شرح زیارت جامعه کبیره «برئت إلى الله من … الشياطين وحزبهم الظالمين»

طبق روایات متواتر شیعه، اساس اسلام، ایمان است و ایمان هم دو رکن دارد به نام تولّی و تبرّی (بحارالأنوار/ج65/ص63) و تقریباً در تمام زیارت‌های معصومین(علیهم السلام) به این دو مقوله اشاره شده است از جمله در زیارت جامعۀ کبیره که امام هادی(ع)  در چند فراز آن به مقولۀ تولّی و تبرّی اشاره می‌فرمایند. یکی از ویژگی‌های هر انسان عاقل این است که وقتی فردی یا چیزی را دوست دارد از دشمنان محبوبش ناراضی و با آنها دشمن است. در دین اسلام نیز به این موضوع بسیار مهم بسیار تأکید شده است لذا وقتی در روایات ائمه اطهار(علیهم السلام)  وارد شده است که امت اسلام بعد از پیامبر اکرم(ص)  73 فرقه می‌شوند که تنها یکی از آنها اهل نجات و بهشت است (خصال/ج2/ص636). می‌فهمیم تمام آن 72 فرقه در حقیقت گمراه هستند … و اسلام به ما دستور داده که از تمامی آن فرقه‌هایی که از امیرالمؤمنین(ع)  تبعیت نکردند و از تمام رؤسا و بزرگان و تابعین آنها… تبرّی بجوئیم و با آنها دشمن باشیم چرا که آنها دشمن خدا و اهل‌بیت(علیهم السلام)  هستند و خدا هم با آنها دشمن بوده و ائمه(علیهم السلام)  از ایشان بیزار هستند (کتاب سلیم بن قیس/ص605). حزب الشیطان تنها افرادی نیستند که مشرک بودند و بت‌پرستی کردند، بلکه هر کسی که در صراط مستقیم -که صراط امیرالمؤمنین(ع)  است- نباشد جزء گمراهان و حزب الشیطان است که تبرّی جستن از آنها به تعبیر روایات و بزرگان دین واجب است (عیون اخبار الرضا/ج2/ص126).
در ذیل آیۀ شریفۀ {وَإِذَا لَقُوا الّذِينَ آمَنُوْا قَالُوا آمَنّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى‏ شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنّا مَعَكُمْ إِنّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ} (بقره/14) در روایتی امام کاظم(ع)  فرموده‌اند: منظور آیه شریفه افرادی هستند که بیعتی را که با امیرالمؤمنین(ع)  بسته بودند، زیر پا گذاشتند (مناقب ابن شهر آشوب/ج3/ص94).
اینها کسانی هستند که باید به فرمایش ائمه معصوم(علیهم السلام)  از آنها تبرّی جست و به فرمایش امام رضا(ع)  بدون تبرّی و دشمنی با آنان اصلاً ایمان محقق نمی‌شود (بحارالأنوار/ج27/ص58). حتی اگر کسی فکر کند که بیعت شکنان و غاصبان خلافت امیر المؤمنین(ع) ، ذره‌ای اسلام داشتند خدای متعال در روز قیامت حتی به او نگاه هم نمی‌کند که به روایات آن در ذیل آیۀ شریفۀ {وَلاَ يُكَلّمُهُمُ اللّهُ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ}(آل عمران/77)  می‌توان مراجعه کرد.
این دشمنی و کینه داشتن نسبت به ظالمین به اهل‌بیت(علیهم السلام)  در قرآن کریم هم به آن اشاره شده است (ممتحنه/4). نکته مهم این که ممکن است حزب شیطان حتی در ظاهر هم به اعمال عبادی مانند نماز و روزه و حج و… هم بپردازند و لکن چون از آن مسیری که خدا دستور داده، نبوده است هیچ ارزشی ندارد (من لا یحضره الفقیه/ج2/ص245). مانند خود شیطان که وقتی مطرود شد، به خدا عرض کرد که من چند هزار سال بر تو سجده کردم خدای متعال فرمود تا بر خلیفۀ من آدم، سجده نکنی از تو نمی‌پذیرم، زیرا عبادت را باید از راهی که من دستور داده‌ام، انجام دهی نه از راهی که خودت می‌خواهی (تفسیر قمی/ج1/ص42).
بنابراین هر کس که ولایت امیرالمؤمنین(ع)  را قبول کند داخل در حزب الله و هر کس که ولایت دشمنان امیرالمؤمنین(ع)  را قبول کند در حزب شیطان است (امالی صدوق/ص89). چنانچه اولین فردی هم که با… (غاصبان) بیعت نمود طبق روایات ائمه اطهار(علیهم السلام)  شیطان بود که به شکل پیرمردی در آمده بود (اسرار آل محمّد/سلیم بن قیس).
بنابراین شیعه حقیقی کسی است که مانند سلمان مخالف با غاصبین ولایت باشد چنانچه در زیارت ایشان وارد شده (السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مَنْ خَالَفَ حِزْبُ الشّيطان) (تهذیب/ج6/ص118 ـ 579).
 
منبع : نشريه امام شناسي ، شماره 37