۱٫جغرافیا:عربستان سعودی با مساحتی حدود ۲/۱۴۹/۶۹۰کیلومتر مربع فضای جنوب غربی آسیا را به خود اختصاص داده است. از شمال با عراق و اردن،از شرق با کویت، خلیج فارس ، امارات، قطر و بحرین هم مرز است. هم چنین از جنوب به عمان و یمن و از غرب به دریای سرخ محدود شده است. آب و هوای آن خشک، بارندگی کم و تفاوت دمای شب و روز زیاد است. ربع الخالی از خشک ترین نقاط عربستان و خالی از سکنه است و بیشترین میزان بارندگی در کنار آب ها و باحه ها، جنوب غربی کشور می باشد.
۲٫شهرهای مهم :شهرهای عربستان از چهار جهت دارای اهمیت هستند و بر همان اساس دسته بندی می شوند:-مذهبی:مکه و مدینه؛-تجاری: بندر جدّه، دمام و …؛-سیاسی: ریاض؛-کشاورزی: طائف، بریده، تبوک و …برای آشنایی بیشتر با هر کدام از این شهرها و دلایل اهمیت آن ها کمی در مورد آن ها مطالعه می کنیم؛۲-۱٫مکه: وجود بیت الله الحرام، صحرای عرفات، منا، شعب ابوطالب و…، اهمیت مرکز جهان اسلام، این شهر تاریخی مذهبی را صد چندان کرده است. از نام های دیگر مکه می توان به «بلد الأمین» و «بلد الحرام» و… اشاره کرد که در قرآن کریم بارها و بارها از آن نام برده شده است؛مثلاً خداوند در سوره مبارک تین به این شهر قسم یاد می کند: «والتین و الزیتون*و طور سینین* و هذا البلد الأمین». رفت و آمد سالانه میلیون ها زائر از سراسرجهان به این شهر رنگ و بوی خاصی داده است.۲-۲٫مدینه: اماکن مقدسی مثل مسجدالنبی، حرم رسول خدا(ص)، قبرستان بقیع، مسجد سبعه، مسجد قبا و… باعث شده اند تا این شهر در میان عالمیان شهرت خاصی کسب کند. نام مدینه تا قبل از نفوذ اسلام و مسلمان شدن بزرگان شهر، یثرب بوده است، اما بعد از مسلمان شدن بزرگان قبایل و هم چنین هجرت حضرت رسول اکرم(ص) به این شهر، با نام «مدینــه النبـــی (ص)»، یا مدینه طیبه شهره آفاق گشت.۲-۳٫جدّه:این شهر پس از ریاض، پایتخت عربستان سعودی، بزرگ ترین و پرجمعیت ترین شهر این کشور است. به خاطر فواره بزرگی که داخل دریای سرخ در این شهر ساخته اند، لقب «عروس دریای سرخ» را به آن داده اند. در برخی از منابع، جده را محل فرود آمدن حضرت حوّا و قبر او دانسته اند.(۱)۲-۴٫ریاض: از زمانی نزدیک به دو دهه قبل، پایتخت سیاسی عربستان است، در این زمان اندک این شهر پیشرفت های زیادی را تجربه کرده و حدود ۴ میلیون نفر را در خود جای داده است.
۳٫نشان رسمی کشور :نشان رسمی کشور عربستان تصویر دو شمشیر و یک نخل است.
۴٫نژاد، زبان و خط:نژاد ساکنان عربستان،سامی(۲)و زبان رسمی اعراب، عربی است، بنابراین در پی زبان اول، خط رسمی ساکنان عربستان، خط عربی است. زبان دوم آن ها که در دستگاه های دولتی، مراکز تجاری و دانشگاه ها استفاده می شود، زبان انگلیسی است..
۵٫تاریخ اجتماعی عربستان:قبل از ظهوراسلام، مردم سرزمین عربستان (حجاز) به صورت قبیله ای زندگی می کردند. این قبایل مستقل از هم عمل می کردند و تنها راه برقرار کردن ارتباط میانشان، ایجاد رابطه خویشاوندی بود. در میان ایشان فقط یک عامل از تجاوز به حقوق قبایل دیگر جلوگیری می کرد، آن هم بستن پیمان قبیله ای بود. در صورت عدم وجود پیمان، هیچ عاملی نمی توانست نفاق و فاصله ای را که بین قبایل وجود داشت، نابود و میان آن ها وحدت ایجادکند. طبیعت اقلیم خشک و آب و هوای حجاز، این گونه زندگی را با وحشی گری، روحیه خشن و علاقه به جنگ و خونریزی همراه کرده بود. نتیجه این گونه رفتارها، رهایی از قید و بند قانون و سیاست کشور و هم چنین مانع پیشرفت و عمران بوده است که،آن زمان در عربستان حدود هزاروسیصد جنگ ثبت شده است.ابن خلدون،جامعه شناس بزرگ، جامعه آن روز عربستان را چنین توصیف می کند: «خوی آن ها غارتگری بوده است. هرچه را در دست دیگران می دیدند، می ربودند و تاراج می کردند و روزی آن ها هم در پرتو نیزه ها فراهم می آمد و در ربودن اموال دیگران حد معینی قائل نبودند، بلکه چشم ایشان به هر گونه ثروت یا ابزار زندگی می افتاد، آن را غارت می کردند».(3)اعراب با پذیرش اسلام، حکومت قبیله ای خود را رها کرده، برای تشکیل حکومتی جهانی گام بزرگی برداشتند. توماس کارلایل، تاریخدان اسکاتلندی، در مورد این تحول بزرگ چنین ابرازعقیده کرده است: «خداوند اعراب را به وسیله اسلام، از تاریکی ها به روشنایی ها هدایت فرمود، از ملت خموش و راکدی که نه صدایی از آن می آمد ونه حرکتی از آن محسوس بود، ملتی پدید آورد که از گمنامی به سوی شهرت، از سستی به سوی بیداری، از پستی به سوی فراز، از عجز و ناتوانی به سوی نیرومندی سوق داده شد،نورشان از چهارسوی جهان می تابید. از اعلان اسلام یک قرن نگذشته بود که مسلمانان یک پا در هند و پای دیگر در اندلس نهادند».(4)
۶٫اقتصاد، کشاورزی و معادن کشور:سال هاست که اقتصاد عربستان بر پایه نفت استوار است و از نوسان قیمت نفت در بازارهای جهانی تأثیر می پذیرد. کاهش قیمت نفت در سال۱۹۹۸ میلادی ضربه شدیدی به اقتصاد عربستان وارد کرد و باعث شد که در آن زمان دولت کشور تصمیم بگیرد که بخش عظیم اقتصاد را به بخش خصوصی واگذار کند.هم چنین به دلیل اماکن متبرک و مقدس در این سرزمین،عربستان قطب جهان گردی جهان اسلام شمرده می شود. بنابراین سالانه میلیون ها زائر وارد خاک عربستان شده، رونق اقتصادی کشور را افزایش می دهند. با وجود شرایط اقلیمی خاص عربستان و کمبود آب، عمده ترین محصولات کشاورزی عربستان در گندم، جو، خرما و… خلاصه می شود.(۵)علاوه بر نفت، وجود معدن طلا، سنگ آهن، سنگ گچ و سنگ مرمر، هم چنین سرب و نقره اوضاع حجاز را بهبود می بخشد.(۶)
۷٫نظام آموزشی:دوران تحصیل در عربستان ۱۲ سال است؛ ۵سال دوران تعلیمات ابتدایی که عمومی و رایگان است،۳سال راهنمایی و ۳ سال نیز دوران متوسطه. از جمله دانشگاه های بزرگ این سرزمین اسلامی، دانشگاه ریاض است. دانشگاه های مذهبی هم در کنارسایر دانشگاه ها فعالیت می کنند که یکی ازمهم ترین آن ها دانشگاه «ام القری» یا دانشگاه مذهبی مدینه است.بالتّبع به دلیل گرایش مذهبی مسلط در این کشور،عمدتاً دیدگاه های فرقه وهابیت در این گونه مراکز دینی به صورت شدیدی تبلیغ و ترویج می شود و فضای آموزشی برای ارائه صحیح سایر دیدگاه ها-از اهل سنّت و شیعه است- یا بسیار محدود است یا اینکه موجود نیست.
۸٫آداب و رسوم ساکنان عربستان:در دوران جاهلیت، فساد، هرزگی و روابط نامشروع،آدابی پسندیده و جذاب به حساب می آمدند.اینگونه رفتارها آن قدر در میان اعراب رواج داشت که اغلب شاعران در ستایش می خوارگی شعر می سرودند. آزادگی و شجاعت در میانشان مطلوب بود اما این صفات به شکل غارتگری، انتقام جویی، تجاوز و کشتار در زندگیشان نمود پیدا کرده بود.لباس رسمی شخصیت های سیاسی، مذهبی و بزرگان قبایل در محافل رسمی و عمومی، عبایی قهوه ای یا کرم رنگ به همراه یک شماغ(پارچه ای خط دار قرمز رنگ یا گاهی سفید رنگ با نام غتره که بر سر خود می اندازند)،است.به دلیل رواج افکار وهابیت در بین اعراب این سرزمین، مردم پس از مرگ عزیزان خود مجلس ترحیمی برگزار نمی کنند و فاتحه ای نمی خوانند، بلکه به منزل وی رفته، به بازماندگان تسلیت می گویند.(۸)
۹٫ادیان و مذاهب:قدیمی ترین یکتا پرست در حجاز قبل از اسلام، دین حنیف، همان دین حضرت ابراهیم(ع) است.زمانی که حضرت ابراهیم(ع) است.زمانی که حضرت ابراهیم به همراه فرزندشان،حضرت اسماعیل وارد حجاز شدند، دین یکتا پرستی خود را در کنار آداب پسندیده ای چون حج وارد این سرزمین کردند. از دلایل گسترش و نفوذ آیین حنیف در عربستان، ازدواج حضرت اسماعیل(ع) باجرهم ثانیه (ازدواج یک عرب قحطانی با یک عرب عدنانی) بود.بت پرستی در میان اعراب جاهلیت دینی رایج بوده است. در کتب به مطالب جالبی پیرامون چگونگی ورود بت پرستی به شبه جزیره عربستان بر می خوریم.گفته شده فردی به نام «عمرو بن لحی» برای اولین بار بت پرستی را وارد شبه جزیره کرده است. وی در سرزمین شام (و در برخی منابع روم شرقی و عراق)(۹)مشاهده کرده بود که «عمالقه»(10)مجسمه های زیبایی را می پرستیدند،سپس بت هُبَل را که بعداً یکی ازبت های بزرگ مکه شد، خرید و به این شهرآورد و از مردم خواست تا آن را عبادت کنند.(۱۱)علاوه بر آیین حنیف و بت پرستی،دین یهود نیز در حجاز پیروانی داشت.یهودیان که در شبه جزیره عربستان ساکن بودند به چند دسته تقسیم می شدند؛ گروهی از آن ها در یمن زندگی می کردند،گروهی هم یثرب و خیبر را برای گذارندن زندگی انتخاب کرده بودند. شغل یهودیان یثرب، آهنگری و زرگری بود. شاید یکی از دلایل انتخاب مدینه توسط یهودیان برای زندگی، بشارت های تورات بود که می گفت پیامبر آخرالزمان در آن شهر زندگی می کند. علاوه بر این ادیان در شمال عربستان به دلیل همسایگی با دولت روم، مسیحیت رواج داشته است. مذهب حاکم امروز بر عربستان مذهب اهل سنت با قرائت انحرافی فرقه وهابیت است. وهابیت ابتدا به صورت نهضت تغییردردین اسلام شروع به کار کرد و کم کم فرقه ضاله وهابیت شکل کنونی خود را پیدا کرد. از علل اصلی نفوذ و گسترش وهابیت در میان اعراب، پیوند عبدالوهاب(مؤسس فرقه وهابیت) با محمد بن سعد(مؤسس حکومت آل سعود) بود در این مورد، توضیح کامل تر را در این باره، در ادامه مطلب خواهیم خواند.
۱۰٫دلایل اهمیت عربستان:در مجامع بین المللی عربستان از جایگاه خوبی بر خوردار است، دلایل اهمیت کشور عربستان، عبارتند از:۱۰-۱٫وجود نفت: این کشور به تنهایی بیش از ۲۵ درصد نفت جهان را در خاک خود ذخیره کرده است؛۱۰-۲٫ارتباط مستقیم بادریای سرخ؛۱۰-۳٫قرار گرفتن در منطقه خاورمیانه، که اهمیت استراتژیکی خاصی به آن بخشیده است؛۱۰-۴٫نفوذ در اوپک و کشورهای عضو؛-و…
۱۱٫تاریخ حکومت در عربستان:سرزمین عربستان قبل از سلطه آل سعود در دست امپراطوری عثمانی بوده است، اما به دلیل بروز ضعف سیاسی دولت عثمانی به دلیل دخالت دولت های بزرگ عصر(انگلیس) در فرو پاشی عثمانی، در گوشه وکنار مشغول فعالیت بودند.اواسط قرن۱۸ هجری قمری بود که محمد بن سعود و محمد بن عبدالوهاب، با هم ، هم پیمان شدند و دیری نپایید که بخش عمده ای از سرزمین نجد را تحت تسلط خود درآوردند. همکاری این دو نفر تا سال ۱۳۱۸ق. ادامه داشت تا این که محمد بن سعود، ازدنیا رفت و پسرش عبدالعزیز که داماد محمد بن عبدالوهاب بود،جانشین پدر شد و کارهای پدر را ادامه داد.فعالیت ایشان تا زمانی ادامه داشت که بر سراسر عربستان شدند. آل سعود که در حال حاضر برسراسرکشور عربستان حاکم است،منسوب به «محمد بن مقرن» است.(۱۲)
محمد بن عبدالوهاب و تأسیس وهابیت در عربستان:محمد بن عبدالوهاب در سال ۱۱۱ق. به دنیا آمد و دوران کودکی خود را نجد گذراند، در حوزه علمیه حنبلی درس خواند و برای ادامه تحصیل مدتی در مدینه روزگار گذارند. وی به کشورهای متعددی رفت، مدتی بصره، بغداد، و حتی در شهرهای کردستان، همدان،اصفهان و شیراز را نیز از نزدیک مشاهده کرد. وی در عراق، مورد شناسایی و تعلیم محمد بن عبدالوهاب گمارده ویژه وزارت مستعمرات بریتانیا در کشورهای اسلامی واقع شد، که با لباس و هیئت مبدل با هدف ایجاد تفرقه در صفوف مسلمانان مدتی طولانی در سرزمین های اسلامی به سر برده بود. همفر، سال ها بعد، مشروح دیدارخود با وی و آن چه را به او آموخته بود، در کتاب خاطراتش منتشر ساخت.(۱۳)بعد از این سفرهای طولانی و دوری چندین ساله جاسوس انگلستان، به وطن خود بازگشت و بعد از هشت ماه ادعاهایی خلاف سنت و مشهور مسلمانان خود را در مجامع عمومی مطرح کرد. در «درعیه» بود که عبدالوهاب با محمدبن سعود ملاقات کرد و محمدبن سعود به اصرار همسر و فرزندش در صدد کمک به محمد بن عبدالوهاب برآمد. پس از توافقی که این دو نفر با هم انجام دادند، قدرت زیادی به چنگ آوردند و با لشگر خود به شهرهای مختلفی حمله کردند،همه چیز را -حتی آرامگاه اهل بیت پیامبر(ص) و امامان شیعه در بقیع-نابود کردند وبا نام مبارک اسلام حتی به زنان مسلمان تجاوز نمودند.محمد بن عبدالوهاب حکم ارتداد همه مسلمانان را به اتهام اینکه تا خدا هست به پیامبر اکرم (ص) توسل پیدا می کنند، صادر می کرد. آنان کم کم به تمام شبه جزیره عربستان نفوذ کردند و عقاید و خرافات مورد نظر خود را در بین مردم رواج دادند.پس از مرگ محمد بن عبدالوهاب درسال ۱۲۰۶ق.استعمارگران هم چنان ازعقاید و مذهب او در عربستان و سرزمین های اسلامی حمایت می کنند.نظام حاکم این کشوراسلامی اکنون یکی از متحدان اصلی دشمنان مسلمانان (آمریکا و انگلیس) در منطقه اند. این گونه بود که محمد بن عبدالوهاب شکاف بزرگی بین مسلمانان ایجاد کرد که هم چنان لطمات جبران ناپذیری به جان و مال ایشان وارد می آورند.(۱۴)با این وجود، غیر طبیعی به نظر نمی رسد که اوضاع و شرایط اجتماعی حاکم و رویکرد عمومی در عربستان به سود وهابیت و بر ضد شیعه باشد. علمای وهابی به هر طریقی از نفوذ و پخش عقاید شیعه در میان ملت و به خصوص جوانانشان جلوگیری می کنند. برای مثال اگر در دانشگاه های عربستان،دانشجویی، کتب شیعیان را در دست داشته باشد، از دانشگاه اخراج و از تحصیل محروم می شود.مانع بزرگ نشر کتب شیعه در عربستان و سراسر جهان اسلام، وهابیان هستند. در نمایشگاه بین المللی کتاب مصر، قسمت عمده کتاب های شیعیان توسط وهابیان ثروتمند خریداری و سوزانده می شوند. برخی از بزرگان وهابیت در کتاب های معروف حدیثی و تفسیری دست برده و به بهانه خلاصه کردن آن ها،احادیث مربوط به پیروی از امامان معصوم(ع) را حذف می کنند و احادیث جعلی خود، در مدح و عصمت خلفا و برخی از صحابه را جایگزین آن ها می کنند. سالانه میلیون ها مسلمان به قصد سفر پر برکت حج عازم عربستان می شوند. در این زمان است که کار اصلی بزرگان دینی این سرزمین آغاز شده و کتاب های ضد شیعه خود را، که به زبان های مختلف ترجمه شده، به صورت رایگان، در اختیار زائران قرار می دهند. از دیگر فعالیت های ایشان در این زمان فرستادن مبلغان مذهبی خود به میان شیعیان و دیگر زائران است تاهر چه می توانند به سود وهابیت و بر ضد شیعه تبلیغ کنند. متأسفانه تاکنون بارها علما و مفتیان وهابی، ریختن خون شیعیان را مباح دانسته اند و دردناک تر این که ضمن هم دستی با دشمن حتمی مسلمانان، یعنی صهیونیسم،خواستار تحریم کمک به مبارزان مسلمان لبنانی، به جرم شیعه بودن شان شده اند.البته نکته قابل توجه و نگران کننده برای نظام فرقه ای و حکومتی در عربستان، این است که در طبقه روشن فکر و تحصیل کرده این کشور گرایش قابل توجهی به تشیع و رویکرد انقلابی اسلام و به خصوص مسئولان انقلابی ایران دیده می شوند. امید آن که به پایان یافتن حاکمیت این دیدگاه انحرافی بر قبله گاه مسلمانان، که مانع اصلی وحدت بین مسلمانان انأ،همه مذاهب اسلامی طعم اتحاد علیه کفر را بچشند.إن شاأ الله.
پی نوشت ها:
*برگرفته از: نشریه صفا، ش۲۷٫۱٫سوره حشر(۵۹)، آیه۹٫
منبع:نشریه موعود،شماره ۱۰۶
هیچ نظری وجود ندارد