در فرهنگ پر افتخار شیعه، دو قیام و نهضت، جایگاه ویژه و برجستهای دارند: یکی، «حماسه جاودانه حسینی» است که در گذشته روی داده و دیگری «انقلاب جهانی مهدوی» است که در آینده تحقق خواهد یافت. رهبر هر دو قیام، امام معصوم و از خاندان مطهّر پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله وسلم) است.«واقعه عاشورا» سر آغاز حیات، پویایی و بالندگی شیعه و «ظهور موعود»، نقطه اوج رشد، کمال و سعادت شیعه (و همه یکتاپرستان و صالحان) است. بین این دو نهضت، پیوند و ارتباطی وثیق و ناگسستنی وجود دارد و هر دو در امتداد هم و تکمیلکننده یکدیگرند. مهم¬ترین جلوه هر دو قیام، بروز و ظهور کامل «حق» و تشکیل جبهه «حق» در برابر گروه «باطل» است.از نظر شیعه، مصاف نهایی حق (ایمان و نور و خیر) در برابر باطل (کفر و ظلمت و شرّ) در عصر ظهور و هنگام قیام جهانی امام مهدی (عجلاللهتعالی فرجهالشریف)، روی خواهد داد. این نهضت -که فراگیر، جهانی، گسترده و کوبنده خواهد بود- را بسیاری از ملتها و شریعتها، انتظار میکشند. وعده این مصاف نهایی-که منجر به نجات و رستگاری انسانها میشود- در همه کتاب¬های آسمانی و آموزههای برخی ادیان دیگر بیان شده است.با این حال، این قیام جهانی، متأثر از نهضت عاشورا و تکمیل¬کننده آن است. برای تبیین این موضوع و فهم چگونگی تأثیر¬گذاری و نقش حماسه حسینی بر قیام مهدوی و نیز مصاف نهایی حق و باطل، چند رهیافت و تحلیل ارائه میشود:۱٫ رهیافت فلسفی- تاریخی: بررسی پیوند هر دو قیام بر اساس فلسفه نظری تاریخ و بررسی نزاع و ستیز حق و باطل در طول تاریخ.۲٫ رهیافت نظامی: بررسی و ارائه روایاتی که نهضت مهدوی را در جهت انتقامگیری و خونخواهی از دشمنان خدا و قاتلین امام حسین (علیهالسلام) معرفی میکند.۳٫ رهیافت سیاسی- دینی: بررسی آموزهها، پیامها، اهداف، انگیزهها و برنامههای مشترک و همسان هر دو قیام، و تبیین نقش و تأثیر آموزه¬های عاشورا بر قیام مهدوی.بر اساس این چند رهیافت، درصدد پاسخگویی به این سؤال هستیم که: «آیا نهضت عاشورا، نقشی در مصاف نهایی حق و باطل دارد؟»واقعه عاشورا، نمادی از یک خط سیر تاریخی است که در آن، حسینیان و یزیدیان، همواره با هم در نبرد هستند. عاشورا و قیام خونین حسین (علیهالسلام)، آینده¬نگری مثبت پیامبران الهی را تحقق بخشید و باعث ایجاد انگیزه، جهت حفظ دین و امید به آینده روشن اسلام در پرتو قیام جهانی امام زمان (عجلاللهتعالی فرجهالشریف) گردید. بیتردید آینده بشریت، مرهون خون عاشورائیان است؛ چرا که عاشورا، حلقه اتصال آغاز ظهور پیامبران آسمانی، با پایان راه تکاملی ادیان و استقرار عدل جهانی است. اگر راه پیامبران تداوم یافت و سیره آنان در مقابله با اشرار و گروه باطل، حفظ شد و اگر دین اسلام، پاینده و استوار ماند، به برکت خون¬های ریخته شده در عاشورا است.
حق و باطلدو انگاره «حق» و «باطل»، از واژه¬های مهم و کلیدی در فرهنگ¬نامه دین جاودانه اسلام و دارای مفاهیم و معانی گسترده و گوناگون هستند، به گونهای که در هر برههای از زمان، تجلیّات و نمودهای مختلفی داشتهاند. مهم¬ترین نمودهای معنایی حق و باطل که در طول تاریخ، بروز و ظهور یافتهاند را میتوان در وجود دو گروه و جبهه مخالف هم، شناسایی کرد؛ گروه اول در جبهه خیر، ایمان و حق¬پرستی و گروه دیگر در جبهه شرّ، کفر، طغیان و فسادگری. در یک جبهه، پیامبران، اولیای الهی، یکتا پرستان، حق¬پویان، عدالتگرایان و مؤمنان قرار داشته و دارند و در جبهه مقابل، جبّاران، فراعنه، حاکمان ظلم و جور، مُترفان، ثروتاندوزان، کافران و حق¬ستیزان بوده و هستند.در طول تاریخ، همواره، بین این دو گروه، نزاع، درگیری و چالش¬های فراوان وجود داشته است و در آینده نیز وجود خواهد داشت. مبارزه و نزاع حق و باطل، در تاریخ بشری و مکاتب الهی، پیشینهای دراز و طولانی دارد. باطل، در زمینه افکار و عقاید- چه در بُعد رفتار و اخلاق، چه در محور اجتماعی و حکومتی، و چه در زمینه فرهنگ و سیاست- به گونهای بوده است که همه پیامبران، اوصیا و امامان با آن، مبارزه کردهاند. در این میان، سنت الهی نیز بر آن بوده که با نیروی حق، باطل را نابود سازد.در همین راستا، بشر، شاهد دو قیام حقطلبانه و نهضت باطل¬ستیزانه تأثیرگذار و شکوهمند بوده و خواهد بود:۱٫ نهضت عاشورایی امام حسین (علیهالسلام)، در دهم محرم سال ۶۱ هجری قمری.۲٫ قیام حقپویانه امام مهدی (عجلاللهتعالی فرجهالشریف) در آخرالزمان.پیوندها و ارتباطات گسترده و مستقیم این دو قیام و نهضت، به گونهای زیاد است که میتوان گفت این دو، در حقیقت، تکمیلکننده، تداومبخش و در امتداد یکدیگر قرار گرفتهاند. هر دو قیام، در جبهه «حق» تعریف میشوند و در برابر آنها، گروه «باطل» (مفسدان، ستمگران، دین-ستیزان) قرار میگیرند. هدف هر دو، اصلاح جامعه فاسد و رو به تباهی است و مهمترین برنامه آنها، احیای آموزههای والای دینی- انسانی و ریشهکنی ناهنجاریها و موانع رشد و کمال انسانهاست.پیام سیاسی- دینی این دو قیام، مبارزه با حکومتهای جور و فساد، و عدم سازش با جباران و طاغوتها است و هدف اصلی آنها، رساندن جامعه بشری به تعالی و کمال نهایی – یعنی عبودیت و قرب خدای متعال- و ایجاد انقلاب و دگرگونی در اخلاق و رفتار نا¬پسند مردم است. یکی، آغازگر جهادی خونین و حماسهای بی¬نظیر علیه ظلم و فساد و بیدینی است و دیگری، پایانبخش طومار عمر باطل و هدایتگر مبارزه نهایی علیه شرّ و کفر.هر دو قیام در تداوم نهضتها و انقلاب¬هایی است که در طول تاریخ، توسط پیامبران و صالحان، شکل گرفتهاند و خود نیز منشأ و سرچشمه بسیاری از قیامهای حق¬طلبانه و ظلم¬ستیزانه بوده¬ و خواهند بود.در این جا به بررسی پیوندها و ارتباطهای دو قیام حقطلبانه و نقش و تأثیرگذاری آنها بر همدیگر میپردازیم.
یک. تحلیل فلسفی ـ تاریخی هر دو قیامتوضیح، تفسیر و تحلیل تاریخ بشری و ارتباط مستمر گذشته با حال و آینده، بر عهده «فلسفه نظری تاریخ» است. بر اساس تعریفی جامع و کامل که نگارنده ارائه داده، فلسفه نظری تاریخ، کشف الگو و قوانین حاکم بر تاریخ و شناسایی اهداف، مسیرها و عوامل حرکتآفرین آن، جهت پیش¬بینی آینده و معنابخشی به حرکت تاریخ است.۳۶قیام امام حسین (علیهالسلام) و مهدی موعود (عجلاللهتعالی فرجهالشریف)، حلقهای از حلقات مبارزه اهل حق و اهل باطل است که به پیروزی نهایی اهل حق، منتهی میشود. سر منزل و مقصد نهایی این مبارزه نیز حاکمیت اهل حق بر جهان، گسترش فضیلت¬های اخلاقی، ریشهکنی شرارت و رذالت و تحقق کمال اخلاقی و عقلانی است.بر این اساس، نهضت امام حسین (علیهالسلام)، در امتداد قیام¬های پیامبران و صالحان و یکی از حساس¬ترین و مهم¬ترین این مبارزات بوده است. مهم¬ترین شاخصه و ویژگی آن- مانند سایر قیام های انبیا و اولیا- حقمحوری و تلاش برای احیای حق و خیر و ایمان بوده است؛ همان¬گونه که مهم¬ترین شاخصه و ویژگی قیام مهدوی نیز، حقطلبی و تلاش برای حاکمیت خیر و ایمان و حق خواهد بود.در کربلا و حماسه عاشورا، دو جمعیت و گروه، در مقابل یکدیگر قرار گرفتند: یک گروه، نماینده حق و حقیقت، ایمان و حق¬باوری، درستی و صداقت، شرف و کرامت، عبادت و طاعت و در یک کلمه، گروه «حق» بودند و گروه دیگر، نماینده شرّ و فساد، ظلم و تباهی، نفاق و بی¬ایمانی، پستی و رذالت و در یک کلمه، گروه «باطل».
هیچ نظری وجود ندارد