کمتر منطقه اى از جهان اسلام را مى توان یافت که از خیزش هاى معنوى بى بهره باشد، راستى چرا نه تنها مسلمانان بلکه افراد غیر مسلمان به مذهب و ارزش هاى الهى علاقه نشان مى دهند. دلیل آن را باید در شیوه ى زندگى که غرب به مردمان جهان تحمیل نموده جستجو کرد، یعنى تأمین رفاه مادى و تلاش در جهت فراهم آوردن امکانات و تسهیلاتى که صرفا آسایش مادى را آن هم براى عده ای خاص فراهم مى نماید اما از بعد معنوى و سرشتى مردمان جهان غافل شده و نتوانسته تشنگى ملکوتى انسان را برطرف کند، این روند جوامع را از زندگى پست دنیایى که با حذف مذهب و فضیلت توأم است، سرخورده ساخته است.متفکران غربى اعتقاد داشتند نقش تاریخى اسلام به تدریج به سوى رکود مى رود و از سوى دیگر مذهب در متن زندگی مردم جایگاهى ندارد و از اعتبارات لازم، ساقط گشته است اما تحولات اخیر نشان داد لیبرالیزم و مدرن گرایى اروپائیان در حال غروب است و نهضت حیات اسلامى در حال جوشش و رویش است و هر روز که مى گذ رد فراگیرتر، قوى تر عمیق تر و تأثیر گذارتر مى شود. نفوذ سریع و گسترده ى اسلام در جوامع غربى نگرانى شدید سردمداران نظام هاى سیاسى غرب، قدرت هاى استکبار و محافل صهیونیستى را برانگیخته است.پل ویریج ریالست بنیاد کنگره ى آزاد آمریکا و «ویلیام اس لین» ضمن هشدار به رهبران آمریکا، تصریح کرده اند:بعد از حدود سیصد سال که اسلام استراتژى دفاعى داشت حالا استراتژى تهاجمى را اتخاذ کرده است. در وضع کنونى اسلام در حال گسترش به همه جهان است، از پایین به هر دو ساحل آفریقا، از شرق به طرف جنوب دریاى چین تا استرالیا، از شمال به سمت اروپای شرقى و غربى و از غرب به سمت ایالات متحده آمریکا. اسلام نسبت به ادیان دیگر بیشترین رشد را در آمریکا دارد و به همین خاطر جهان مسیحیحت در خطر افتاده است.(۱)شمار زیادى از متفکران، اساتید دانشگاه و هنرمندان در غرب، اسلام را به عنوان آیین خود برگزیده اند و این موضوع موجب سرگردانى سیاستمداران غربى گردیده است، هنگامى که مردم مسلمان بوسنى هرزگوین به سوى یک هویت اصیل روى آوردند، صربهاى جنایتکار با خاموشى و سکوت اروپایى ها، به کشتار گسترده و فجیع مسلمانانى زدند که مى خواستند حیات معنوى خود را بازسازى کنند و به هویت اسلامى بازگردند.آرى ابرقدرت از ظهور یک کشور اسلامى در اروپا ترسیدند و با تسامحى که فاقد هرگونه توجیهى بود، زمینه هایى فراهم آوردند تا نسل کشى خونین در بالکان صورت گیرد!در ژوئن ۱۹۹۰ م در ماجراى انتخاب شهردارى هاى الجزایر از بین ۶۱۲ کرسى، جبهه ى نجات اسلامى با کسب ۳۲۷ کرسى در مقابل ۲۰۰ کرسى اکتسابى جبهه ى آزادى بخش ملى به پیروزى رسید. این پیروزى موجب شادمانى مسلمانان الجزایر گردید اما رژیم حاکم بر این کشور با غرب هم صدا گردیده تا این افتخار را با امواج تبلیغاتى منفى از بین ببرد و بین مردم اشاعه دادند که سرخورده ها، فقرا و درماندگان حامى این جبهه اند و اعلام نمودند اسلام در حل مشکلات مردم ناتوان است، با این وصف به شکست خود در برابر این حرکت اعتراف نمودند و براى این که مسلمانان از پیروزی مزبور باز بمانند دو نفر از رهبران جبهه ى نجات اسلامى را باز داشت نمودند و در دسامبر ۱۹۹۱ م در حالى که این جبهه در آستانه پیروزى قطعى بود، نظام حاکم بر الجزایر با حمایت غرب روند اقدامات دموکراتیک را متوقف کرد و دست به اقدامات خشنى بر علیه مبارزین مسلمان الجزایرى زد و در نظام حکومتى با مشى دیکتاتورى دخالت نمود.(۲)برخى کشورهاى مسلمان که به شیوه ى غربى و سکولاری اداره مى شوند با پیروزی انقلاب اسلامى به شدت نگران شدند و این هراس موقعى افزایش یافت که مردمان چنین سرزمین هایى با وجود آن که مدت ها با لیبرالیسم غربى تغذیه مى گردیدند، به فعالیت های مذهبى رویکرد نشان دادند، آداب و رسوم مذهبى را جدى تر گرفتند و جنبش هاى اسلامى را گسترش دادند که دولت مرکزى حملات سرکوب گرانه ایى را به علیه آنان سامان داد.(۳)
انسجام ملل اسلامى، عامل نیروبخشیکى از عواملى که قادر است تحرک سیاسى و استراتژیکى فوق العاده اى براى جهان اسلام بوجود آورد، جمعیت یک و نیم میلیارد نفرى آن است که در بخش قابل توجهى از کره ى زمین تقریبا در تمام قاره ها توزیع شده اند صرف نظر از این که چنین سکنه ى قابل توجهى داراى مشکلاتى در اقتصاد، مسایل سیاسى و اجتماعى مى باشد اما به چند لحاظ بر قدرت سیاسى جهان اسلام مى افزایند، وسعت بازار مصرف، نیروى کار فراوان، قواى نظامى و انتظامى قابل توجه از فواید جمعیت زیاد مى باشد اما مهم تر از این نمونه ها آن چه که مى تواند قدرت جمعیتى جهان اسلام را ارتقا دهد این است که آنان به سوى میراث مشترک فرهنگى گام بر دارند و براى رفع دشوارى هایى که اکنون جهان اسلام با آن مواجه است مهیا گردند.امتى که به توحید اعتقاد دارد باید یکتاپرستى را زیر بنای تشکل خود قرار دهد، چه خوب است مسلمانان باورهاى قلبى خود را به صورت رفتارهایى رشد دهنده و اعمالى سازنده بروز دهند زیرا اگر عقیده به همان دل و ذهن بسنده گردد نمى تواند در صحنه هاى اجتماعى و سیاسى گره گشایى کند.براى این که تقریب بین فرق گوناگون مسلمانان بوجود آید باید به قرآن، سنت و حدیث مراجعه کنند و بین علماى تمامى گروههای مذهبى هم فکرى و هم اندیشى عاقلانه، عالمانه و خیرخواهانه پدید آید.محافل دینى و دست اندرکاران مراکزى چون مساجد، مدارس، انجمن ها، سازمان ها و سایر مراکز فرهنگى و تبلیغى با یکدیگر ارتباطى تنگاتنگ داشته باشند.فراموش نکنیم که قرآن بر وحدت تاکید دارد و مى فرماید واعتصموا بحبل الله جمیعا و لا تفرقوا.(۴)رسول اکرم (ص) شخصا برای وفاق جامع اسلامى بسیار اهتمام ورزیده و مومنون را همچون یک دست واحد دانسته اند.(۵)حضرت على (ع) و سایر ائمه هدى (ع) نیز براى حفظ مصالح مسلمین سختى هاى زیادى را تحمل کرده اند.رشته هایى مریى و نامریى سرنوشت ملل مسلمان را به هم پیوند زده است و حیات سیاسى، اجتماعى و اقتصادى آنان به هم مرتبط است.عوامل معنوی که مى توان از آنها به عنوان عنصر و خمیر مایه اصلى همبستگى میان مسلمانان نام برد و رای امور مادی و دنیایى است.جهت گیری و سمت و سوى بسیارى از تفکرات معنوى مسلمانان از قرآن، سیره ى رسول اکرم (ص) و روش ائمه اطهار (ع) الهام گرفته است.کتاب آسمانى قرآن داراى فرامین بسیار ارزشمند و حیاتى براى انسان هاست که نمود علمى آن را مى توان در کردار و اعمال رسول خدا (ص) مشاهده کرد. سیره معصومین دیگر هم مى تواند به عنوان اسوه ای زرین افراد مسلمان را از انحراف و انحطاط نجات دهد.از سوى دیگر مهم ترین ویژگى دین اسلام نسبت به سایر ادیان، حکومت آن بر قلبهاست. بر همین اساس کنگره ى عظیمى از مسلمانان جهان در سرزمین مقدس مکه تحت عنوان برگزارى اعمال عبادى – سیاى حج شکل مى گیرد و این همایش بزرگ بین المللى نشانگر عظمت، تفاهم و همزیستى مسالمت آمیز است که همه ى مسلمانان را صرف نظر از خاستگاه جغرافیایى، وابستگى، قومى نژادی، رنگ پوست و نوع زبان در کانون توحید گرد مى آورد تا با تمسک به رشته های الهى، اتحاد خود را مستحکم سازند و براى عملى شدن این وحدت از آن چه در توان دارند، استفاده کنند، نمونه دیگر قبله گاه مسلمین است، روزانه میلیون ها انسان در اوقاتى مشخص پس از شنیدن سرود فرحزای توحید یعنى اذان در صفوف فشرده به سوى خانه ى خدا مى ایستند و دل هاى خود را متوجه کانونى معنوى مى نمایند، راستى چرا ما از این سرمایه های آسمانى استفاده نمى کنیم، مسلمانانى که در ارزش هاى گوناگون با هم مشترکند چرا تحت تأثیر برخى نقشه هاى ابر قدرت ها و یا جهالت برخى زمامداران کشورهاى مسلمان یا برحسب وابستگى طایفه اى، به تفرقه روى مى آورند و این جمعیت قدرتمند از حل برخى مشکلات سرزمین هاى خود عاجز مى گردد، شایسته نیست این همه توان در اختیار مسلمین باشد ولى آنان، نسبت به این نیروهاى تحول آفرین بى توجه باشند. وقتى ملاک در قرآن و سنت نبوى ایمان و تقوا و میزان پاى بندى به موازین اسلامى است چرا در جهان اسلام معیارها شکل دیگرى مى یابند و از این رشته هاى درخشان فاصله مى گیرند.اگر مسلمانان با هم متحد بودند و نیروهای خود را به سوى هدفى والا متشکل مى نمودند امپراتورى بزرگى چون دولت عثمانى تجزیه نمى شد و برخى مشکلات داخلى، اقتدار سیاسى مسلمانان را به زوال نمى برد.جهان اسلام اگر از فرصت هاى نابى که برایش پیش آمد استفاده مى کرد، براى تامین محصولات خود دست نیاز به سوى بیگانگان نمى گشود، چرا اخوت اسلامى آشکارا مورد غفلت قرار گرفته است و هر روز در گوشه و کنار جهان عده اى از مسلمانان به خاک و خون کشیده مى شوند و ما خاموش مى باشیم. چرا کشورهاى مسلمان به اقتدار سیاسى قبلى باز نگشتند و به جای پیشرفت، مشکلات دامن مسلمانان را گرفت.مسلمین باید متحد گردند و برعلیه دشمن مشترک بجنگند یا حداقل خود را به سلاح فن آورى های دفاعى مجهز کنند تا از این ابهت و توان نظامى در قلب دشمن هراس ایجاد شود.باید دانست اسلام نه تنها نجات دهنده ى افراد مسلمان بلکه شفا بخش بشریت است به شرط آن که چهره ى نورانى و بى پیرایه آن از وراى تصویر تیره اى که غافلان و کج فهمان و خودخواهان ترسیم کرده اند، شناخته شود و مسلمانان با امتیازات معنوى و پیوستگى به ارزش هاى الهى به سوى مقاصد خود حرکت کنند. اسلام ثابت کرده است مى تواند امت مسلمان متحد و هماهنگ را به اعتلاى علمى، مدنى و عزت و صلابت سیاسى برساند اما استفاده از این ظرفیت عظیم و تحقق این هدف بزرگ، منوط به ایمان و مجاهدت مسلمانان و پرهیز از تفرقه است.جهان اسلام به دلیل ضعف در ایمان، فاصله گرفتن از قرآن و سنت و عملکرد برخى حکام مسلمان و نیز تهاجم شدید استکبار و نگرش تبعیض آمیز به مسلمین براى سیطره قلدرانه و تحقیرآمیز بر آنها، دچار گرفتاری هاى فراوانى مى باشد و این معضلات اسف انگیز مسئولیت هاى الهى و انسانى مهم و خطیرى را در برابر حکومت ها و شخصیت هاى سیاسى و رهبران جهان اسلام قرار داده است و مسلمانان براى رفع تنگناهای خود باید، ابتکار عمل را از دست دشمنان بیرون آورده و خود به دست گیرند. برخى اوضاع ناهنجار در قلمرو مسلمانان با عزت اسلامى ناسازگار است و باید تمام کشورهای مسلمان از حالت انفعال به حالت ابتکار درآیند.دست های مرموز و تبلیغات موذیانه استکبار باعث گردیده که کشورهاى مسلمان به جاى اتحاد و همبستگى بیش از دشمن اصلى، از یکدیگر هراس داشته باشند و بر ضد هم روى آورند.خوشبختانه امروزه زمینه براى از بین رفتن این بیم ها وجود داد و موقعیت مناسبى برای کسب عزت اقتدار و استقلال کامل جهان اسلام فراهم آمده است.به نظر مى رسد ریشه ى بسیارى از اختلافات موجود میان کشورهاى اسلامى بیشتر ناشى از سوءظن موهوم و غیر واقعى آنان نسبت به یکدیگر است تا زمینه های واقعى اختلاف با هم، روى کرد جهان اسلام به سوى معنویت و گسترش فرهنگ اسلامى در جهان، فرصت های کم نظیرى را برای حل این کشمکش ها پدید آورده است که شرایط کنونى جهان، کشورهاى مسلمان را به بهره جویى از این فرصت ملزم مى سازد.در ۱۵ سال اواخر قرن بیستم دست کم ۲۲ کشور اسلامى درگیر مسایل و مشکلات داخلى و در صدر آن خشونت هاى سیاسى نظامى بوده اند. در همین مدت ۱۹ کشور دست کم براى یکبار با همسایگان خود وارد جنگ شده اند و ۲۵ کشور نیز با ممالک هم جوار خویش اختلافات سیاسى و مرزى داشته اند، نکته جالب و در عین حال تلخ آن که، از این همه منازعه و درگیرى، سهم کشورها و رقیبان غیر اسلامى تنها سه کشور بوده است. این به روشنى نشان مى دهد که ریشه مشکلات کشورهاى اسلامى را باید در درون این مجموعه متنوع با علایق و چالش هاى متفاوت جستجو کرد. کشورهاى مسلمان در سال ۱۹۹۴ م بارسنگین بیش از ۴۲۰ میلیارد دلار بدهى خارجى را بر دوش کشیده اند که تنها ۴۹ کشور از این بلوک، سالانه تا ۵۴ میلیارد دلار از منابع ارزى گرانبهاى خود را صرف خرید جنگ افزارهاى نظامى از بیگانگان براى مقابله با یکدیگر کرده اند.اگر کشورهاى مسلمان به سوى اتحاد راستین گام بردارند و کشمکش هاى موهوم را کنار گذارند و تنش های بى اساس را کاهش دهند، مى توانند این هزینه هاى سرسام آور را براى توسعه، عمران و تقویت بنیه ی فرهنگى و اقتصادى خود بکار ببرند و به سوى اتحاد، انسجام و اقتدار راستین گام بردارند.
پی نوشت :
(۱). ماهنامه هدایت، شماره هفدهم ، آذر سال ۱۳۸۱٫(۲). گوهر تابناگ بالکان در خون شناور است، مقاله نگارنده درباره ی بوسنى هرزگوین، مکتب اسلام سال ۳۳، شماره دوم، سرزمین اسلام، ص ۳۶۳٫(۳). فصلنامه قراءات السیاسه، ش ۲، سال ۱۹۹۲ م .(۴). آل عمران، ۱۰۳٫(۵). بحارالانوار، ج ۲۸، ص ۱۰۴٫
هیچ نظری وجود ندارد