سيماى شيعه در نگاه امام صادق (ع)

امام صادق (ع) در سفارش هاى خود به عبدالله بن جندب پس از هشدارشيعيان به دام هاى شيطان، ويژگى هاى برجسته دوستان حقيقى خود رابر مى شمرد و سپس خصلت هاى ديگر شيعيان را بيان مى کند. دو ويژگى ممتاز شيعيان از نگاه امام صادق (ع) عبارت است از:
آخرت
«لقد جلت الاخره فى اعينهم حتى ما يريدون بها بدلا… و انماکانت الدنيا عندهم بمنزله الشجاع الارقم و العدو الاعجم»؛ آخرت در نگاه آن ها بسيار بزرگ است، به اندازه اى که چيزى را با آن عوض نمى کنند… و دنيا نزد آن ها همانند مارگزنده و دشمن بى زبان است.پيروان حقيقى و دوستان واقعى خاندان نبوت عليهم السلام به چيزى جز آخرت نمى انديشند و تمام کردارها و رفتارهاى خود را با نگاه به آخرت مى سنجند. دنيا در نظر مؤمن وسيله اى است براى رسيدن به هدفى بزرگ که همان زندگى جاودان آخرت است. دوستان حقيقى اهل بيت عليهم السلام از مواهب دنيوى بهره مى برند، اما هرگز زندگى جاودان را با زندگى گذراى دنيا عوض نمى کنند.
انس با خدا
«انسوا بالله واستوحشوا مما به استاءنس المترفون»؛ آن ها باخدا انس گرفته اند و از آن چه که مال اندوزان به آن انس گرفته اند، در هراسند.مومنان از نعمت هاى الهى بهره مى برند اما به آن ها وابسته نمى شوند. وابستگى به مال دنيا موجب بندگى انسان در برابرماديات خواهد شد. زراندوزان هماره به ثروت خود وابسته اند.شيعيان واقعى با ياد خدا آرامش مى يابند نيستند.حضرت صادق (ع) پس از برشمردن اين دو ويژگى مهم، فرمود: «اولئک اوليائى حقا بهم تکشف کل فتنه و ترفع کل بليه»؛ آن ها دوستان حقيقى من هستند. به وسيله آن ها فتنه شکست مى خورد و هرگرفتارى هابر طرف مى شود.
حسابرسى خود
«حق على کل مسلم يعرفنا ان يعرف علمه فى کل يوم وليله على نفسه فيکون محاسب نفسه فان راى حسنه استزاد منها و ان راى سيئه استغفر منها، لئلايخزى يوم القيمه»؛ بر هرمسلمانى که مارا مى شناسد، سزاوار است که کردارش را در هر شبانه روز بر خودعرضه دارد و به محاسبه آن ها بپردازد، تا اگر کار نيکى در آن هاديد، برآن ها بيفزايد و اگر کردار بدى در اعمال خود مشاهده کرد،از آن ها توبه کند، تا دچار ذلت و خوارى روز قيامت نگردد.
سخاوت
«يابن جندب! ان شيعتنا يعرفون بخصال شتي: بالسخاء و البذل للاخوان»؛ اى پسر جندب! همانا شيعيان ما به چند خصلت شناخته مى شوند: به سخاوت و بخشش به برادران.
خواندن پنجاه رکعت نماز و رعايت وقت نماز
«وبان يصلوا الخمسين ليلا و نهارا… و يحافظون على الزوال»؛شيعيان ما در شبانه روز پنجاه رکعت نماز مى خوانند و توجه به وقت نماز ظهر (خواندن نماز اول وقت) دارند.
دورى از پرخاش و داد و فرياد
«لايهرون هريرالکلب»؛ شيعيان ما همانند سگ وزوزه نمى کشند.
دورى از طمع
«ولايطمعون طمع الغراب»؛ شيعيان ما همانند کلاغ طماع و حريص نيستند.
دورى از دشمنان
«و لايجاورون لنا عدوا و لا يساءلون لنا مبغضاولوماتوا جوعا»؛شيعيان ما با دشمنان همسايگى نمى کنند و اگر از گرسنگى بميرند،چيزى از آن ها نمى خواهند.
دقت در خوراک
«شيعتنا لاياءکلون الجري… و لا يشربون مسکرا»؛ شيعيان مامارماهى نمى خورند… و شراب نمى نوشند.
برگزيده اى از ساير سفارش ها
آثار استقامت
«يابن جندب لو ان شيعتنا استقاموا لصافحتهم الملائکه و لاظلهم الغمام و لاشرقوا نهارا و لا کلوا من فوقهم و من تحت ارجلهم ولما ساءلوا الله الا اعطاهم».اگر شيعيان ما استقامت کنند، فرشتگان دست در دست آن هامى گذارند، ابرهاى سفيد (رحمت) برآن ها سايه مى افکند، چون روزدرخشنده و تابناک مى شوند، از زمين و آسمان روزى مى خورند و آنچه از خدا بخواهند، خداوند به آن ها عطا مى کند.
شيوه برخورد با گناهکاران
1- گفتن خوبى ها و پرهيز از سخن ناروا«يابن جندب لاتقل فى المذنبين من اهل دعوتکم الا خيرا»؛ اى پسرجندب! به گناهکاران از همکيشان خود جز خوبى و نيکويى چيزى مگو.در برخورد با گناهکاران بايد با سخنان نيکو و گفتن خوبى هاى آنان، اميد مرده در آن ها را زنده کرد و از خشونت، گفتارناروا وبازگو نمودن لغزش هاى آن ها پرهيز کرد؛ زيرا چنين برخوردهايى مجرمان را از پيمودن راه درست نااميد و نسبت به دين و آموزه هاى آن گريزان مى سازد.2- در خواست توفيق براى گناهکاران«واستکينوا الى الله فى توفيقهم»؛ توفيق آن ها را خاضعانه ازخداوند بخواهيد.3- در خواست توبه براى گناهکارانتوبه از حالات سازنده انسان است که انجام دهنده آن محبوب خداونداست:«ان الله يحب التوابين»؛ خداوند کسانى که بسيار توبه مى کنندرا دوست دارد. (1)توبه روشى است که امام صادق (ع) براى پاکسازى گناهکار توصيه کرده است. شيعيان واقعى بايد از خدا بخواهند که گناهکاران ازکردار ناشايست خود پشيمان شوند و به سوى خدا بازگردند، زيراخداوند بسيار توبه پذير و بخشنده است؛ «اناالله هوالتواب الرحيم» (2)
راه بهشتى شدن
حضرت امام جعفر صادق (ع) سه راه را فراروى جويندگان بهشت قرارداده است:1- پيروى از ائمه عليهم السلام .2- برائت از دشمنان.3- سخن گفتن آگاهانه و سکوت هنگام نا آگاهي.«فکل من قصدنا و تولانا و لم يوال عدونا و قال ما يعلم و سکت عما لايعلم او اشکل عليه فهو فى الجنه»هر کس جويا و پيرو ما باشد و از دشمنان ما پيروى نکند و چيزى که مى داند، بگويد و از آن چه که نمى داند، يا بر او مشکل (مشتبه)است، سکوت کند، در بهشت است.
ارزش سکوت
«عليک بالصمت، تعد حليما، جاهلا کنت او عالما، فان الصمت زين لک عندالعلماء و سترلک عندالجهال.»عالم باشى يا جاهل، خاموشى را برگزين تا بردبار به شمار آيي؛زيرا خاموشى نزد دانايان زينت و در پيش نادانان پوشش است.
دورى جستن از عقايد منحرف
خطر بدعت ها، گرايش هاى منحرف و قرائت هاى ناصواب از دين، هميشه متوجه جوامع شيعى بوده است.«يابن جندب! بلغ معاشر شيعتنا و قل لهم: لاتذهبن بکم المذاهب»؛ اى پسر جندب! به شيعيان ما بگو؛ مبادا را عقايدمنحرف، شما را از مذهب خودتان بيرون برد.
نشانه هاى ناتوانى
«قد عجز من لم يعد لکل بلاء صبرا و لکل نعمه شکرا و لکل عسريسرا»؛ ناتوان است کسى که براى هر بلايى صبرى، براى هر نعمتى شکرى و براى هر سختى آسانى آماده نکند.
کردارهاى برتر
«يابن جندب! صل من قطعک، واعط من حرمک، و احسن الى من اساءاليک، و سلم على من سبک، و انصف من خاصمک، واعف عمن ظلمک، کماانک تحب ان يعفى عنک، فاعتبر بعفوالله عنک، الاترى ان شمسه اشرقت على الابرار و الفجار و ان مطره ينزل على الصالحين والخاطئين.»اى پسر جندب! با کسى که از تو بريده، وصل کن؛ به کسى که چيزى به تو نداده، چيز بده؛ باکسى که به تو بدى کرده، خوبى کن؛ به کسى که به تو دشنام داده، سلام کن؛ باکسى که با تو دشمنى کرده،انصاف داشته باش و از کسى که به تو ظلم کرده، در گذر، همچنان که دوست دارى از تو در گذرند. پس از گذشت خداوند از خودت عبرت بگير. آيا نمى بينى خورشيد خداوند برخوبان و بدان مى تابد وبارانش بر صالحان و مجرمان نازل مى شود؟
اساس اسلام
آخرين جمله از سفارش هاى امام صادق (ع) به ابن جندب درباره اهميت و ارزش محبت اهل بيت عليهم السلام است.«لکل شيى ء اساس و اساس الاسلام حبنا اهل البيت»؛ هرچيزى راپايه اى است و پايه اسلام، محبت ما، اهل بيت عليهم السلام است.
——————————————–پى نوشت ها :
1- بقره، آيه 222.2- توبه، آيه 118.
منبع:نشريه کوثر، تير 1379، شماره 40