مقدمه:
معاویة بن وهب روایت میکند که امام صادق(ع)در مصلای نمازش چنین مناجات میفرمود : «…وَ ارْحَمْ تِلْكَ الْأَعْيُنَ الَّتِي جَرَتْ دُمُوعُهَا رَحْمَةً لَنَا وَ ارْحَمْ تِلْكَ الْقُلُوبَ الَّتِي جَزِعَتْ وَ احْتَرَقَتْ لَنَا وَ ارْحَمِ الصَّرْخَةَ الَّتِي كَانَتْ لَنَا»(الکافی/ج4/ص583): (و رحمت خود را بر چشمانی که از سر دلسوزی بر ما اشک ریزان است نازل فرما و رحمتت را بر آن دل هائی که برای ما بیتاب شده و آتش گرفته، نازل ساز و بر شیونهائی که به جهت ما بلند شده است رحم کن).
امام صادق(ع) «رحم الله شيعتنا شيعتنا و الله المؤمنون فقد و الله شركونا في المصيبة بطول الحزن و الحسرة»(ثواب الاعمال/ص217 عقاب من قتل الحسین(ع)): (خداوند شیعیان ما را رحمت کند، به خدا سوگند! ایشان مؤمنان واقعی هستند، به خدا سوگند! آنان در اندوه و حسرتی مدام در مصیبت ما سهیماند).
ایام شهادت پیشوایان معصوم (ع) به خصوص حضرت سید الشهداء(ع) زمینه مناسبی است تا پیروان و دوست داران ایشان به آن حقایق وصف ناشدنی اتصالی دوباره پیدا کنند و در این میان فرصتی تازه برای بازنگری و تطبیق خویشتن خویش با آن معیارهای انسانی داشته باشند ، توجه به حقیقت خویشتن و تأمل در احوال و حوادث پیش آمده برای ائمه معصوم (ع) آن چنان تلاطم و موجی ایجاد میکند که ناگهان انسان در درون به فریاد و خروش میآید و این سر آغازی برای انعکاس این شور، شعور، خیزش و حرکت بیرونی است و این است حقیقت بزرگداشت و عزاداری امامان عصمت و طهارت (ع) با توجه به بعد درونی؛ در بعد ظاهری و بیرونی مسأله عزاداری برای اهل بیت به خصوص ابا عبد الله الحسین (ع)از جمله عوامل تبلیغ و از مؤثرترین عناصر ترویج مکتب شیعه در جهان به شمار میآید. استاد شهید مرتضی مطهری میفرماید: «از مسلّمات مذهب شيعه است. از ناحيه ائمه اطهار(ع)توصيه و تأكيد فراوان به احياى سنت عاشورا شده است و به اشخاصى كه شاعر بوده اند بسيار توصيه شده كه در اين موضوع شعر بگوييد و احساسات مردم را تحريك كنيد. نسبت به اشخاصى كه در مجالس اقامه سنت عاشورا متأثر مىشوند و اشك مىريزند تقديس رسيده است؛ احاديث زيادى هست راجع به ثواب گريه بر سيدالشهداء(ع)»(مجموعه آثار شهید مطهری/ج25/ص335)
یکی از اندیشمندان مصری به نام شیخ عبد الله علائلی در توصیف عظمت عزاداری شیعیان برای امام حسین(ع) میگوید : «شيعه هر ساله، ياد عاشورا را براى پندآموزى و يادآورى زنده نگاه مىدارد، اين مراسم از آن حيث بزرگ است كه پر از موعظه و ذكر دلاوریها در مسير جهاد است و چنين يادهايى موجب بارورى روحهاى بزرگ مىگردد. امروزه، چقدر ما به اين بزرگداشتها، خصوصا در دوره انقلابى خويش نيازمنديم!»(دانشنامه شعر عاشورایی/محمدزاده/ج1/ص665)
در جنبه ظاهری بزرگداشت و عزاداری؛ باید بر این مهم تاکید داشت که عزاداری به گونهی باشد که روح مکتب در حد امکان در آن جلوهگر شود و زیباییهای مذهب به وضوح نشان داده شود. توجه کنیم اگر بر فرض سید الشهدا از ما میخواستند برای ایشان عزاداری کنیم، چگونه عزاداریی مورد انتظار ایشان بود ؟ فلسفه سوگواری برای آن حضرت تهییج احساسات علیه یزیدیها و ابن زیادیها و بیان فضایل عالیترین نمونهها و نمادهای انسانی است. در برخی از سوگواری و عزاداری ها جلوههائی از این زیبایی مشاهده میشود که از آن جمله سوگواری مردم زنجان در حسینه اعظم این شهر در «یوم العباس» روز هشتم محرم است. در این مقاله در ضمن چند عنوان با استناد به آیات و روایات جلوههایی از زیبایی این عزاداری بیان خواهد شد.
1- اتحاد و انسجام :
حضور یکدست و یکپارچه همه اقشار و گروههای مذهبی این شهر در قالب واحد و متحد،از مصادیق بارز و علنی { وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّهِ جَمِيعاً وَلاَ تَفَرّقُوا ْ} (آل عمران/103) است. حبل الهى راهي است كه انسان را به خدا نزديك میكند و موجب تقرب به رحمت حق میشود چه از عقاید حقه و چه از اخلاق حميده و چه از اعمال صالحه، و در بعضى اخبار «حبل اللَّه» را به قرآن تفسير كردهاند و در بسيارى از اخبار به امير المؤمنين(ع)تفسير شده كه حبل اللَّه المتين است و در بعضى از اخبار به ائمه(ع)(اطیب البیان فی تفسیر القرآن/آیت الله سید عبدالحسین طیب/ج3/ص303).
در روایتی از زبان حضرت رسول(ص)چنین آمده است که آن حضرت فرمودند: «ای مردم بر شما است که با جماعت باشید و از تفرقه و جدایی بپرهیزید»(کنز العمال/ج1/ص206)
2- سادگی و بی پیرایگی :
از دیگر شاخصه های این عزاداری که در شکوه و عظمت آن نقش به سزایی ایفاء میکند این است که دسته مزبور عاری از برخی آلایشهای کاذب و گاهی مخرب مانند: سنج، شیپور، علامت و … میباشد .
قرآن کریم معیار حقیقت را در منطق دنیا داران از زبان فرعون چنین بازگو میکند که او به اطرافیانش چنین گفت: «پس چرا بر او (موسی ) دستبندهايى زرّين آويخته نشده؟ يا با او فرشتگانى همراه نيامده اند؟»(زخرف/53).
برای آنها همه حقیقت همین ظواهر فریبنده دنیا است . ولی در مقابل، همه ما میدانیم که در صدر اسلام پیامبر عظیم الشأن مسلمانان، با تکیه بر خداوند متعال با داشتن محتوای بسیار غنی از همان مسجد بسیار سادهای که تأسیس فرمود، نقشهای پیدا کرد که سرانجام آن به زوال حکومت ایران و روم انجامید و شرق و غرب عالم را مسخر دین اسلام ساخت؛ آن حضرت الگو و سرمشق سایر افراد در همه دورانها است. هیچ نوع موسیقی با سوگواری امام حسین(ع) و شأن و مقام ایشان تناسب ندارد. در روایت معتبری ابو ربیع شامی ازامام صادق(ع) روایت میکند که از آن حضرت درباره شراب سئوال شد . آن حضرت فرمود : «حضرت رسول (ص)فرمودند : خداوند مرا برای رحمت بر جهانیان فرستاده است و اینکه تار، تنبور، نی، امور جاهلیت و بت ها را از میان بردارم . به پرودگارم سوگند! بندهای ازمن در دنیا شراب نمیخورد جز اینکه در قیامت از شراب جهنمی او را سیراب میکنم..»(الکافی/ ج6/ص396/ باب شرب الخمر) بر هیچ انسان آگاهی پوشیده نیست که اهل بیت عصمت و طهارت(ع) با ساز و آواز ذرهای رابطه نداشتند. ما نیز موظفیم در بزرگداشت آنها مطابق شأن و مقام آنان رفتار نماییم. مبادا در میان زیورهای کاذبی که در این مراسم ایجاد میشود، حقیقت را گم کنیم و مصداق این شعر معروف باشیم :
دین تو را در پی آرایشند در پی آرایش و پیرایشند
بس که ببستند بر او برگ وساز گر تو ببینی نشناسیش باز
نتیجه اینکه اساس، سادگی در عین داشتن محتوا است.
3- نظم شگفت آور و مطلوب:
از خصوصیاتی که دسته حسینیه را از سایر دستههای عزاداری متمایز میکند. نظم خاص حاکم بر این عزاداری است که موجب میشود احساسات و عواطف نسبت به خامس آل عبا بر انگیخته شود و به یقین این دسته بزرگترین دسته عزاداری یکپارچه کشور به حساب میآید.
نظم و انضباط از جمله اموری است که در بیان امیر کلام؛ حضرت علی(ع) در عرض تقوا و همسنگ با آن به شمار آمده است. آن حضرت می فرماید: «شما را به پروای از خداوند متعال و نظم در کارها و اصلاح آنچه در میان شما است، سفارش می کنم».(نهج البلاغه/نامه47)
4- بهره برداری بخشی از نذورات این مراسم در امور خیریه و عام المنفعه
5- پرداخت انواع وامهای قرض الحسنه به نیازمندان، کمک به احداث و تجهیز بیمارستان های شهر زنجان، اهدای لباس به دانش آموزان بیبضاعت، حمایتهای مالی از دانشجویان نیازمند، کمک به زنان سرپرست خانوار، کمکهای درمانی به افراد تهیدست، اهدای گوشت قربانی در شمار پنج هزار بسته نیم کیلوئی در مناطق مختلف شهر، همه ساله به صورت گردشی و مانند آن.
پیامبر(ص) در یک حدیث قدسی از خداوند تبارک و تعالی روایت میکند که حق جلّ و علی میفرماید: «ای فرزند آدم انفاق کن تا بر تو انفاق کنم».(البدایه والنهایه ابن کثیر/ج6/ص43)
یک قطره از اقیانوس بیکران حضرات معصومین(ع) و در رأس همه آنها امیر المؤمنین(ع) که پدر یتیمان و درماندگان است، آن بوده که تا پای جان به تهیدستان و نیازمندان یاری میرساندند. حضرت سید الشهداء(ع) با پیروی از پدر بزرگوارشان، به یتیمان، فقرا، نیازمندان و سالمندان کمکرسانی داشتند.
شعیب فرزند عبد الرحمان خزاعی روایت می کند که پس از شهادت حضرت امام حسین(ع) در پشت آن حضرت اثری را مشاهده کردند و درباره آن از امام زین العابدین(ع) پرسیدند: آن حضرت فرمودند : «این اثر کیسههای است که ایشان بر پشت خود حمل میکردند و آن را به خانههای زنان سالمند، یتیمان و اشخاص زمینگیر میرساندند.(المناقب ابن شهر آشوب/ج4/ص66)
6- نغمه اذان: (توسط یکی از مداحان در هنگام مغرب در جلوی آستان مقدس امامزاده سید ابراهیم(ع)).
اذان از دیدگاه اسلام جنبه شعاری دارد یعنی: علامت اسلام است. «و هر كس شعائر خدا را بزرگ دارد در حقيقت، آن [حاكى] از پاكى دلهاست».(حج/32)
اهمیت اذان از این جهت است که انسان غافل را بیدار میکند و طراوتی دوباره میبخشد.
در جهان شاهدی و ما غافل در قدح جرعهی و ما هشیار
اذان در صورتی که به صورت زنده اجرا شود اثر قابل توجهی در بازدارندگی از گناه و معصیت دارد و ای کاش این سنت در جامعه ما زنده شود که اشخاص خوش صدا و معتقد در نقاط مختلف با فواصل مشخص بایستند و در اوقات نماز با صدای رسا اذان بگویند.
از حضرت رسول(ص) روایت شده است که فرمودند: «اگر امت من ارزش سه چیز را میدانستند، برای احراز آن با هم منازعه میکردند: اذان، رفتن به نماز جمعه و صف اول نماز جماعت».(النوادر للراوندی/ص149/ح211؛ و بحار/ج89/ص197/ح44)
سید مؤذنها بلال حبشی از حضرت رسول اکرم(ص) روایت میکند که آن حضرت فرمود: «هر كس در راه خدا و از سَرِ ايمان و اعتقاد براى طلب خشنودىِ خدا و تقرّب به خداوند عز و جل، براى يك نماز، اذان بگويد، خداوند گناهان گذشته او را مىآمرزد و او را در باقىمانده عمرش، از گناه محفوظ مىدارد و وى را در بهشت، با شهيدان محشور میسازد.(من لا یحضره الفقیه/ج1/ص294/ح905)
مقام معظم رهبری در بیانی میفرماید: «اذانِ با توجه، به دلها اميد مىدهد، بانگ اذان، دلهاى افسرده را روشن مىكند».(بیانات/سال1369/93)
7-عزاداری زنان در دسته مستقل :
یکی از امور بسیار پسندیده که شاید در این دسته به صورت منحصر دیده میشود، این است که در سالهای اخیر زنها، در دسته جدا و مستقلی عزاداری میکنند.
اختلاط و امتزاج بى قيد و شرط زن و مرد با هم، يكى از پايه هاى اصلى فرهنگ غربى مى باشد و از همان روز اول، براى فساد انسانها و خروج انسانيت از دايره فضايل انسانى بنيانگذارى شده است .اختلاط زن و مرد با هدف بیاعتنایی به معنویت و حذف دین صورت گرفته است. بنابراین حضور زنها در دستههای عزا بدون رعایت حریم عفت و حجاب در راستای همان فرهنگ غربی است و در محدوده شریعت و دین توجیه موجّهی ندارد و مفاسد چنین اعمالی بر همه انسانهای بینا و آگاه، روشن و آشکار است.
از حضرت رسول(ص) روایت کردهاند که آن حضرت فرمود: «زنان و مردان نامحرم را از یکدیگر جدا کنید و دور نگاه دارید که همانا وقتی دیدار و اختلاط و لقاء پیش آمد، دردی خواهد بود که درمان نخواهد داشت (مفسدهای خواهد بود که جبران بردار نیست)».(بهشت جوانان/ص468)
در خاتمه لازم به یاد آوری است که برای کسب اطلاعات از خصوصیات این حسینیه از مقاله «بررسی نقش حسینیه اعطم زنجان در ترویج دینداری این شهر».(نوشته دکتر محمود تقیزاده داوری و سید علی هاشمی/فصلنامه شیعهشناسی/سال نهم/شماره 33) استفاده شده است.
منبع : شیعه شناسی محرم الحرام 1433 سال 1390
هیچ نظری وجود ندارد