قدیمی ترین دیوان شعر که در آن کلمه دجّال و مفاهیم مرتبط با او در آن دیده میشود، دیوان حکیم ناصرخسرو قبادیانی (۳۹۴ ـ ۴۸۱ ق.) است. حکیم ناصرخسرو هفت بار کلمه دجّال را در دیوان اشعار خود آورده و دردو مورد «جهان» را به «دجّال» شبیه و مانند کرده است:
دجّال چیست؟ عالم و شب چشم کور اوستوین روز چشم روشن او یست، بیریبعالم دجّال تست و تو به دروغشبستهای و ماندهای و گشته یگانهاز دیگر شاعرانی که مضامین زیبایی از کلمه دجّال ساخته، افضلالدین بدیل بن علی خاقانی، شاعر قرن ششم هجری است. در بین شاعران، خاقانی بیشتر از همه، این کلمه را در شعرخود آورده است. دجّال ۲۲ بار در شعر خاقانی دیده میشود. در شعر برخی شاعران دیگر کمابیش این کلمه دیده میشود.بعضی ترکیبات و مضامین که شاعران بااستفاده از کلمه دجّال ساختهاند، چنین است:۱٫ دجّال بند: آن که دجّال را به بند میکشدقـلـزم دجلـه عطـا، مهدی دجّال بندکسری جمشید جام خسرو خورشیدفر
مجید بیلقانی *******۲٫ دجّال جفا: کنایه از دغلکار و ستمگرلب بگشا، هیکل عیسی بخوانکـز دم دجّال جـفا مردهانـد
مولوی *******۳٫ دجّال چشم: کنایه از یک چشمچرا سوزن چنین دجّال چشماستکه انـدر جیـب عیسی یافـت مأوا
خاقانی *******۴٫ دجّال خلقت: کنایه از بد نهادگر او هست دجّال خلقت به رغمشتو را کم ز عیسی مریم ندارم
خاقانی *******۵٫ دجّال رأی: کنایه از بداندیشچه میخواهی از این دجّال رأیانچه میجویی ازاین مهدی نمایان
عطار نیشابوری *******۶٫ دجّال شکل: کنایه از فریبکارکید این دجّال شکلان آخر اندر چه فتادچون لوای مهدی آخر زمان آمد پدید
مجید بیلقانی *******۷٫ دجّال طبع: کنایه از بدنهاد وستمپیشهاز این دجّال طبعان وارهد دورنماند کار و بار عالم این طور
وحشی بافقی *******۸٫ دجّال فعل: کنایه از فریبندهنه روحالله بر این دیر است چون شدچنین دجّال فعل این دیر مینا
خاقانی *******۹٫ دجّال کیش: کنایه از دروغگو وبدکردارپی دجّال کیشان برگرفتهبه تو نیرنگ ایشان درگرفتهتو را دجّال شد چون هادی راهبه جز دوزخ کجا یابی وطنگاه
وحشی بافقی *******۱۰٫ دجّال عالم سوز: اشاره بهفریب دادن دجّال جهانیان را ( فراگیرشدن ظلم و ستم در عالم)ای دریغا مهدیی، کامروز از هر گوشهاییک جهان دجّال عالم سوز سر برکردهاند
سنایی دجّال در ادبیات عرفانی نیز، گذشته از تعبیرات و معانی دینی وکلامی، کنایه از اهل نیرنگ و حیله است.
منبع:ماهنامه موعود شماره ۱۰۵
هیچ نظری وجود ندارد