نسب پدری حضرت مهدی علیه السلام در روایات (قسمت اول)

معصومین(علیهم السلام) پیش بینی می‌کردند که به لحاظ اهمیّت موضوع «مهدویّت»، افرادی شیاد پیدا شده و ادعاهای باطلی خواهند کرد. از طرفی موعود امت‌ها کسی نیست، جز آخرین جانشینِ پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله وسلم) و مردی از اهل بیت و عترت او، (از نسل دختر بزرگوار ایشان و از فرزندان امام حسین بن علی(علیهما السلام)) … از این رو اهتمام ویژه ای داشتند تا آن منجی عالم بشریت را به روشنی برای جهانیان معرفی کنند.ره آورد این اهتمام، صدها روایت نورانی است که به عنوان میراثی گران بها، رهبر آینده جهان را، فرا روی حقیقت جویان عالم نمایان کرده است.البته در این میان دست‌های ناپاکی، به عناوین مختلف کار را دشوار کرده اند؛ از جعل روایاتی برای انکار اصل مهدویّت گرفته تا روایاتی که او را از فرزندان عباس عموی پیامبر معرفی کرده است!! و نیز احادیثی که او را فرزند عبد الله نامی دانسته تا روایاتی که آن حضرت را از نسل امام مجتبی(علیه السلام) معرفی کرده است و…!در یک نگاه کلی می توان روایاتی که در آنها به تبار حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) اشاره شده، چنین دسته بندی کرد:
۱٫ حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، از« فرزندان عبد المطلب»براساس روایات شیعه و سنّی, حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، از نسل عبد المطلب(علیه السلام) جدّ بزرگوار رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله وسلم) است. ابن ماجه و دیگران با سندهایشان از أَنَسِ بْنِ مَالِک نقل کرده که رسول اکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: «نَحْنُ وُلد عَبْدِ الْمُطَّلِبِ سَادَهُ أَهْلِ الْجَنَّهِ اَناِ وَ حَمْزَهُ وَ عَلِی وَ جَعْفَرٌ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ وَ الْمَهْدِی»؛۱ «ما فرزندان عبد المطلب، سروران اهل بهشتیم؛ من، حمزه، علی، جعفر، حسن، حسین و مهدی».2
۲٫ حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، از نسل پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله وسلم)این مضمون در گروه‌های متعددی از روایات به چشم می‌خورد که بعضی از آنها بدین قرار است:۲ـ۱٫ «عترت پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلم)»«عترت» در لغت معانی متعددی دارد؛ از جمله نزدیکان شخص از طرف فرزندان و فرزندان آنها؛ اما در اینجا مقصود ، ائمه اطهار(علیهم السلام) است.۳احادیث فراوانی با این مضمون که حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) از عترت رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله وسلم) است، در منابع شیعی و سنّی وجود دارد. شیخ طوسی(ره) با ذکر سند از أَبوسَعِید خُدْرِی نقل کرده است : شنیدم رسول اکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) بر فراز منبر می فرمود: «إِنَّ الْمَهْدِی مِنْ عِتْرَتِی مِنْ أَهْلِ بَیتِی یخْرُجُ فِی آخِرِالزَّمَانِ تُنْزِلُ لَهُ السَّمَاءُ قَطْرَهَا وَ تُخْرِجُ لَهُ الارْضُ بَذْرَهَا فَیمْلأ الأَرْضَ عَدْلا وَ قِسْطاً کَمَا مَلأهَا الْقَوْمُ ظُلْماً وَ جَوْراً»؛۴ «همانا مهدی از عترت و اهل بیت من است. در آخرالزمان خروج خواهد کرد. آسمان همه برکت هایش را برای او نازل خواهد کرد. و زمین آنچه در خود نهفته دارد، برای او بیرون خواهد ریخت. پس زمین را آکنده از عدل و قسط می‌کند، آن سان که مردم آن را پر از ستم و بیداد کرده اند».همچنین او از رسول اکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) نقل کرده است: «یقوم فی آخرالزمان رجل من عترتی شاب حسن الوجه أجلی الجبین أقنی الانف یملأ الارض قسطاً وعدلاً کما ملئت ظلماً وجوراً …»؛۵ «در آخرالزمان مردی جوان، نیکو صورت، بلند پیشانی، دارای بینی باریک، از عترت من قیام خواهد کرد و زمین را سرشار از قسط و عدل خواهد نمود، آن گونه که از ظلم و جور آکنده شده باشد …».همو از حضرت رسول(صلی الله علیه و آله وسلم) نقل کرده که فرمود: «لا تقومُ الساعهُ حَتی تمتلأ الارض ظلماً وعُدواناً قال ثُم یخرجُ رجل مِن عترتی و مِن أهلِ بیتی یملاها قِسطاً وعَدلاً کما مُلئت ظُلماً و عُدواناً»؛۶ « قیامت بر پا نمی شود، مگر آنکه دنیا مملو از ستم و دشمنی شود. سپس مردی از عترتم و اهل بیتم، خروج می‌کند و آن را سرشار از قسط و عدل می‌سازد، آن سان که از ظلم و دشمنی پر شده باشد».در تفسیر قرطبی، روایاتی که حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) را از عترت پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلم) بیان کرده، متواتر دانسته است: «تواترت علی أنّ المهدی من عتره رسول الله(صلی الله علیه و آله وسلم)…»؛ آن گاه با بررسی روایاتی که مهدی را همان عیسی(علیه السلام) دانسته است؛ بر احادیث مربوط به عترت بودن حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) صحه می‌گذارد: «والاَحادیث التی قبله فی التنصیص علی خروج المهدی و فیها بیان کون المهدی من عتره رسول الله صلی الله علیه وسلم أصح إسنادا…»؛۷ یعنی، و احادیثی که نص بر خروج مهدی است ـ و پیش از این مورد بررسی قرار گرفت که در آن بیان شده بود مهدی، از عترت پیامبر است ـ از نظر سند صحیح تر است ….۲ـ۲٫ «اهل بیت پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلم)»عبداللّه بن مسعود می گوید: رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: «لا تَذهَبُ الدُّنیا حَتّی یلِی اُمَّتِی رَجُلٌ مِنْ اَهلِ بَیتِی یقالُ لَهُ المَهْدِی»؛۸ «دنیا به پایان نمی‏رسد؛ مگر اینکه امت مرا مردی رهبری کند که از اهل بیت من است و به او مهدی گفته می‏شود».و از حضرت علی(علیه السلام) نقل شده است که رسول اکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: «الْمَهْدِی مِنَّا أَهْلَ الْبَیتِ، یصْلِحُهُ اللَّهُ فِی لَیلَهٍ»؛۹ «مهدی از ما اهل بیت است و خداونددر یک شب به امر او را به سامان می‌آورد».شیخ طوسی(ره) با ذکر سند از عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُود نقل کرده که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: «لا یذْهَبُ الدُّنْیا حَتَّی یلِی أُمَّتِی رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَیتِی یقَالُ لَهُ الْمَهْدِی»؛۱۰ «دنیا به پایان نمی رسد؛ مگر اینکه امت مرا مردی رهبری کند که از اهل بیت من است و به او مهدی گفته می‌شود».أَبِو سَعِید خُدْرِی نیز از پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلم) آورده است: «الْمَهْدِی مِنَّا أَهْلَ الْبَیتِ»؛۱۱ «مهدی از ما اهل بیت است». امام باقر(علیه السلام) نیز در این رابطه از آن حضرت(صلی الله علیه و آله وسلم) نقل کرده است: «خوشا بر احوال کسی که قائم اهل بیت مرا ادراک کند و در غیبت و پیش از قیامش پیرو او باشد. دوستانش را دوست بدارد و با دشمنانش دشمن باشد؛ چنین کسی در روز قیامت از رفیقان و دوستان من و گرامی ترین امّت من خواهد بود».12ابوداود با ذکر سند از حضرت علی(علیه السلام) آورده است که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: « لَو لم یبق من الدهر إلا یوم لبعث الله رَجُلاً مِن أهلِ بیتی یملاها عَدلاً …»؛۱۳ «اگر از عمر روزگار به جز یک روز باقی نمانده باشد، خداوند مردی از اهل بیت مرا بر انگیزد که دنیا را پر از عدل کند…».نعیم بن حماد از ابو سعید خدری نقل کرده که رسول اکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: «هو رجل من أهل بیتی»؛۱۴ «او مردی از اهل بیت من است».2ـ۳٫ « ذرّیه پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلم)»«ذرّیه»، در لغت عبارت است از نسلِ انسان که از طریق پسر و دختر، استمرار می‌یابد. ذریه پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلم) ، در اصطلاح به نسل رسول اکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) گفته می‌شود که از طریق بانوی بزرگ اسلام، زهرای مرضیه(علیها السلام) استمرار یافته است.پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود:«مِنْ ذُرِّیتِی الْمَهْدِی إِذَا خَرَجَ نَزَلَ عِیسَی ابْنُ مَرْیمَ لِنُصْرَتِهِ فَقَدَّمَهُ وَ صَلَّی خَلْفَهُ»؛۱۵ «از ذرّیه من مهدی است. آن هنگام که خروج کند، عیسی بن مریم(علیهما السلام)، برای یاری اش نازل می شود. پس [عیسی(علیه السلام) ] اورا جلو انداخته، وپشت سرش نماز می گزارد».2ـ۴٫ «فرزندان پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلم)»عَبْد اللَّه بْن عُمَر نقل می‌کند: از حُسَین بْن عَلِی(علیهما السلام) شنیدم که چنین می فرمود: «لَوْ لَمْ یبْقَ مِنَ الدُّنْیا إِلا یوْمٌ وَاحِدٌ لَطَوَّلَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ ذَلِکَ الْیوْمَ حَتَّی یخْرُجَ رَجُلٌ مِنْ وُلْدِی یمْلأُهَا عَدْلا وَ قِسْطاً کَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً»؛ «اگر از دنیا بیش از یک روز باقی نماند، خداوند عزَّ وجلَّ آن روز را چنان طولانی می‌کند تا اینکه مردی از خاندانم خروج نماید و [زمین را ] پر از عدل و داد کند، آن گونه که پر از ظلم و جور شده باشد». ‌‌ [آن گاه امام حسین(علیه السلام) فرمود] : «این گونه از رسول اکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) شنیدم».16امام صادق(علیه السلام) نقل کرده که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: «مَنْ أَنْکَرَ الْقَائِمَ مِنْ وُلْدِی فَقَدْ أَنْکَرَنِی»؛۱۷ «کسی که قائم از فرزندان مرا انکار کند، مرا انکار کرده است».و نیز فرمود: «مَنْ أَنْکَرَ الْقَائِمَ مِنْ وُلْدِی فِی زَمَانِ غَیبَتِهِ مَاتَ مِیتَهً جَاهِلِیهً»؛۱۸ «کسی که قائم از فرزندان مرا در زمان غیبتش انکار کند، به مرگ جاهلی مرده است».و فرمود: «الْمَهْدِی رَجُلٌ مِنْ وُلْدِی وَجْهُهُ کَالْکَوْکَبِ الدُّرِّی»؛۱۹ «مهدی، مردی از فرزندان من است؛ سیمای او چون ستاره درخشان است».امام صادق(علیه السلام) به نقل از پدران بزرگوارش از رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله وسلم) نقل کرده است: «قائم از فرزندان من است؛ نامش نام من و کنیه اش کنیه من است. شمایل او شمایل من و روش او روش من است. مردم را بر آیین و دینم دعوت کند و آنها را به کتاب پروردگارم فراخواند. کسی که او را اطاعت کند، مرا اطاعت کرده است و کسی که او را نافرمانی کند، مرا نافرمانی کرده است…».20
پی نوشت ها:

۱٫ ابن ماجه، سنن، ج۲، ص۱۳۶۸، ح۴۰۸۷؛ حاکم نیشابوری، مستدرک، ج۳، ص۲۳۳،ح۴۹۴۰٫۲٫ ر. ک: محمد بن حسن طوسی(ره)، کتاب الغیبه، ص ۱۸۳؛ شیخ صدوق(ره)، الامالی، ص۴۷۵٫۳٫ ر. ک: لسان العرب، ج۴، ص۵۳۸؛ مجمع البحرین، ج۳، ص۳۹۶، ریشه عتر.۴٫ محمد بن حسن طوسی، کتاب الغیبه، ص۱۸۰، ح۲۵٫۵٫ السنن الوارده فی الفتن، ج۵، ص۱۰۳۸٫۶٫ مسند احمد، ح۱۱۳۳۱، ح ۱۱۶۸۶، ح ۱۱۲۳۹٫۷٫ تفسیر قرطبی، ج۸ ،ص۱۲۲٫۸٫ محمد بن حسن طوسی، کتاب الغیبه، ص ۱۸۲، ح ۱۴۱٫۹٫ ابن ماجه، سنن، ج۲، ص ۱۳۶۸، ح ۴۰۸۵٫۱۰٫ محمد بن حسن طوسی(ره) ، کتاب الغیبه، ص۱۸۲٫۱۱٫ ر. ک: مستدرک حاکم، ج۴، ص۵۵۷٫۱۲٫ شیخ صدوق(ره)، کمال الدین و تمام النعمه، باب ۲۵، ج۱، ص۲۸۶، ح۲٫۱۳٫ سنن ابو داود، ج۴، ص ۱۰۷، ح ۴۲۸۳٫۱۴٫ نعیم بن حماد، الفتن، ج۱، ص۳۷۴، ح۱۱۱۱٫۱۵٫ شیخ صدوق، الامالی، ص۲۱۸، ح۴٫۱۶٫ محمد بن حسن طوسی، کتاب الغیبه، ص۴۲۵٫۱۷٫ کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، باب ۳۹، ص۴۱۲، ح۸٫۱۸٫ همان، ح۱۲٫۱۹٫ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۴۶۹٫۲۰٫ کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، باب ۳۹، ص۴۱۱، ح ۶٫
منبع: درسنامه مهدویت۱-ص۱۳۳ تاص۱۳۸