مناظرات درباره صلوات و سلام بر آل محمد (ص)

مي‌دانيم كه بسياري از اهل تسنن وقتي كه نام علي (عليه‌السلام) را مي‌برند به جاي (عليه السلام) مي‌گويند «كرم الله وجهه؛ خداوند مقامش را ارجمند كند.» در حالي كه در مورد ساير صحابه رسول خدا(صلي الله عليه و آله) مي‌گويند: «رضي الله عنه؛ خدا از او راضي شود.» زيرا خود آن‌ها معتقدند كه امام علي(عليه‌السلام) گناهي نكرده است تا درباره‌اش «رضي الله عنه» گفته شود، بلكه بايد درباره علي(عليه‌السلام) گفت: «خدا بر مقامش بيافزايد» اينك اين سؤال پيش مي‌آيد كه چرا با ذكر نام علي(عليه‌السلام) جمله «عليه‌السلام» نمي‌گويند؟ براي پاسخ به اين سؤال به مناظره زير توجه كنيد: دكتر تيجاني، در مسير خود از قاهره به عراق، در ميان كشتي، دوستي دانشمند پيدا كرد به نام «استاد منعم» كه از استادان دانشگاه و دانشمندان شيعه از اهالي عراق بود. آن دو در كشتي با هم گفت و گو مي‌كردند. و سپس در عراق به گفت و گو و مناظرات خود ادامه دادند. يكي از مناظرات اين بود كه روزي در خانه «استاد منعم» در بغداد، چنين مناظره شد: دكتر سماوي: شما شيعيان مقام علي (عليه‌السلام) را به قدري بالا مي‌بريد كه او را در رديف پيامبر اسلام (صلي الله عليه و آله) قرار مي‌دهيد، زيرا بعد از نام او به جاي «كرم الله وجهه» و… جمله «عليه السلام» يا «عليه الصلاة و السلام» مي‌گوييد، با اينكه سلام و صلوات مخصوص پيامبر(صلي الله عليه و آله) است. چنان كه در قرآن مي‌خوانيم: «إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا؛ همانا خداوند و فرشتگان بر پيامبر درود مي‌فرستند. اي كساني كه ايمان آورده‌ايد بر او درود بفرستيد و سلام دهيد و تسليم فرمانش باشيد.» استاد منعم: آري، دست گفتي! ما هنگامي كه نام اميرمؤمنان علي(عليه‌السلام) و ساير امامان معصوم(عليهم‌السلام) را مي‌بريم، «عليه‌السلام) مي‌گوييم، ولي اين به آن معني نيست كه ما آن‌ها را پيامبر و يا در درجه پيامبر اسلام(صلي الله عليه و آله) مي‌دانيم. دكتر سماوي: پس به چه دليل بر آن‌ها سلام و صلوات مي‌فرستيد؟ استاد منعم: به دليل همين آيه‌اي كه خوانده شد: «ان الله و ملائكته يصلون علي النبي…» آيا تفسير اين آيه را خوانده‌اي؟ مفسران شيعه و سني به اتفاق نقل مي‌كنند: هنگامي كه اين آيه نازل شد، جمعي از اصحاب از پيامبر (صلي الله عليه و آله) پرسيدند: « اي رسول خدا، اصل چگونگي صلوات و سلام بر تو را فهميديم، ولي نفهميديم چگونه بر تو درود و صلوات بفرستيم؟» پيامبر(صلي الله عليه و آله) در پاسخ فرمود: بگوييد : «اللهم صل علي محمد و آل محمد، كما صليت علي ابراهيم و آل ابراهيم في العالمين انك حميد مجيد؛ خدايا! درود و رحمت بفرست بر محمد و آل محمد، همان گونه كه بر ابراهيم و آل ابراهيم در ميان جهانيان درود و رحمت فرستادي، تو ستوده والا هستي.»[19] نيز فرمود: «لا تصلوا علي الصلاة التبراء؛ هرگز بر من صلوات ناقص نفرستيد.» پرسيدند: «صلوات ناقص چيست؟» فرمود: اينكه فقط بگوييد : «اللهم صل علي محمد» (بدون دنباله آن) ناقص است، بلكه بگوييد: «اللهم صل علي محمد و آل محمد»، كه صلوات كامل است [20] در روايات متعدد آمده است كه صلوات كامل بفرستيد، و جمله «آل محمد» را در آخر آن حذف نكنيد، و حتي در تشهد نماز ، تمام فقهاي اهل بيت (عليهم‌السلام) آن را واجب مي‌دانند، و از فقهاي اهل تسنن ، امام شافعي آن را در تشهد دوم نماز‌هاي واجب، واجب مي‌داند.[21] جالب اينكه شافعي بر اساس همين فتوا، در شعر معروف خود چنين تصريح مي‌كند: « يا اهل بيت رسول الله حبكم فرض من الله في القرآن انزله كفـاكم من عـظـيم الـقدر انكم من لم يصل عليكم لا صلاة له[22] ترجمه : اي اهل بيت رسول خدا! دوستي شما فريضه و واجبي است كه خداوند در قرآن، آن را نازل كرده است، در مقام و عظمت شما همين بس كه هر كس در نماز بر شما صلوات نفرستد، نمازش باطل است.» دكتر سماوي در حالي كه سخت تحت تأثير قرار گرفته بود، و اين گفتار مستدل بر قلبش نشسته بود گفت: در اين جهت مي‌پذيرم كه آل محمد(صلي الله عليه و آله) شريك در صلوات پيامبر(صلي الله عليه و آله) هستند، و ما هم وقتي كه صلوات بر پيامبر(صلي الله عليه و آله) مي‌فرستيم، اصحاب و آل آن حضرت را نيز شريك در صلوات مي‌سازيم، ولي اين را قبول نداريم كه اگر تنها نام علي ذكر شد، بگوييم«عليه‌السلام» يا «سلام خدا بر او».[23] استاد منعم: آيا كتاب صحيح بخاري را قبول داريد؟ دكتر سماوي: آري، اين كتاب را امامي عالي مقام از امامان مورد قبول اهل تسنن، تأليف كرده، و صحيح‌ترين كتاب بعد از قرآن است. استاد منعم كتاب صحيح بخاري را از كتابخانه‌اش آورد و صفحه‌اي از آن را گشود و به من داد تا بخوانم. ديدم در آن صفحه نوشته است: فلان شخص ما را حديث كرد، از فلان شخص ديگر و او از علي(عليه‌السلام) ، من تا جمله «عليه السلام» را ديدم تعجب كردم، باور نمي‌كردم كه حقيقت داشته باشد، با خود مي‌گفتم نكند اين كتاب صحيح بخاري نباشد، سراسيمه بار ديگر آن را گرفتم و دقيق خواندم، ديدم همان است كه ديده بودم، شك و ترديدم برطرف شد. استاد منعم صفحه ديگري از كتاب صحيح بخاري را گشود كه در آن نوشته بود: «علي بن الحسين(عليه‌السلام) ما را حديث كرد.» ديگر هيچ جوابي نداشتم جز اين كه شگفت زده بگويم: سبحان الله! بعدا من بار ديگر با ناباوري كتاب صحيح بخاري را ورق زدم. ديدم در مصر توسط «انتشارات شركت حلبي و فرزندان» چاپ شده است… به هر حال راهي جز پذيرفتن حقيقت نداشتم. [24] پي نوشت : 19- صحيح بخاري: ج 6، ص 51 ؛ صحيح مسلم: ج 1، ص 305. [20] – الصواعق المحرقه: ص 144. [21] – شرح نهج البلاغه: ابن ابي الحديد: ج 6، ص 144. [22] – المواهب زرقاني: ج 7، ص 7 ؛ تذكره علامه: ج 1، ص 126. [23] – مترجم گويد: در قرآن در آيه 130 سوره صافات مي‌خوانيم: «سلام علي آل ياسين؛ سلام بر آل ياسين» از ابن عباس نقل شده است كه منظور از آل ياسين آل محمد(صلي الله عليه و آله) هستند. بنابراين مطابق قرآن، رواست كه با ذكر هر يك از امامان آل محمد(صلي الله عليه و آله) بگوييم: «عليه‌السلام». حتي افرادي كه از علماي متعصب اهل تسنن مثل «ابن روزبهان» كه به اشكال تراشي معروف است، قبول دارد كه منظور از «آل ياسين» آل محمد(صلي الله عليه و آله) هستند. جالب اينكه در سوره صافات بر افرادي مانند نوح، (آيه 79)و ابراهيم(آيه 109) و موسي و هارون(آيه 120) و همه مرسلين (آيه 182) سلام شده است. از اين مطالب مي‌توان فهميد كه آل محمد(صلي الله عليه و آله) در رديف پيامبران هستند. و آيه مذكور با توجه به برتري محمد بر ساير پيامبران دليل بر افضليت و امامت آل محمد(صلي الله عليه و آله) است. (دلايل الصدق: ج 2، ص 398). [24] – «آنگاه…. هدايت شدم»: ص 67-65 (با تلخيص و اقتباس).