/ح9)
«عمل صالح در این روز معادل 80 ماه است».
21. قضای حوائج مؤمنان
امام صادق(ع) در این مورد فرموده‌اند: «… واقض حوائج اخوانك».(بحار/ج95/ص302/ح1) در عید غدیر حوائج برادران ایمانی‌ات را برآورده ساز.
22. کمک کردن و رسیدگی به فقرا
در این روز باید اغنیا به حال فقرا رسیدگی کنند همان‌گونه که امیرالمؤمنین علی(ع) فرمودند: «… وليعد الغنى على الفقير والقوى على الضعيف».(بحار/ج94/ص118) باید در روز غدیر ثروتمند به تهی‌دست و توانا به ناتوان کمک کند.
23. گذشت و آشتی کردن
چشم‌پوشی و گذشت از خطایای برادران دینی و آشتی و برقراری ارتباط دوستانه با آنان از دیگر مستحبات روز عید غدیر شمرده شده است.(مصباح المتهجد/ص702؛ الغدیر/ج1/ص284)
24. برقراری مساوات
امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: «ساووا بكم ضعفائكم».(همان) میان خویش و ضعیفان مساوات ایجاد کنید.
25. مهربانی و عطوفت
امام(ع): «والتعاطف فيه يقتضى رحمة الله وعطفه».(الغدیر/ج1/ص287) با یکدیگر عطوفت و مهربانی کردن در روز غدیر موجب رحمت و عطوفت خداوند خواهد شد.
26. صلوات
حضرت رض(ع) در وصف عید غدیر فرمودند: «روز غدیر، روز صلوات فرستادن فراوان بر محمد و آل محمد است.»(اقبال الأعمال/ج2/ص )
27. پیوند با بستگان و خویشاوندان
حضرت صادق(ع) صلۀ رحم را یکی از وظایف روز غدیر بر شمردند: «شایسته است در روز غدیر با نیکی کردن، روزه گرفتن، نماز خواندن و صلۀ رحم به سوی خداوند متعال تقرّب جویید.»
28. توسعه زندگی
امام رض(ع) فرمودند: «هو اليوم الّذي يزيد الله في حال من عبد الله ووسّع عياله ونفسه واخوانه…».(اقبال الأعمال/ج2/ص261): روز غدیر روزی است که خداوند در حال کسی که خدا را عبادت کند و بر خویش و خانواده و برادرانش توسعه دهد، فزونی ایجاد می‌کند.
حضرت امام صادق(ع) می‌فرمایند: «(در روز غدیر) مرد باید برای خانوادۀ خود گشایش بیشتری فراهم کند.»
29. نیکی کردن
حضرت علی(ع) می‌فرمایند: «به یکدیگر نیکی کنید که خداوند الفت بین شما را پایدار می‌سازد. نیکی کردن (در روز غدیر) مال را ثمربخش می‌سازد و بر عمر می‌افزاید.»
امام صادق(ع) فرمودند: «در روز غدیر به برادران ایمانی بسیار نیکی کن».(مصباح المتهجد/ص702)
30. هدیه دادن
حضرت امام رض(ع) عید غدیر را روز هدیه و بخشش می‌نامند: «(عید غدیر) روز بخشش و هدیه دادن است.»
امام علی(ع): «هبوا ـ اوهيئوا ـ لاخوانكم وعيالكم عن فضله».(مصباح المتهجد/ص702)
از آنچه خداوند بر شما ارزانی داشته به خانواده و برادرانتان ببخشید و نیز فرمودند: «تهادوا نعم الله كما مناكم».(بحار/ج 97/ص117 ) نعمت‌های خداوند را به یکدیگر هدیه کنید، همان‌طور که او به شما عطا فرموده است.
31. اعلام بیزاری از دشمنان
امام (ع) فرمودند:«… تبرى إلى الله عزّوجلّ ممن ظلمهم حقّهم…».(بحار/ج95/ص322)
«…در روز عید غدیر از کسانی که به حق اهل‌بیت ظلم کردند بیزاری می‌جویی».
در یکی از دعاهای روز غدیر آمده است: «ما بیزاری می‌جوییم از آن کس که از علی(ع) بیزاری جوید و دشمن می‌داریم آن کس که علی(ع) را دشمن بدارد.»
32. دعا و نیایش
حضرت علی بن موسی الرض(ع) می‌فرمایند: «روز غدیر، روزی است که خداوند بر قدرت و توان کسی که او را نیایش کند، می‌افزاید.» و فرمودند: «روز غدیر روزی است که دعا در آن مستجاب می‌گردد».(اقبال الاعمال/ج2/ص261) دعاهای زیادی در این روز وارد شده است.(ر.ک:بحار/ج95/ص318)
33. حمد و ستایش خداوند
پیامبر اکرم(ص) فرمودند: یکی از سنّت‌ها این است که مؤمن روز غدیر صد بار بگوید: «الحمد لله الّذي جعل كمال دينه وتمام نعمته بولاية أميرالمؤمنين عليّ بن أبيّ طالب(ع)».(بحار/ج95/ص321)
34. کمک به برادران دینی حتی با وام گرفتن
امام علی(ع): «من استدان لاخوانه واعانهم فأنا الضامن على الله إن ابقاه قضاه وان قبضه حمل عنه».(وسائل الشیعه/ج10/ص445): «کسی که وام بگیرد تا به برادران مؤمنش کمک کند، از سوی خدا ضمانت می‌کنم که اگر او را زنده نگه داشت بتواند وامش را بپردازد و اگر از دنیا رفت، آن دین از دوش او برداشته شود».
35. گردهمایی
یکی از کارهای عید غدیر این است که مؤمنان دور هم جمع شده و در کنار هم و در ارتباط با ولایت با اتحاد و همراهی روز عید را گرامی بدارند چرا که امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: «… بعد انقضاء مجمعكم… واجمعوا يجمع الله شملكم».(بحار/ج97/ص117) در روز غدیر گرد هم آیید تا خداوند امورتان را از نابسامانی و پراکندگی برهاند.
 
36. پیمان برادری (عقد اخوّت)
سنّت عقد اخوّت و برادری در اسلام به زمان پیامبر اکرم# می‌رسد. در آن موقع پیامبر خدا# بین مهاجران و انصار پیمان برادری منعقد نمودند و مناسب است که این پیمان برادری در روز عید غدیر برگزار شود.
برای چگونگی بستن عقد اخوّت به مفاتیح الجنان مراجعه کنید.
37. خواندن دعای ندبه
طبق مدارک معتبر خواندن دعای ندبه در چهار عید مستحب است؛ جمعه، فطر، قربان و غدیر.
توجه به بخش های این دعا به خصوص آن قسمت که در رابطه با غدیر و در مورد خلافت امام زمان# می‌باشد بسیار مهم است. در حقیقت عید غدیر روز تجدید عهد و بیعت با امامت و ولایت است و منتظران حقیقی امام عصر ارواحنا فداه باید در این روز با تجدید بیعت با وارث غدیر، در فراق او ندبه سر دهند و ظهور او را از درگاه خداوند مسئلت نمایند.
در این‌جا بیان دو نکته ضروری است: یکی این که کثرت، گستردگی و جامعیت اعمالی که در این روز دستور داده شده نشان از عظمت و اهمیّت فوق العاده این روز دارد؛ همان‌گونه که امام صادق(ع) پس از بیان ویژگی‌هایی از این روز بزرگ می‌فرمایند: «اعظاماً ليومك».(بحار/ج5/ص302).
نکته دوم این که در بیان ثواب اعمال این روز هیچ غلوی صورت نگرفته است. چرا که ولایت امیرالمؤمنین و اولاد معصومش(ع) کلید ورود به بهشت و همه خوبی‌هاست و اگر کسی آن را داشته باشد به همه سعادت‌ها خواهد رسید و کوچک‌ترین تعظیم غدیر تبلور گنج عظیم ولایت در دل‌های مؤمنان است.
«لو اجتمع الناس على حبّ عليّ بن أبي طالب(ع) لما خلق الله عزّوجلّ النّار».(المناقب/ص67؛ و ینابیع المودة/ج1/ص276): اگر تمام مردم بر محبت حضرت علی(ع) اجتماع می‌کردند خداوند جهنّم را نمی‌آفرید.
تمام عظمت غدیر به خاطر ولایت اهل‌بیت(ع) است و غدیر را امیرالمؤمنین(ع) عظمت بخشیده است.