سیره حکومتی حضرت مهدی (عج)

روایات و قرائن مختلف، ثابت کرده است که سیره حکومتی حضرت مهدی(عج) به طور دقیق، همان روش حکومتی پیامبر اکرم(ص) امام علی(ع) و دیگر امامان(ع) است. البته نباید از نگاه دور داشت که پیامبر(ص) و ائمه(ع) به جهت محدودیت ها و موانع تحمیل شده فراوانی، نتوانستند تمام اهداف خود را تحقق بخشند.از سخنان نورانی معصومان(ع) استفاده می شود که تمام محدودیت ها و موانع که تا آن زمان از برپایی حکومتی جامع و جهانی جلوگیری می کرد،۹ از سر راه امام مهدی(ع) برداشته می شود و آن حضرت، اهداف معصومان را تحقق خواهد بخشید.

سیره نیاکان

عبدالله بن عطا گوید: از امام باقر(ع) پرسیدم: هنگامی که قائم قیام کند، به کدام روش در میان مردم رفتار خواهد کرد؟ آن حضرت فرمود: «آنچه (از بدعت و پیرایه) را پیش از او بوده، از اساس ویران خواهد کرد؛ چنان که رسول خدا(ص) عمل کرد و او اسلام را از نو آغاز می کند».[۱] امام صادق(ع) نیز فرمود: «چرا به فرارسیدن خروج قائم شتاب می کنید؟ به خدا قسم، لباس او جز جامه درشت و خشن نخواهد بود و غذایش جز خوراک ناگوار نباشد و جز شمشیر [برای دشمنان] چیزی در کار نباشد و مرگ زیر سایه شمشیر خواهد بود».[۲]

همچنین آن حضرت فرمود: «همانا قائم ما اهل بیت، آن گاه که قیام کند، لباس علی(ع) را خواهد پوشید و به سیره او عمل خواهد کرد».[۳] از این روایت ها به روشنی استفاده می شود که روش آن حضرت، مطابق روش پدران خود است. سخت گیری های حضرت که در روایات یاد شده است، فقط در مرحله آغازین ظهور و پس از اتمام حجت بر تمام انسان ها، برای نابودی ستمگران است، وگرنه روایات فراوانی در دست است که مراحل بعدی حکومت را سرشار از صلح و صفا و صمیمیت دانسته، سخن از رضایت همگانی از آن حاکمیت جهانی به میان آمده است.

رسول گرامی اسلام(ص) در این باره فرمود: «بشارت باد بر شما به مهدی!… زمین را آکنده از عدل و قسط می کند، آنگونه که پر از جور و ظلم شده باشد. از او ساکن آسمان و زمین راضی خواهد شد».[۴] چه ساکن آسمان را فرشتگان الهی بدانیم و یا آنها را انسان هایی بدانیم که بر اثر پیشرفت خارق العاده علم و دانش در عصر ظهور در کرات آسمانی ساکن شده اند، هر دو حکایت از گزینش بهترین روش در حاکمیت به وسیله آن حضرت است. اما خوشحالی فرشتگان و ساکنان آسمان ها و مردگان از ظهور امام(ع) به خاطر این است که کفر و ستم و بیداد و گناه از ابتدای آفرینش آنها را آزار داده و اندوهگین ساخته است و وقتی می بینند که ظهور امام(ع) با مرگ باطل، زنده شدن حق، خاموش شدن آتش کفر و شرک، و گسترش ایمان و توحید همراه است، خوشحال می شوند؛ بلکه می توان گفت به این جهت، همه چیز در آسمان و زمین از ظهور آن حضرت مسرور می گردند.

افزون بر این، چون «امام» واسطه فیض پروردگار بر تمام موجودات عالم هستی است و اراده پروردگار در اصل وجود اشیا و کمّ و کیف آفریدگان و دیگر وجوه عنایات الهی به موجودات از راه امام محقق می شود، بنابراین بین امام(ع) و دیگر موجودات رابطه ای معنوی برقرار است که وقتی امام به مصیبت و اندوهی مبتلا شود، آنها اندوهگین و هرگاه مسرور باشد، آنها مسرور می گردند.[۵] شکی نیست که خود آن حضرت نیز همچون دیگر موجودات از ظهور اراده الهی در تحقق عدل و عدالت، در نهایت خوشحالی خواهد بود.

برنامه های حکومت مهدوی

برنامه های حکومتی حضرت مهدی(ع) را با توجه به روایات فراوانی که درباره حکومت آن منجی موجود است، می توان در سه محور خلاصه کرد: فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی.

۱. برنامه های فرهنگی

در انجام برنامه فرهنگی، محور های مهم عبارت اند از:

الف) احیای کتاب و سنت: امام علی(ع) می فرماید: «در روزگاری که هوای نفس حکومت می کند، (امام مهدی(ع) ظهور می کند و) هدایت و رستگاری را جایگزین هوای نفس می سازد و در عصری که نظر اشخاص بر قرآن مقدم شده، افکار را متوجه قرآن می گرداند و آن را حاکم بر جامعه می سازد».[۶]

ب) تقویت عقل: امام باقر(ع) می فرماید: «زمانی که قائم ما قیام می کند، دست خود را بر سر بندگان خواهد نهاد و عقل های ایشان را جمع می کند و عقل آنها را به کمال خواهد رساند».(ع)[۷]

ج) رشد چشمگیر و بی سابقه دانش: امام باقر(ع) می فرماید: «در زمان امام مهدی(ع) به شما حکمت و دانش داده می شود، تا آنجا که زن در درون خانه اش مطابق کتاب خدا و سنت پیامبر قضاوت (رفتار) می کند».[۸] می دانیم که رفتار صحیح، ریشه در علم و دانش گسترده دارد که این روایت شریف، حکایت از آگاهی و شناخت عمیق از آیات قرآن و روایات اهل بیت دارد.

د) مبارزه با بدعت ها: امام باقر(ع) می فرماید: «هیچ بدعتی را وا نگذارد مگر اینکه آن را برپا خواهد داشت».[۹] بدعت به معنای داخل کردن اندیشه و آرای شخصی در دین و دین داری است. حضرت حجت با چیزهایی که از تمایلات شخصی و هواهای نفسانی وارد دین شده، مبارزه می کند.

۲. برنامه های اقتصادی

برنامه های اقتصادی در حکومت حضرت مهدی(عج) به صورت مطلوبی تدوین شده تا ابتدا امر تولید، سامان یابد و از منابع طبیعی بهره برداری شود و سپس ثروت به دست آمده، به شکل عادلانه بین همه طبقات توزیع گردد.

دوران حاکمیت حضرت، جهت گیری اقتصادی در موارد ذیل است:

الف) بهره وری از منابع طبیعی: به برکت حکومت حضرت مهدی(ع)، آسمان سخاوتمندانه می بارد و زمین بی دریغ ثمر می دهد. امام علی(ع) فرمود: «و چون قائم ما قیام کند، آسمان باران می ریزد و زمین گیاه بیرون می آورد».[۱۰] امام باقر(ع) می فرماید: «تمام گنج های زمین برای او آشکار می گردد».[۱۱]

ب) توزیع عادلانه ثروت: از عوامل اقتصاد بیمار، انباشته شدن ثروت در نزد گروه خاصی است. در دوران حکومت عدل مهدوی، اموال و ثروت (بیت المال) به طور مساوی بین مردم تقسیم می شود. امام باقر(ع) می فرماید: «وقتی قائم خاندان پیامبر قیام کند، اموال را به طور مساوی تقسیم می کند و در میان خلق به عدالت رفتار می کند».[۱۲] همچنین فرمود: «امام مهدی(ع) میان مردم به مساوات رفتار می کند؛ به گونه ای که کسی پیدا نشود که نیازمند زکات باشد».[۱۳]

ج) عمران و آبادانی: در حکومت آن حضرت، تولید و توزیع به گونه ای سامان دهی می شود که همه جا به نعمت و آبادانی می رسد. امام باقر(ع) می فرماید: «در تمام زمین، هیچ ویرانه ای نمی ماند، جز اینکه آباد گردد».[۱۴]

۳. برنامه های اجتماعی

در حکومت عدالت گستر مهدوی، به سبب اجرای برنامه ها بر اساس تعالیم قرآن و عترت، محیط زندگی زمینه ای برای رشد و تعالی افراد خواهد بود. در این زمینه، روایات فراوانی رسیده است که به پاره ای از آنها اشاره می کنیم.

الف) گسترش امر به معروف و نهی از منکر: در حکومت جهانی حضرت مهدی(ع) فریضه بزرگ امر به معروف و نهی از منکر به صورت گسترده به اجرا گذاشته خواهد شد. امام باقر(ع) می فرماید: «مهدی(ع) و یاران او، امر به معروف و نهی از منکر می کنند».[۱۵]

ب) مبارزه با فساد و رذایل اخلاقی: حضرت به مبارزه عملی با فساد و تباهی و زشتی می پردازد؛ چنان که در دعای شریف ندبه می خوانیم: «اَیْنَ طامِسُ آثارِ الزَّیْغِ وَالْأَهْوآءِ، اَیْنَ قاطِعُ حَبآئِلِ الْکِذْبِ وَالْأِفْتِرآءِ..؛ کجاست آن که ریسمان های دروغ و افترا را ریشه کن خواهد کرد و کجاست آن که آثار گمراهی و هوا و هوس را نابود خواهد ساخت…؟!».[۱۶]

ج) عدالت قضایی: اوست که قسط و عدل را در سطح جامعه حاکم می سازد و همه عالم را پر از عدل و دادگری می کند. امام رضا(ع) می فرماید: «وقتی او قیام کند، زمین به نور پروردگارش روشن می گردد و آن حضرت ترازوی عدالت را در میان خلق نهد. پس (چنان عدالت را جاری کند که ) هیچ کس بر دیگری ستم روا ندارد».[۱۷]

برکت دیگر عصر ظهور

در پایان، مناسب است به یکی از تحولات چشمگیر زمان حضرت مهدی(ع) به طور گذرا اشاره کنیم.

یکی از مشکلات جامعه پیش از ظهور امام زمان(ع) وضع تأسف بار بهداشت طبیعت و روان است که در نتیجه، بیماری های واگیر دار و مشکلات روانی زیادی جامعه بشر را فرامی گیرد؛ بیماری هایی مانند: جذام، طاعون، وبا، فلج، سکته، سرطان و صدها بیماری خطرناک دیگر. این اوضاع دلخراش و دردناک، در اثر آلودگی محیط زیست و در نتیجه به کار گیری سلاح های شیمیایی، اتمی و میکروبی پدید می آید. اما امام صادق(ع) می فرماید: «هنگامی که حضرت قائم قیام کند، خداوند بیماری ها را از مؤمنان دور می سازد و تندرستی را به آنان باز می گرداند».[۱۸]

پی نوشت ها:

[۱] روضه الواعظین، محمد بن حسن فتال نیشابوری، ص۲۶۵، قم، انتشارات رضی، بی تا.

[۲] الغیبه، محمد بن ابراهیم نعمانی، ص۲۳۳، ح۲۰، مکتبه الصدوق، تهران، ۱۳۹۷ق.

[۳] اصول کافی، کلینی، ترجمه آیه الله محمدباقر کمره ای، ج۱، ص۴۱۱، انتشارات اسوه، ۱۳۷۲ش.

[۴] کشف الغمه فی معرفه الائمه، علی بن عیسی اربلی، ج۲، ص۴۸۳و۴۷۱، مکتبه بنی هاشمی، تبریز، ۱۳۸۱ق.

[۵] ظهور نور، علی سعادت پرور، ترجمه سید محمد جواد وزیری فرد، ص۲۰۹، احیاء کتاب، تهران، ۱۳۸۰ش.

[۶] نهج البلاغه، ترجمه ابوالقاسم پاینده، خطبه۱۳۸.

[۷] کمال الدین و تمام النعمه، شیخ صدوق، ج۲، ص۶۷۵، دارالکتب الاسلامیه، قم، ۱۳۹۵ق.

[۸] بحارالانوار، محمد باقر مجلسی، ج۵۲، ص۳۵۲، مؤسسه الوفا، بیروت، ۱۴۰۴ق.

[۹] همان، ج۵۸، ص۱۱.

[۱۰] منتخب الاثر، لطف الله صافی گلپایگانی، ص۲۰۳، مؤسسه سیده المعصومه، قم، ۱۴۱۹ق.

[۱۱] کمال الدین، ج۲، ص۳۸۶ و ۳۹۴، باب۳۴، ح۶.