نگاهی گذرا برزندگی حضرت زهرا (۱)

۱- ازدواج پیامبر با خدیجه
پیامبر عظیم و الشأن اسلام در حالی با خدیجه بنت خویلد ازدواج کرد که بیست وپنج و طبق روایتی بیست وشش و طبق روایتی بیست و هشت سال از زندگی مبارکش می گذشت و این در حالی بود که خدیجه چهل سال سن داشت.(فاطمه الزهرا من المهد الی اللحد ص۳۱)پیامبر در مکه به امانت داری و صداقت شهره ی عام و خاص بود و خدیجه یکی از بزرگترین تجار مکه به شمار می رفت پیامبر یتیم و تحت کفالت ابوطالب زندگی می کرد و از مال دنیا چیزی نداشت. (فاطمه الزهرا من المهد الی اللحد ص۳۱)پیامبر در سفری مسئولیت یکی از کاروان های خدیجه را برعهده داشت و مسیر آنها به سمت شام بود، در بین راه راهبی مسیحی که در دیری به عبادت مشغول بود به خدیجه خبر از آینده ی پیامبر داد خدیجه با دیدن صداقت و امانت داری و روحیات و صفات برگزیده ی پیامبر و سخنی که از آن راهب شنیده بود به او علاقمند گشت پیامبر نیز از او خواستگاری کرد. (فاطمه الزهرا من المهد الی اللحد ص۳۲) در بازگشت به مکه صفیه عمه پیامبر و دختر عبدالمطلب از ماجرا آگاه شد ولی باور نمی کرد زیرا این امری شگفت آور بود صفیه به خانه ی خدیجه رفت تا از موضوع آگاهی بیشتری پیدا کند زیرا این شایعه در مکه پیچیده بود و نقل محافل شده بود که یتیم ابوطالب می خواهد با خدیجه ثروتمند و متمکن که دوبار هم شوهر کرده بود ازدواج کند.(فاطمه الزهرا من المهد الی اللحد ص۳۲)
۲- خدیجه بر درهای سعادت و رستگاریصفیه وقتی از صحت خبر آگاه شد به سراغ عمه ها و عموهای پیامبر آمد و آن ها را از این مطلب با خبر ساخت و آنان در اوج تعجب خوشحال شدند.زنان و اشراف مکه خدیجه را به تمسخر گرفتند و حتی با او قطع رابطه کردند عمه ها و عموهای پیامبر به خانه ی خدیجه رفتند و او را از خویلد پدرش خواستگاری نمودند و چنین بود که آنان ازدواج کردند و چه ازدواج میمون و مبارکی.(فاطمه الزهرا من المهد الی اللحد ص۳۲)موضوع مهریه پیش آمد و اینک باید مهریه‏ای درخور مقام و موقعیت بانوی بزرگ حجاز از سوی پیامبر تقدیم گردد اما از کجا و چکونه؟ و چه کسی می‏تواند این مبلغ سنگین و درخور شخصیت و موقعیت «خدیجه» را تقدیم دارد؟درست در این لحظات بود که دگرباره بانوی حجاز به کار جالب و شگرفی دست زد و با هدیه نمودن چهار هزار دینار به پیامبر، از آن گرانمایه‏ی جهان هستی تقاضا کرد که آن را به عنوان مهریه به پدرش «خویلد» بپردازد، گرچه در یک روایت آمده است که جناب «ابوطالب» مهریه را با سرفرازی و شادمانی از اموال خویش تقدیم داشت و پیمان زندگی مشترک به امضاء رسید.( فاطمه الزهرا من المهد الی اللحد ص۳۳)آری، با اینکه بانوی خردمند حجاز به ارزشهای والای اخلاقی و انسانی بهاء می‏دهد و در راه بدست آوردن شرافت و کرامت، ارزشهای مادی را فدا می‏کند با این وصف پدرش «خویلد» از این اندیشه‏ی بلند بی‏بهره است و این اختلاف دیدگاه را تنها میان این پدر و دختر نمی‏نگریم بلکه این ناهماهنگی در اندیشه و این دو طرز تفکر میان پدران و فرزندان و میان دو برادر و دو همسر و پدر و فرزند نیز، هم در روزگاران گذشته و هم در جهان معاصر بسیار فراوان است.به هر حال جریان به خوبی پیش رفت اما رخدادی بی‏سابقه و بی‏نظیر و بهت‏آور بود. در میان عرب کسی بخاطر نداشت که زنی خود مهریه‏اش را به همتای زندگی‏اش هدیه کند. به همین جهت جای شگفت ندارد که حس حسادت‏ورزی ابوجهل فوران کند و آتش حسد در دل او زبانه کشد و فریاد زند که: هان ای مردم! ما دیده بودیم که مردان مهریه زنان را می‏پردازند اما ندیده بودیم که زنان مهریه‏ی خویش را به مردان زندگی آینده خویش هدیه کنند. و ابوطالب، فرزانه‏ی عرب پرخاشگرانه به او پاسخ داد که: «مردک کم‏خرد و پست چه می‏گویی؟ به جوانمردی همانند «محمد»، هم دختر می‏دهند و هم مهریه‏اش را خود هدیه می‏کنند، اما مردک کم‏خردی چون تو، اگر هدیه هم تقدیم داری، پذیرفته نمی‏شود و پاسخ مثبت نخواهی شنید.»و بنا به روایتی او را اینگونه سرزنش کرد:«اگر خواستگار همانند برادرزاده‏ی سرفراز من باشد، او را به بالاترین و گرانبهاترین قیمت‏ها می‏برند و پرشکوه‏ترین مهریه‏ها را به او هدیه می‏دهند. اما اگر بسان تو باشد، با مهریه سنگین هم نمی‏تواند با زنی شایسته ازدواج کند.» (فاطمه الزهرا من المهد الی اللحد ص۳۵) .این پیوند مبارک به بهترین صورت تحقق پذیرفت و پیامبر به تقاضای «خدیجه» به اقامتگاه او گام نهاد.از آن لحظات بیادماندنی بود که دیگر «خدیجه» همواره احساس می‏نمود که نیکبختی در کامل‏ترین شکل ممکن به او روی آورده و خورشید خوشبختی‏اش طلوع نموده است، بانوی بزرگ حجاز در این زندگی مشترک پسرانی بدنیا آورد که همگی آنان در کودکی از دنیا رفتند و دخترانی به نامهای «زینب» و «ام‏کلثوم»و «رقیه» و «فاطمه» به او و پیامبر ارزانی شد که کوچکترین، اما برترین و پرشکوه‏ترین آنان فاطمه علیهاالسلام بود. (بحارالانوارج۱۶ص۱۲۰)
۳- تولد فاطمهبحث پیرامون شخصیت بانوی خردمند جهان عرب و برخی ویژگیها و امتیازات و ارزشهای انسانی او دور می‏زد. ارزشهای والایی که هر کدام از آنها می‏تواند برای هر انسان تعالی خواه و کمال‏جو، نمونه‏ای جالب و زیبا باشد و درسهای انسانسازی بیاموزد.این بانوی ارجمند و دارنده‏ی این ارزشهای اخلاقی است که به اراده‏ی خدا، سالار بانوان گیتی فاطمه علیهاالسلام را بدنیا می‏آورد و از شیر سرشار از مواهب و فضایل خویش به او می‏نوشاند و او را تغذیه می‏نماید.فاطمه علیهاالسلام فرزند پدر گرانقدری چون پیامبر و مادر بزرگواری همانند این بانوی بزرگ است که در صفحات گذشته به برخی از ویژگی‏ها و ارزشهای برجسته‏ی اخلاقی و انسانی آن پدر و مادر نمونه، اشاره رفت.(فاطمه الزهرا من المهد الی اللحد ص۳۹). با این نگرش سریع و با ترسیم این تصویر کوچک، از شخصیت آن دو بزرگوار، هم به میزانی اندک با شخصیت باعظمت فاطمه علیهاالسلام که از این رویشگاه پاک پاکیزه و از این درخت تناور و مقدس سر برآورده است، آشنا می‏گردیم و هم می‏توانیم به گوشه‏ای از زندگی سراسر افتخار او در پرتو اصل وراثت نظری بیافکنیم.در این مورد حقایق ثابت و تردیدناپذیری هست که انبوه روایات رسیده از پیامبر و خاندان وحی و رسالت آنها را ترسیم می‏کند. حقایق ارزشمندی که کشفیات و دانش نوین با همه‏ی وسعت و گستردگی‏اش و با وجود دسترسی به اتم و درون آن و به ستارگان و کهکشانها و فراتر و فروتر از آنها، هنوز از دسترسی به این حقایق انکارناپذیر ناتوان است.اینها واقعت‏هایی هستند که نه با عدسی‏های دقیق و پیشرفته‏ی میکروسکوپها و ابزارهای پیچیده و منظم صنعتی می‏توان به آنها دست یافت و نه با دوربین‏ها و ماهواره‏های عکس برداری و اطلاعاتی و اشعه‏ی نیرومند بنفش و ماورای بنفش، چرا که اصولا مقیاس‏های طبیعی و تجربی از درک و دریافت آنها ناتوانند.این حقایق فراتر از درک و شناخت و دریافت با مقیاس‏های تجربی می‏باشند و به همین دلیل هم حواس چندگانه؛ بینایی، شنوایی، چشایی، بویایی، و حس لامسه نمی‏توانند آنها را دریابند، این حقایق از اسرار خدا در جهان آفرینشند و در صورت تمایل می‏توان آنها را «امور فوق حسی و ماورایی»، نام نهاد.جبرئیل بر پیامبر نازل شد وبه او گفت که چهل روز از خدیجه دوری کند این مفارقت بر او گران بود ولی چون دستور خداوند بود اطاعت کرد. پیامبر در این چهل روز روزه دار بود و شبها به راز و نیاز و عبادت با پروردگار بی نیاز می پرداخت. او عمار یاسر را به سراغ خدیجه فرستاد تا وی را از نگرانی خلاص سازد و از دستور الهی آگاه کند. (فاطمه الزهرا من المهد الی اللحد ص۴۰). پس از پایان چهل روز جبرئیل بر پیامبر نازل شد و او را به تحفه ای از جانب خداوند آگاه ساخت پیامبر از او پرسید که این تحفه چیست؟ و او به پیامبر گفت طعام بهشتی میکائیل به زمین هبوط کرد و سبدی از غذاهای بهشتی برای پیامبر آورد جبرئیل به او گفت یا محمد از این غذاها افطار کن و بعد سراغ خدیجه برو که این فرمان پروردگار تو می باشد.پیامبر از غذا افطار کرد پس از آن پیامبر برای نماز آماده شد که جبرئیل به او گفت که از نماز در این موقع دوری کن به خانه برو زیرا خداوند در صلب تو فرزندی پاک و پاکیزه قرار داده است. پیامبر به خانه رفت وقتی خدیجه در را باز کرد پیامبر وارد خانه شد خدیجه از پیامبر در مورد چهل روزی که پیشش نبوده پرسید اما پیامبر بازوی او را گرفت و به بستر برد.آنگاه «خدیجه» سوگند یاد می‏کند : به خدایی که آسمان بلند را برافراشت و آب را از زمین جوشانید و جاری ساخت که آن شب هنوز پیامبر خدا از کنار من دور نشده بود که سنگینی وجود و حضور گرانمایه‏ی دخت سرفرازم «فاطمه» را در سازمان وجود خود حس کردم… (خوارزمی درمقتل الحسین ص۶۳و۶۸) و این گونه بود که نطفه فاطمه منعقد گشت.از این روایت نکاتی چند دریافت می‏گردد:۱- خدا به پیامبرش دستور می‏دهد که از بانوی خردمند حجاز برای مدتی جدا شود تا بر اثر دوری از او شور و شوق پیامبر به او بسیار گردد.۲- پیامبر در این چهل شبانه روز بیش از همیشه به عبادت و راز و نیاز پرداخته و بر اثر ارتباط همیشه و پیوسته با عالم بالا از روحانیت و معنویت و شرایط روانی و روحی ویژه‏ای بهره‏ور می‏گردد.۳- آن حضرت با ارمغان آسمان افطار می‏نماید، با موهبتی که به خاطر لطافت ویژه‏ای به سرعت به نطفه تبدیل می‏شود.۴- نطفه از آن ارمغان آسمانی و بهشتی که هیچ شباهتی به غذاهای جهان ماده ندارد، فراهم می‏آید.۵- و دیگر حرکت فوری پیامبر به اقامتگاه «خدیجه» به منظور انتقال دادن نطفه با آن مقدمات و تدابیر شگرف و هدف خاص.لازم به یادآوری است که این روایات را دانشمندان اهل سنت نیز با اندک تغییر آورده‏اند. (فاطمه زهرا از ولادت تاشهادت ص۱۴۴)
۴- جنین با مادرش سخن می گویدیکی از مزایای وجود نازنین و مبارک فاطمه زهرا این است که در رحم مادر با او سخن می گفت زیرا در آن روزها تمامی زنان مکه با خدیجه به خاطر ازدواج با نبی مکرم اسلام با وی قطع رابطه کرده بودند.فاطمه در رحم خدیجه او را چنین دلداری می داد: مادر ناراحت و نگران نباش همانا خداوند همراه پدرم است.(بحارالانوار ج۴۳ص۱۰)
۵- طلوع خورشید تابناک فاطمهفاطمه در سال پنجم بعثت در روز بیستم جمادی آخره به دنیا آمد مورخین گویند که در آن زمان کسی نبود که خدیجه را یاری کند حتی خدیجه به سراغ زنان مکه فرستاد ولی آنان از یاری به خدیجه امتناع ورزیدند در زمان تولد خدیجه در حالی که در خانه تنها بود و از درد زایمان رنج می برد از خداود استمداد جست و در آن زمان چهارزن برگزیده ی الهی آسیه بنت مزاحم، مریم بنت عمران، کلثوم خواهر موسی و حوا همسر آدم ابوالبشر به یاری او شتافتند و او را در ولادت فاطمه یاری کردند فاطمه متولد شد و جهان را با قدم خود نورانی کرد.
۶- نام گذارینام گذاری که از سنت های برتر الهی است و از زمان آدم و حواء یعنی از روز خلقت و زمانی که زکریا بشارت تولد یحیی را در محراب عبادت از خداوند گرفت و خداوند او را یحیی نهاد تا آن زمان از اهمیت خاصی برخوردار می باشد واین گونه بود که نام این نوزاد مبارک را فاطمه گذاردند.
۷- القاب حضرت صدیقه طاهره۱- فاطمه ۲- صدیقه ۳- مبارکه ۴- طاهره ۵- زکیه ۶- راضیه ۷- مرضیه ۸- محدثه ۹- زهرا (بحارالانوار ج۴۳ص۱۸) و… که در ادامه معانی القاب خواهد آمد.
۸- فاطمهعلت نام گذاری حضرت صدیقه طاهره به فاطمه را احادیث و روایات متنوع و گوناگونی بیانگر است اما فاطمه از فطم مشتق شده و بمعنای قطع شدن است چنان چه می گویند طناب قطع شد «پاره شد» حال به بعضی از احادیث پیرامون علت نام گذاری اشاره می کنیم.امام صادق از پدرانش و انها از پیامبر نقل کرده اند که حضرت محمد فرمود: جبرئیل گفت او را فاطمه بنام زیرا شیعیان و پیروانش از آتش جهم قطع شده اند(بحارالانوارج۴۳ص۱۴)ب- لان الله فطمها و شیعتها من الناراز امام رضا از پدرانش و آن ها از پیامبر نقل کرده اند که حضرت محمد فرمود: ای فاطمه می دانی چرا تو را به این نام نهادم؟ علی که در آن جمع بود پرسید: چرا ای رسول خدا؟ رسول خدا به علی فرمود زیرا او شیعیانش از آتش جدا گشته اند.(بحارالانوارج۴۳ص۱۲)ج- لان الخلق فطمواعن معرفتهااز امام صادق روایت شده که حضرت فرمود:او را فاطمه نام گذاری کردند زیرا خلق از شناخت او عاجز هستند.(بحارالانوارج۴۳ص۱۵)د- لان الله فطمها بالعلم از امام باقر روایت شده که حضرت فرمود: زمانی که فاطمه متولد شد خداوند به ملائکه وحی فرستاد که بر زبان محمد نام فاطمه را جاری سازید. (الریاض النفذه ج ۴۳ص ۲۲)و احادیث بسیاری که در این مختصر به بیان آنها نمی توانیم بپردازیم.
۹- صدیقهیکی از اسماء و القاب تحضرت طاهره هل اتی فاطمه زهار صدیقه است صدیقه صفت می باشد یعنی بسیار راستگو.از امام صادق روایت شده است که حضرت فرمود: «درحدیثی که به آن حضرت منتسب است»: و او صدیقه کبری است و بر شناخت او بر خلاق باید زمان و قرن ها بگذرد تا او را بشناسند. (بحارالانوارج۴۳ص۲۲)
۱۰- مبارکهاین لقب از برکت می آید یعنی سعادت و زیادی زیرا در واقعه کربلا زمانی که حضرت امام حسین را به شهادت رساندند علی بن الحسین زین العابدین زنده ماند و نسل حسین از او ادامه یافت و این برکتی است که تنها از وجود نازنین فاطمه دیده می شود.خوارزمی در مناقب ص ۲۹۹ از رسول خدا حدیثی آورده که حضرت فرمود همانا خداوند تمام ذریه پیامبر را در صلب علی نهاده است و آن تا قیامت ماندگار است.
۱۱- طاهرهاز اسماء و القاب آن حضرت به طاهره نیز می توان اشاره کرد.از امام باقر و او از پدرانش نقل شده که حضرت فرمود: همانا فاطمه را به طاهره نام گذاری کردند زیرا از هرگونه زشتی و پلیدی دور بود عادات ماهانه حیض و نفاس نمی دید.(عوالم العلوم ج۱۱ص ۱۴۸)و آیه تطهیر نیز در شأن اهل بیت و او نازل گشت در تمام روایتی که بر این آیه وارد شده است همه متفق شده اند که این آیه برای محمد علی فاطمه حسن و حسین نازل شده است و هیچ کس در آن شکی ندارد.که در ذیل به نمونه ای از این احادیث اشاره می کنیم:الخطیب بغدادی در کتاب تاریخش با سندهایی از ابی سعید خدری و از پیامبر حدیثی را آورده که حضرت در مورد قول خداوند فرمود:«انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا»(احزاب آیه۳۳)می گوید: پیامبر علی، فاطمه، حسن، و حسین را بر زیر عبای مبارکش جمع نمود و فرمود اینان اهل بیت من هستند خداوند از آنان پلیدی و زشتی را دور کند و آنان را پاک و طاهر قرار بده ام سلمه در کنار در ایستاده بود به پیامبر عرضه داشت آیا من هم از آنان هستم حضرت فرمود تو خوب هستی ولی از اهل بیت نیستی(.عوالم العلوم ج۱۱ص۵۰)
۱۲- زکیهدر قرآن کلماتی که از این کلمه مشتق شده اند بسیار است مانند«قدافلح من زکاها» (شمس آیه ۹)«اقتلت نفسا زکیا» (کهف آیه ۷۴)«لاهب لک غلاما زکیا» (مریم آیه۱۹)«ذلک ازکی لکم و أطهر» (بقره آیه ۲۳۲)این کلمه در پاکیزگی و رشد استفاده می شود آیه اول «قدافلح من زکاها» یعنی پاکیزه کردن اخلاق از عادات و خلقیات بد رفتاری مانند: کذب، بخل، حسد و…این واژه‏ی مقدس در فرهنگ عرب در مورد پاکیزگی و رشد و نمو به کار می‏رود. از این رو معنای آیه نخست این می‏شود که:هر کس جان خویش را از ضد ارزشها و صفات نکوهیده‏ای که از شر شکم و زبان و سخن نسنجیده، خشم و حسد، بخل و دوستی جاه و مقام، دنیادوستی و خود بزرگ بینی و خودپسندی سرچشمه می‏گیرد، پاک و پاکیزه ساخت، رستگار گردید.اما علت نام گذاری حضرت زهرا و این که این لقب را به او دادند به علت آیه ی چهارم است رشد و تکثیر یافتن همان مطلب پس همان فاطمه مراد زکیه است با این معنا و همان مسائلی که در باب کلمه مبارک مورد بحث خویش قرار دادیم در اینجا نیز صادق است.
۱۳- راضیهرضا و راضی بودن به آن چه خدا تقریر بشر می کند یکی از بالاترین درجات ایمان است فاطمه زهرا همواره راضی به تقریر خداوند بودند حتی در زمان هایی که آن حضرت را مصائب بیش از حدی می گرفت مانند قول خداوند «یا ایتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربک راضیه مرضیه» (فجرآیه۲۶)به تمام مقدرات خداوند راضی بودند.
۱۴- مرضیهاما درجه ی مرضیه نزد خداوند از راضیه بیشتر است یعنی او هم راضی شده بود است و این اوج مقام رضاست که در حضرت صدیقه طاهره به وضوح می توان یافت.از حافظ عسقلانی و او از رسول خدا روایت شده که حضرت فرمود: ای محمد همانا پروردگارت فاطمه را دوست میدارد پس سجده شکر کن پس سجده کردم. (لسان المیزان ج ۳ص ۲۷۵) همان طور که ذهبی روایت کرده که جبرئیل بر پیامبر نازل شد «هنگام ولادت فاطمه» پس به او گفت خداوند تو را سلام می دهد و سلام می دهد مولودت را که این احادیث از مقام حضرت زهرا گواهی می دهد.
۱۵- محدثه و پاسخ به یک سؤالاما در باب این لقب حضرت زهرا باید اول به دو سؤال پاسخ داد آیا ملائکه با غیر از پیامبر هم حدیث می گفت و وحی می فرستادند؟ آیا غیر از پیامبر هم صدای ملائکه را می شنوند؟۱- خداوند در قرآن می گوید «اذ قالت الملائکه یا مریم إن الله اصطفاک و طهرک و اصطفاک علی نساء العالمین یا مریم اقنتی لربک واسجدی وارکعی مع الراکعین»(آل عمران آیه۴۱) در این آیه با صراحت به این مطلب اشاره شده است که ملائکه با حضرت مریم سخن می گفته اند و به او فرمان های الهی را می دادند و حتی می گویند خود جبرئیل شخصا این فرمان الهی را برای حضرت مریم آورده است.