وضعیت مذهبی شیعیان
با تلاشها و فعالیتهای پیگیر مرحوم سید مهدی حکیم، فرزند آیت الله العظمی حکیم، شیعیان در دبی موفق به تأسیس اوقاف جعفری در تاریخ ۲۷/۱۲/۱۹۷۱میلادی گردیدند.([۱])
جایگاه این اوقاف در دبی اهمیت دارد برای اینکه بیشتر امور شیعیان را سرپرستی میکند و روحانیون عرب زبان را برای برپایی مذهبی و سنتی در مساجد و حسینیههایی که زیر پوشش دارد دعوت میکند. مرکز عهدهدار اداره کلیه امور راجع به اوقاف و امور خیریه شیعیان در دبی و ثبت، نگهداری، تعمیر ساختمانها و احداث ساختمان، اجاره دادن املاک مربوطه، سرمایهگذاری و انفاق در کارهای خیر و اسلامی بر حسب شروط وقف و احکام اسلامی میباشد، همچنین مجلس اختیار تعیین و عزل کارمندان، ائمه جماعات، سخنرانی مذهبی، اساتید و کل پرسنل مورد نیاز اداره اوقاف را با شرایط ویژه خود عهدهدار میباشد.([۲])
سازمان اوقاف جعفری در دبی زیر نظر سازمان اوقاف امارات است و مسئولین آن شیعه هستند و از طرفداران دولت امارات تعیین میشوند و نیز تجار شیعی طرفدار دولت در آن اعمال نفوذ میکنند. با نظارت سازمان اوقاف دولت امارات، مساجد شیعه توسط شیعیان اداره میشود. سخنرانیها و فعالیتهای شیعیان در مساجد کنترل میگردد.([۳])
پس از شهادت سید مهدی حکیم، فرزند آیت الله العظمی حکیم، یکی دیگر از علمای شیعه به نام سید عبدالله غریفی تصدی این امر را بر عهده داشت و پس از اخراج وی توسط دولت امارات از این کشور، ریاست اوقاف جعفری دبی را به آقای حسن فردان واگذار نمودند. وی به دلیل عدم توانایی اداره این مرکز و نیز نداشتن وزنه علمی نتوانسته است فعالیتهای این مرکز را به شکوفائی برساند و اکثر فعالیتهای مذهبی رایج در زمان تصدی آن دو بزرگوار تعطیل شده است و فقط به اجرای مراسم ماه رمضان و اعزام تعدادی امام جماعت و تبریک و تهنیت اعیاد اسلامی فطر و قربان و بعضی کارهای روزمره بسنده نموده است.
وضعیت شیعیان در دبی از جهات متعددی بهتر از وضعیت شیعیان در سایر امارتها میباشد. آزادی برگزاری مراسم به صورت سنتی و علنی و پخش اذان از بلندگوی مساجد وحسینیهها به صورت علنی، امتیاز ویژهای است که در امارت دبی وجود دارد و در ابوظبی و سایر مراکزی که اماکن مذهبی شیعیان وجود دارد، این امر امکان پذیر نمیباشد. تعداد مراکز اسلامی موجود در دبی که شیعیان از آن بهره برداری میکنند؛ ۲۸ مرکز میباشد و مهمترین مرکز آن مسجد امام حسین است که محل برپایی نماز جمعه و دفتر نماینده مقام معظم رهبری است. از جمله مراکز مهم دیگر، مسجد امام علی است که در هدایت و کنترل اوقاف جعفری، مساجد دیگری از جمله مسجد لاریها، مسجد الحسین، مسجد امام باقر، مسجد صاحب الزمان، مسجد الزهرا، مسجد برج دیره و تعداد بسیار زیادی از حسینیهها همچون حسینیه لاریها، درویش، امام صادق، گراشیها، حاج ناصر، مینابیها، عاشورا، بشاگردیها، علی یوسف، فاطمه بندری و تعدادی دیگر از اماکن و مراکز مختصّ شیعیان در دبی است. در ابوظبی نیز تعداد ۱۰ مرکز اسلامی که شامل مساجد و حسینیهها میباشد وجود دارد که تعدادی از این مراکز عبارتند از: مسجد ذی شأن حیدر، امام علی، حاج عبید، نور، عیسی محفوظ و حسینیه بحرینیها و پاکستانیها و هاشم و بلقیس و دلشاد. در امارت شارجه نیز مسجد الزهرا و مسجد امام حسین، محل تجمع شیعیان میباشد و ائمه جماعت عرب که از اتباع عراق و بحرین میباشند، هدایت شیعیان را در این مراکز برعهده دارند. در شارجه حسینیههایی نیز وجود دارند که عبارتنداز: الزهرا، امام رضا، جاسکیها و حسینیه قنبر.
در سایر امارتهای این کشور از جمله فجیره مرکز قابل توجهی وجود ندارد و فقط از محل جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران در این امارت باید یادی به میان آورد که مرکز تجمع شیعیان و ایرانیان در این امارت است. در امارت «ام القوین» هم تنها یک مسجد و یک حسینیه مرکز تجمع شیعیان میباشد در شهر العین نیز تنها یک مسجد و یک حسینیه که نسبتا فعال میباشد وجود دارد. در عجمان نیز علیرغم وجود تعدادی از شیعیان ایرانی و عراقی و بحرینی، مرکز قابل توجهی وجود ندارد و تنها پناهگاه ایرانیان و شیعیان بهرهبرداری از محل مدرسه ایرانی موجود در این امارت است که در موسم محرم و صفر و ماه رمضان از آن استفاده میگردد.
در رأس الخیمه تنها یک مسجد مخصوص شیعیان وجود دارد که پذیرای شیعیان در اوقات برگزاری مراسم در ماه محرم و صفر و رمضان است. امارت رأس الخیمه پایگاه قوی وهابیت در کشور امارات متحده است و محل مناسبی برای برگزاری مراسم شیعیان نمیباشد. در خاتمه باید یادآوری نماییم که اکثر مراکز شیعیان در کشور امارات در دبی میباشد که شرایط نسبتا آزاد در برپایی مراسم، باعث رونق یافتن فعالیتها و مراسم شیعیان در دبی گردیده است.([۴])
در سال ۱۳۶۳ شمشی مسجدی به نام مسجد امام حسین از سوی هلال احمر جمهوری اسلامی و با پیگیری نماینده وقت رهبری انقلاب در دبی ساخته شد.([۵])
اشاره شد که شیعیان در امارات پراکنده هستند. و شیعیان بومی در جامعه امارات ادغام شدهاند ادغام شیعیان مهاجر نیز در جامعه امارات به دلیل اشتغال و شراکت تجارتی آنان با اماراتیها میباشد. شیعیان خوجه اثنی عشری، نیز بافت خودشان را دارند و کاری با شیعیان دیگر ندارند و تشکیلات و بافت اجتماعی خاصی دارند.([۶])
شیعیان در امارات در انجام فعالیتهای مذهبی آزاد هستند. اما تشکیل هر نوع حزب و دسته سیاسی ممنوع است. به دلیل حضور قاطع شیعیان در بخش اقتصاد، آنان به عنوان یک اقلیت فعال شناخته میشوند. در این امیرنشین، مجلس اوقاف جعفریه خیریه وجود دارد. اما در مدارس، تنها مذهب اهل تسنن تدریس میشود. وهابیت در این کشور، نفوذ قابل توجهی دارد.([۷])
در ابوظبی که پایتخت سیاسی این شیخ نشین است، مسجد بزرگی به نام مسجد الرسول مختص شیعیان است. همین طور در بحارنه، حسینیه ویژهای دارند. پاکستانیهای شیعه مذهب نیز حسینیه خاص خود دارند. مسجد عیسی از دیگر مساجد شیعیان در ابوظبی است. در شارجه، مسجد و حسینیه الزهرا از مراکز تجمع شیعیان در ایام محرم و اعیاد اسلامی است. در نزدیکی آن حسینیه حاج ناصر و همچنین حسینیه گراشیه که متعلق به گراشیهای فارس است قرار دارد. حسینیه لاریها نیز از دیگر مراکز شیعی این شهر است.([۸])
در حال حاضر مسجد امام حسین، مهمترین مرکز برای فعالیتهای فرهنگی شیعیان به شمار میآید. حجهًْ الاسلام شاهچراغی که از سال ۱۳۷۸ به نمایندگی از رهبری معظم انقلاب در دبی استقرار یافته، در این مسجد و مرکز فرهنگی وابسته به آن، مستقر است.([۹])
پذیرفتن واقعیت تشیع توسط حکام دبی
یکی از شاخههای قبیله بنی یاس، آل بوفله نام دارد که در دبی زندگی میکنند و خانوادهی شیخ راشد، حاکم دبی نیز از این قبیله است. بحارینه، قبیله دیگری است که در دبی ساکناند و مذهب تشیع را پذیرفتهاند. همچنین قبایل سوران و شاوی هین نیز در این شهر مسکن گزیدهاند.([۱۰])
مراجع تقلید شیعیان
شیعیان اماراتی بیشتر از آیت الله العظمی سیستانی تقلید میکنند و سپس از مراجع در نجف و ایران برای اینکه تفکر غیر سیاسی دارند. خوجههای شیعه در این کشور نیز از مراجع تقلید در نجف، به ویژه از آیت الله العظمی سیستانی تقلید میکنند.([۱۱])
مساجد و حسینیههای شیعیان
در امارات متحده مراکز فرهنگی و امور فرهنگی زیر نظر سازمان اوقاف و امور اسلامی فعالیت مینمایند. آقای شیخ عیسی عبدالمانع، مدیر کل اوقاف و امور اسلامی، اظهار داشته است؛ اگرچه مذهب رایج در این کشور مذهب مالکی است ولی در انتخاب ائمه جمعه و جماعات به مناطق مختلف، مذهب اکثریت ساکنین منطقه مد نظر میباشد.([۱۲]) درسال۱۳۷۷هـ.ش، وزارت اوقاف و امور اسلامی، طی صدور قانونی، کلیه خطبای نماز جمعه را موظف نمود تا خطبههای خود را مکتوب و به تأیید دفاتر وزارت برسانند.([۱۳])
آمار زیر خلاصهای از مراکز مذهبی مسلمانان شیعه در ابوظبی و دبی میباشد.
الف: مساجد و حسینیههای شیعیان امارات متحده عربی در ابوظبی:
- مسجد عیسی محفوظ (مسجد هندیها و حوزه علمیه میباشد).
- مسجد سیدعبدالحجه ذیشأن (مسجد رسول اعظم میباشد).
- مسجد امام علی.
- مسجد حاج عبید.
- مسجد نور.
ـ حسینیهها عبارتنداز:
- حسینیه بحرینیها.
- حسینیه پاکستانیها.
- حسینیه هاشم.
- حسینیه ارشاد.
- حسینیه بلقیس.
ب: مساجد شیعیان امارات متحده عربی در دبی.
- مسجد امام حسین (نماینده مقام معظم رهبری).
- مسجد امام علی اوقاف جعفری.
- مسجد لاریها (اوقاف جعفری).
- مسجدالحسین (هیئت امناء).
- مسجد الامام الباقر (هیئت امناء).
- مسجدالزهراء.
- مسجد برج دیره (اوقاف و امور اسلامی).
- مسجد جافلیه.
- مسجد جدیدالاحداث.
ـ حسینیهها عبارتند از:
- حسینیه حاج عباس.
- حسینیه العدوانی (که قبلا کتابخانه سید مهدی حکیم بوده است).
- حسینیه حاج ناصر.
- حسینیه امام صادق.
- حسینیه کراچیها.
پ: مساجد شیعیان در شارجه
- مسجدالزهرا به امامت شیخ عبدالحسین.
- مسجد الامام حسینبه امامت صلاحالدین.
این مراکز در مسائل سیاسی هیچ نقش و فعالیتی ندارند.([۱۴])
وضعیت فرهنگی شیعیان
چاپ نشریهای به نام «نسیم»، برای نوجوانان و بزرگسالان ایرانی شیعه مذهب مقیم امارات از جمله فعالیتهای فرهنگی است که در مسجد امام حسین در دبی جریان دارد. همچنین کتابخانهای با نزدیک به ده هزار مجلد کتاب در این مسجد وجود دارد. اقامه نماز جمعه در این مسجد با ارائه دو خطبه عربی و فارسی همچنین برقراری جلسات قرائت قرآن، دعای کمیل و ندبه و نیز برگزاری مراسم اعیاد و سوگواری از فعالیتهای جاری این مسجد ومرکز است. به طور متوسط سالانه بین سی تا چهل نفر در این مسجد به اسلام مشرف میشوند.
دولت امارات هیچ کمک مالی به مسجد شیعه ندارد و هزینه مساجد و حسینیهها توسط شیعیان تأمین میشود. این در حالی است که دولت در ساختن مساجد برای اهل تسنن به طور مستقیم مشارکت دارد.([۱۵])
شیعیان خوجه اثنی عشری که اصالتاً از منطقه گُجرات و کج هندوستان میباشند، تعدادشان در سراسر جهان بیش از ۲۰۰ هزار برآورد میشود؛ تشکیلات منظمی دارند و از طریق شورای مرکزی امور خوجهها در انگلستان اداره میشوند و نسبت به مسائل سیاسی بسیار حساس و محتاطانه عمل میکنند و همیشه سعی دارند خود را از مسائل سیاسی دور نگه دارند.
شیعیان پاکستانی و هندی، فاقد تشکیلات منسجمی میباشند. شیعیان عراق، لبنان و سوریه و دیگر کشورها هم که در اقلیت هستند نیز تشکیلات ویژهای ندارند.
مدیریت کل اوقاف و امور اسلامی دبی تصمیم گرفته که مساجد اهل تسنن تدریجاً در اختیار اداره کل اوقاف قرار گیرد و این بیشتر به خاطر اعمال نظارت شدید و کنترل مساجد و ائمه جماعات مساجد است که تحت یک برنامه حساب شده فعالیتهای آنها زیرنظر دولت اداره میشود.([۱۶])
مراکز فرهنگی ایرانیان
در یک نگاه کلی به کانونهای مهم فرهنگی ایرانیان در این کشور، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱٫ نمایندگی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در دبی
از جمله مراکز دیگری که در پیشبرد اهداف تبلیغی و فرهنگی و ارتقاء سطح فرهنگی شیعیان به طور اخص و کلیه افراد مقیم در این کشور به طور اعم مؤثر بوده است، دفتر نمایندگی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در دبی میباشد. این مرکز که در قالب اجزاء وابسته سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران در دبی فعالیت میکند، دارای محدوده فعالیت نسبتا وسیعی میباشد. از اقدامات دیگر این مرکز، عرضه و توزیع کتب و نشریات مذهبی و اسلامی، اجتماعی است که توانسته بخش قابل توجهی از متقاضیان آشنایی با فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی را با این وسیله به سوی خود جلب نماید. با وجود برنامههای فرهنگی و هنری متنوع ضرورت دارد یک بازنگری اساسی در نحوه حضور و نوع فعالیت این مرکز انجام گیرد.
۲٫ نقش باشگاه ایرانیان در هدایت فرهنگی شیعیان
باشگاه ایرانیان تنها مرکز ایرانی است که از قبل از انقلاب اسلامی برای هدایت فرهنگی ایرانیان تأسیس گردیده بود. این باشگاه در مساحتی بسیار وسیع بالغ بر پنج هکتار به صورت زیبائی در یکی از مناطق بسیار خوب در شهر دبی واقع گردیده و دارای بخشهای مختلف رستوران، زمین چمن فوتبال، زمین والیبال و بسکتبال و استخر شنای سرپوشیده و فضای اداری، هتل و اقامتگاه و نیز یک کتابخانه و نمازخانه و سالن آمفی تئاتر و سینما و تعدادی مغازه و یک کافی شاپ و بخش وسیعی جهت برگزاری مراسم عروسی و مجالس و فضای سبز بسیار زیبا میباشد.
در این باشگاه کلاسهای آموزشی مختلف، مراسم عزا و عروسی، برپایی جشنها و عزاداریهای سنتی و دیگر شعائر مذهبی با انسجام و نظم خاصی برگزار میگردد و نقش مهمی در وحدت هرچه بیشتر شیعیان با همدیگر و دیگر مسلمانان دارد.
۳٫ فعالیتهای مسجد امام حسین در تمرکز شیعیان ایرانی
پس از پیروزی انقلاب اسلامی و نیاز مبرم شیعیان و ایرانیان برای داشتن یک مرکز به عنوان پایگاه رسمی و مهم جهت اجرای برنامه او مراسم و نیز محل تجمع مذهبی و ملی در کشور امارات و مخصوصاً در دبی، در یکی از مناطق بسیار خوب دبی در منطقه جمیرا این مسجد تأسیس گردید و پس از آن به مرور زمان بر وضعیت بنای ساختمانی آن و نیز امکانات رفاهی مجاور آن نیز افزوده گردید، تا آنجا که در حال حاضر علاوه بر فضای مسجد و شبستانهای مجاور آن، دفتر رسمی نماینده محترم مقام معظم رهبری و سالنهای مجاور جهت برگزاری کلاسهای قرآن و احکام و نیز یک فضای مناسب و نسبتا بزرگ برای محل اقامت روحانیون و مبلغین اعزامی از مرکز و نیز یک کتابخانه نسبتا غنی از کتب اسلامی و مورد نیاز و ساختمان مسکونی برای اقامت نماینده مقام معظم رهبری و محلی برای پذیرایی از مهمانان و بعضی دیگر از اماکن لازم و مورد نیاز در کنار مسجد امام حسین تأسیس یافته است.
از جمله فعالیتهای این مسجد؛ برپایی نمازهای جمعه و جماعت، کلاسهای قرآن و احکام، پاسخگویی به مسایل شرعی، برگزاری مراسمهای مختلف مذهبی، رسیدگی به امور شیعیان و نیازمندان و رسیدگی به مواردی که به مقام معظم رهبری ارتباط پیدا میکند میباشد. این مرکز در بالا بردن همبستگی میان شیعیان بسیار مؤثر بوده است.([۱۷])
فعالیت فرهنگی شیعیان بومی در دبی
شیعیان بومی در دبی در این دو مرکز که به شرح ذیل است فعالیت فرهنگی مینمایند:
- مدرسه غیر رسمی امام صادق که دارای ۶۰۰ دانش آموز دختر و پسر بوده و با ۴۰ آموزگار زن و مرد به تعلیم عقاید اسلامی، احکام، اخلاق و تاریخ اسلام مشغول میباشد. این مدرسه شعبههای متعددی دارد تا دوری راه، مانع از حضور دانش آموزان نگردد.
- کتابخانه و نوارخانه ماتم عدوانی در حسینیهای که مربوط به شیعیان بومی و عرب میباشد. جزوات و مقالات اسلامی از سوی اوقاف جعفری دوبی در مقولههای مختلف اسلامی چاپ و توزیع میگردد.([۱۸])
متأسفانه عدم وحدت و یکپارچگی بین شیعیان موجب شده حاکمان سیاسی امارات میان شیعیان این کشور وحدت و یکپارچگی وجود ندارد و این شیخنشینها از این موضوع سوء استفاده نمایند و علیه تشیع در این کشور تبلیغ گستردهای بدون هیچ اعتراضی از طرف شیعیان این کشور انجام میدهند.([۱۹])
خانوادههای مشهور ایرانی شیعه در امارات
خانوادههای با نفوذ ایرانی در دبی عبارتند از: گله داری، گرگاش، العقیلی و رفیق دوست. این خاندان چندین فعالیت اقتصادی و سرمایه گذاری دارند و نمونهی فرصتهای کاری موجود در دبی هستند.
خانواده گله داری سابقهی طولانی در فعالیتهای سازمانی و تجاری از دهه ۱۹۴۰ دارند. آنها اصالتا اهل شهر گله دار استان فارس هستند. سه برادر گلهداری اولین هتل مدرن دبی را ساختند که شامل هتل اینترکانتیننتال و هیتات رجینسی در اواسط دهه ۱۹۷۰ میشود.
هم اکنون یکی از بزرگترین چهار راههای دبی، عبدالوهاب گلهداری نام دارد که به خاطر نزدیکی به محل نمایشگاه خودرو معروف وی یعنی گله داری موتورز است. عبدالوهاب، همچنین روزنامه گلف تایمز را راه اندازی کرد و یکی از فرزندانش سردبیر روزنامه خلیج تایمز بود. یکی دیگر از فرزندان گله داری، عصام، مدیر عامل توسعه دهندگان بین المللی عمار هستند که برج دبی را میسازد و قرار است که بزرگترین برج جهان باشد.
همچنین خانوادههای بزرگ دیگری مثل العقیلی، روابط تجاری قابل توجهی با امریکا و ایران دارند. البته العقیلی با پسرفتهایی در حوزه سرمایهگذاری در ایران مواجه شده است.([۲۰])
گروههای ششگانه شیعیان در امارات
الف: شیعیان عرب زبان که غالباً از کشورهای بحرین، عراق و لبنان و دیگر کشورهای عربی هستند.
ب: شیعیان ایرانی که اموراتشان توسط نماینده مقام معظم رهبری در مسجد امام حسین اداره میشود.
ج: شیعیان خوجه اثنی عشری که اصالتاً از منطقه گجرات هندوستان میباشند و تشکیلات منظمی دارند و از طریق شورای مرکزی امور خوجهها در انگلستان اداره میشوند که طبق قوانین خودشان هر ۵۰۰ خوجه یک نماینده در شورای مرکزی دارند.
د: شیعیان پاکستانی و هندی، که این شیعیان به برگزاری مراسم عزاداری و سخنرانیهای مذهبی به صورت سنتی پایبند هستند ولی فاقد تشکیلات منسجم میباشند.
هـ: شیعیان دیگر کشورها که در اقلیت هستند و تشکیلات منسجمی ندارند.([۲۱])
و: شیعیان زنگبار و تانزانیا: این گروه از شیعیان که عمدتا در دبی زندگی میکنند، از موقعیت خوبی برخوردار هستند و دارای یک حسینیه میباشند که کلیه مراسم و آداب و رسوم ملی مذهبی خود را در آن به انجام میرسانند. تعصبات مذهبی این گروه از شیعیان بسیار شدید است و با کمال خرسندی باید اذعان داشت که روابط این گروه از شیعیان با مراکز مهم شیعیان ایرانی بسیار خوب میباشد و ارتباط قوی میان این گروه از شیعیان وجود دارد.([۲۲])
گروههای ایرانی در امارات
۱) بسیاری از ایرانیان در اوایل سالهای قرن بیستم ـ حدود یکصد سال پیش ـ از مناطق جنوبی ایران و با عبور از آبهای خلیج فارس به سرزمین بی آب و علف و لم یزرع کشور امارات فعلی وارد شدند و مشغول زندگی و تا حدودی تجارت و کارهای دیگر شدند و این مهاجرت تا سالهای قبل از پیروزی انقلاب نیز ادامه داشت. پس از تشکیل دولت امارات متحده عربی در سال ۱۹۷۱ میلادی به تابعیت این کشور در آمدند و در حال حاضر در موقعیت مناسبی از نظر اجتماعی قرار دارند و حتی در ردهی بالایی از مناصب حکومتی قرار دارند و در موارد متعددی مشاهده گردیده که حتی از نزدیکان و بستگان شیوخ حاکم نیز بستگان و خویشاوندانی در شهرهای جنوبی ایران زندگی میکنند و دارای اصل و نسب ایرانی هستند.
۲) دستهای دیگر از ایرانیان که در امارات زندگی میکنند معمولا پس از پیروزی انقلاب اسلامی به این کشور مهاجرت کردهاند و در کارهای خدماتی و بازرگانی و به طور کلی کارهای خدماتی را در بخش خصوصی و دولتی و نیمه دولتی انجام میدهند و از تخصص و امورفنی بیبهره هستند و عمدتا به صورت مجرد زندگی میکنند و خانوادههای آنها در ایران به سر میبرند.
۳) دسته دیگر از ایرانیان که در امارات زندگی میکنند، افرادی هستند که سالهای متمادی است که در امارات زندگی میکنند ولی تاکنون به اندیشه دریافت تبعیت اماراتی نیفتادهاند و در بسیاری موارد نیز مدرک شناسایی ایرانی و گذرنامه و شناسنامه ایرانی هم ندارند و معمولا در شرایط زندگی نامناسبی به سر میبرند و با واژه «بدون» خوانده میشوند که تعداد قابل توجهی نیز از این گروه در شرایط زندگی بسیار نامناسب در مناطق فقیرنشین در شهر دبی در منطقه صفا و سطوه و بعضی مناطق دور دست دیگر و بدون هویت و مدرک ایرانی و گذرنامه و شناسنامه و بدون ملیت هستند. اخیرا طی اقداماتی که از سوی معاونت امور کنسولی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به عمل آمده است در صدد فراهم نمودن مقدمات اعطای شناسامه و گذرنامه ایرانی به این دسته از ایرانیان بر آمدهاند.
۴) دسته دیگری از ایرانیان افرادی هستند که با شرایط و امکانات خوب از نظر اقتصادی در این کشور زندگی میکنند و معمولاً دارای شرکتهای تجاری و بازرگانی بوده و در مواردی نیز از تخصصهای علمی و فنی برخوردار هستند و از شرایط مناسبی برای زندگی بهرهمندند.
جمعیت ۲۰۰ هزار نفری ایرانیان مقیم در امارات متحده، از اقشار مختلف بوده و دارای سطح اجتماعی و اقتصادی متفاوتی هستند. اینان به دلیل تفاوت طبقات اجتماعی دارای مشکلات متفاوتی نیز هستند.([۲۳])
فعالیتهای ایرانیان
ایرانیان در تمام حوزهها پخش شدهاند و امروز نیز ایرانیان در دبی در طیف گستردهای از فعالیتهای اقتصادی مشغول به کار هستند و به نظر نمیآید که بر روی بخش خاصی از فعالیتهای اقتصادی متمرکز شده باشند.
ایران در دبی مرکزی تجاری دارد که در آن همایشهای بین الملی تجاری برگزار میکند. یک شورای مستقل تجارت ایرانی آن محل را اداره میکند تا به امور اقتصادی ایرانیان فعال کمک نماید.
اتاق تجارت و صنایع دبی اعلام کرده است که هشت هزار و پنجاه شرکت ایرانی در دبی ثبت شدهاند. این در حالی است که شورای تجارت ایران، این تعداد را نزدیک به ۱۰ هزار شرکت عنوان کرده است.([۲۴])
دیگر ایرانیان به عنوان، معلم، استاد، مسئولان بانکی و پزشک در امارات فعالیت میکنند. بسیاری از پلیسهای امارات، اصالتا متعلق به قسمت جنوبی ایران و بلوچستان هستند. برای مثال، یک چهارم افسران پلیس در ساختمان مرکز تجارت جهانی دبی، محل ساختمان کنسولگری، به لاری سخن میگویند که گویشی فارسی است. همچنین برخی از اماراتیهای قدیمی، زبان فارسی را به صورت محدود صحبت میکنند، چرا که زمانی زبان فارسی زبان بازار داخلی دبی بود.([۲۵])
تعدادی از شیعیان بومی در ارتش، پلیس و ادارات، استخدام هستند که متأسفانه هویت شیعی بودن خود را کتمان میکنند.([۲۶])
یکی از دلایل اهمیت روابط بین دو کشور ایران و امارات حضور دیپلمات ارشد ایرانی (حمید آصفی) به عنوان سفیر ایران در امارات است. همچنین کنسول ایران در دبی، دیدارهای مرتبی با شیوخ دبی در مورد روابط تجاری دارد.([۲۷])
وجه مشترک میان دو ملت ایران و امارات
ایران و امارات در دو سوی خلیج فارس در کنار یکدیگر سالها روابط صمیمانه داشتند؛ زیرا شمال خلیج فارس، بازار تولید و عرضه و جنوب آن بازار تقاضا بود، حتی آب شرب سریمان و بنادرشناس از ایران تهیه و حمل میشد. صندوقهای مزدوج نفت (bp) ایران از آبادان، به تنهایی سوخت شان را تأمین میکرد و هیزم جنگلهای روستاهای این خطه عامل پخت و پزشان بود.
دیری نگذشت که سواحل و بنادر ایران دچار رکود و سکون گردید و بر عکس، بنادر و سواحل جنوبی خلیج فارس، رونق گرفت، در حقیقت باید گفت که رونق تجارت در سواحل و بنادر جنوبی خلیج فارس مرهون فعالیتها و خصوصاً سرمایهگذاری، هوش، استعداد و پشتکار بازرگانان ایرانی در آن سواحل است.
در آن ایام کشتیهای تجارتی به بنادر امارات عربی نمیرفتند، ولی با فعالیت بازرگانان ایرانی و با رفتن آنها به سواحل جنوبی خلیجفارس و دادن سفارش کالا به کشورهای مختلف جهان، شرکتهای حمل و نقل نیز تدریجا کالاهای خود را به آن مناطق فرستادند. بر اساس این فعالیتها در سالهای ۱۳۱۰ تا ۱۳۴۰ هـ.ش که تجارت بنادر جنوب کشورمان دچار بحران شده بود، بازرگانان عمده سواحل جنوبی، در ابتدا به بندر باسعید در قشم و سپس از آنجا به شیخنشینها رفتند که مورد استقبال شیخ دوبی قرار گرفتند. آنان همه سرمایه و توان خود را برای توسعه تجارت دوبی به کار گرفتند، از این رو کشورهای جنوبی روز به روز آبادتر و بنادر ایرانی بیرونقتر شدند که امروز، بسیاری از مردم بنادر ما، محتاج کالاهای موجود در شیخ نشینها و اشتغال در آن حدود شدهاند.
امروز ایرانیان در سراسر امارات متحده و دیگر شیخ نشینها پراکندهاند و در مشاغل عالیه و معتبر مثل مهندسی، پزشکی، آموزگاری تا کارهای پائینتر مانند کارگری، ملوانی، صیادی، ماهیگیری و غیره اشتغال دارند.
اگر بگوئیم که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، وطن دوم ایرانیهای سواحل جنوب کشورمان است سخنی به گزاف نگفتهایم، چرا که شاید نیمی از عمر خود را در آنجا میگذرانند و درآمد حاصله از کسب و کار خود را به ایران ارسال میدارند.
با توجه به حضور قابل توجه و مستمر ایرانیها در سواحل و بنادر جنوبی خلیج فارس، باید گفت: ایرانیها در رونق اقتصادی و تجاری آن مناطق نقش ویژهای دارند. چرا که بندر عباسیها، خمیریها، کنگیها، لنگهایها، قشمیها، لاریها، خنجیها، و عوضیها، اقتصاد و بازار شیخنشینها را بر عهده دارند و بخشهای تجاری و کشاورزی امارات را اداره میکنند. همچنین بخش اعظم نیروی کار در امارات بر عهده اتباع ایرانی است.
جوانان ایرانی ساکن بنادر جنوبی، به محض رسیدن به سن رشد عازم شیخنشینها شده و در آنجا به کسب و کار پرداخته و پس از اندوختن سرمایه به کشور باز میگردند و پس از ازدواج جهت ادامه کار و یا حتی سکونت مجددا به شیخنشینها باز میگردند.
امروزه بین مردم سواحل جنوبی کشور ایران و شیخنشینها روابط خانوادگی وجود دارد و چه بسیار خانوادههایی هستند که با هم وصلت کرده و در طول سال با یکدیگر رفت و آمد دارند.
جنگ تحمیلی سبب افزایش قیمت پول خارجی در مقابل ریال ایران شد؛ در نتیجه علاقه مردم ما را برای کار در کشورهای همسایه افزون ساخت و به این دلیل، سیل ساکن در سواحل و بنادر به طرف شیخ نشینها روان گردید و در نتیجه این کار و ارسال درآمدهای ناشی از آن به ایران، زندگی روستاییان در سواحل در سالهای اخیر بهبود یافته است.
در بیست و پنج سال اخیر، درآمد حاصل از نفت داد و ستد در بندرهای آزاد دبی (جبل علی و الراشد) باعث رفاه اجتماعی در امارات شده است. آموزش و پرورش، بیمارستان، واگذاری کار و تهیه مسکن برای طبقات کم درآمد در شیخنشینها با حکومت است.
فراوانی مایحتاج عمومی و ارائه زمین مجانی سبب گردیده است که علاوه بر بالا رفتن رفاه اجتماعی، باعث جذب اهالی سواحل و جزایر تنگه هرمز و استان هرمزگان خصوصا مردم جزیره قشم، هرمز، لارک، هنگام و بنادر خمیر، کنگ و لنگه شود.
در طول سالهای اخیر، عده زیادی از ایرانیها به شیخنشینها رفتهاند و عملاً بیشتر امور شیخنشینها در اختیار ایرانیها است، چه آنها که رسما خود را ایرانی مینامند و یا آنها که به زبان عربی صحبت میکنند و حتی شناسنامه عربی دارند ولی اجدادشان ایرانی است.
با توجه به این معنی ما میتوانیم برنامههای دراز مدت خود را در پناه احکام قرآن و اسلام، که در رأس آنها تحکیم روابط برادرانه و دوستی برادران مسلمان منطقه است استوار سازیم و روابط اقتصادی، فرهنگی و سیاسی خود را با ایشان توسعه دهیم و با ایشان از نفوذ بیگانگان در منطقه جلوگیری نماییم و با این کار امنیت منطقه را برای همه کشورهای حوزهی خلیج فارس تأمین سازیم. در بین شش کشور شورای همکاری خلیج فارس، روابط ایران با سه کشوری که پایگاه انگلیسی دارند و هنوز در آنجا انگلیسیها حاکم بالقوه هستند مانند؛ «امارات متحده»، «قطر» و «سلطنت نشین عمان»، بهتر از کشورهایی است که آمریکا در آنجا حاکم میباشند.([۲۸])
همزیستی شیعیان با مردم امارات
شیعیان اماراتی معتقدند که در اثر همزیستی با دولت امارات میتوانند از حق خود دفاع کنند. برای اخذ تابعیت اماراتی، فشارهای بین المللی به امارات در دادن تابعیت اماراتی به بومیهای شیعه در این کشور وجود دارد. برخی شیعیان اماراتی دنبال پیدا کردن هویت خود نیستند، برای اینکه از فرهنگ اصیل تشیع دور شدهاند و یا با این فرهنگ ناب آشنایی ندارند.
اکثریت مردم مسلمان امارات دارای مذهب مالکی هستند، علاوه بر پیروان مذهب مالکی و شیعیان، باید از گروههای اسلامی اباضیه و نیز وهابیهای پیرو محمد بن عبدالوهاب که بخش عمده آنها در کشور عربستان سعودی میباشند نیز نام برد. نکته قابل توجه دیگر زندگی و همزیستی مسالمتآمیز شیعیان با اهل تسنن کشور امارات متحده است که از سالیان دور، در این کشور با صلح و صفا و دوستی در جوار یکدیگر مشغول فعالیتهای اقتصادی و بازرگانی بودهاند و با یکدیگر زندگی میکنند.([۲۹])
مظلومیت شیعیان و تشیع در امارات
تعداد زیادی از شیعیان از آزادیهای مذهبی و ابراز عقیده محروماند به طوری که برخی، شیعه بودن خود را پنهان میکنند. علاوه بر آن هیچ مدرسه اختصاصی که مال شیعیان باشد وجود ندارد؛ بچهها در مدارس آنها تحصیل میکنند و غیر شیعه تربیت میشوند. البته مدرسه فارسی زبان هم داریم.([۳۰])
متأسفانه در شرایط کنونی پیروان مکتب اهل بیت^ در امارات در مظلومیت دو چندان قرار گرفتهاند. به شیعیان در ادارات پستهای مهم و در ارتش درجات بالا نمیدهند و اگر هم ببینند شخص شیعهای در یک منصب مهم قرار گرفته است، برکنارش میکنند. کسانی که پیرو مذهب اهل بیت^ هستند، به سختی استخدام میشوند، آن هم در مشاغل نه چندان مهم جامعه.
مشکلات شیعیان
- شیعیان بومی امارات در فرهنگ حاکم اهل تسنن این کشور حل شدهاند.
- شیعیان بومی امارات از تعالیم و عقاید شیعه اصیل دور شدهاند.
- به طوری که تعدادی از شیعیان بومی امارات، واجبات یومیه را بر طبق احکام فقهی اهل تسنن انجام میدهند.
- به همین دلیل جوانان شیعه به عقاید شیعه، اصول و فروع دین آشنا نیستند.
- شیعیان بومی امارات نمیخواهند یا نمیتوانند مذهب خود را در جامعه امارات معرفی کنند.
- شیعیان مهاجر اماراتی به دلیل حفظ منافع و مصالح مادی خود در مراسمهای شیعه حضور ندارند.
- تعدادی از بازرگانان شیعه به دلیل ترس از اخراج، شیعه بودن خود را پنهان میکنند.
- شیعیان امارات در نتیجه فقر فرهنگی، فقر دینی، حفظ منافع مادی، رفاه طلبی و ترس از متهم شدن در ارتباط با ایران جایگاهی برای خود در نظر نگرفتهاند.
- شیعیان امارات، تشیع را دوست دارند اما به علت ترس از حکام این کشور، هویت و علاقه مندی خود را به شیعه آشکار نمیکنند.
- جوانان شیعه در امارات، تمایل و انگیزه درس خواندن ندارند. بیشتر دانشگاههای این کشور غیر انتفاعی است و مدارکی که میدهند با صرف هزینههای گزاف است و این باعث ایجاد افت علمی در میان محصلان این کشور شده است.([۳۱])
- عدم تمرکز فعالیتهای مذهبی و دینی مربوط به شیعیان در یک مرکز و انجام فرائض وفعالیتها به طور سنتی و توسط هر کدام از گروههای شیعه در امارات.
- نداشتن یک مرکز علمی و دینی به عنوان حوزه علمیه و مدارس علوم دینی برای تربیت نسل جوان و آشنا نمودن آنان با علوم اسلامی، فقه، اصول حدیث و قرآن.
- عدم وجود روحانیون و مبلغین مذهبی کاملا آشنا با مسائل اجتماعی، مذهبی و فرهنگ مردم برای انجام امور تبلیغی و پاسخگویی به مسائل شرعی و مذهبی و اجتماعی.
- عدم وجود یک مرکز رهبری شیعی برای هدایت کامل تمام شیعیان در امارات متحده عربی که جنبههای اجتماعی و مذهبی را همزمان بر عهده بگیرد و بتواند در مقام دفاع از حقوق حقه شیعیان در این جامعه قرار گیرد.
- عدم دسترسی کافی شیعیان به منابع و آثار شیعی جهت بهرهبرداریهای علمی و فقهی از کتب و آثار تشیع.
- عدم وجود ارتباط اداری قوی شیعیان با بدنه اداری و سیاسی دولت امارات.
- عدم وجود ارتباط قوی و رسمی میان مراکز رسمی شیعیان با یکدیگر و با دولت.
- عدم توانایی مراکز فرهنگی شیعه برای جذب گستردهتر نسل جوانان.([۳۲])
- درگیر بودن با مشکلات اقتصادی و خانوادگی و در نتیجه ضعف ارتباط فرهنگی، فکری، عاطفی و سیاسی با جمهوری اسلامی ایران.
- وجود مشکلات خانوادگی مانند طلاق، تعدد زوجات، کثرت فرزندان و عدم مراقبت از فرزندان.
- وجود مشکلات اقتصادی و افزایش بیکاری در میان جوانان، مشکلات اخلاقی و بیبند و باری و اعتیاد و انحرافات جنسی ایجاد کرده است.
- وجود فقر مالی، زمینههای ترک تحصیل فرزندان در میان خانوادهها را فراهم آورده و حتی در مواردی بعضی خانوادهها از تأمین هزینه دریافت گذرنامه جدید و پرداخت هزینه سالانه تحصیل در مدارس نیز عاجز میباشند.
- کمبود روحانیون با کفایت و متعهد و تحصیل کرده و مردمدار و آشنا به زبانهای عربی و اردو برای بیان احکام و مسائل شرعی و اجتماعی.
- کمبود کتابفروشی و کتابخانه و ویدیو کلوپهای اسلامی برای عرضه نوارهای صوتی و فیلمهایی که عاری از مسائل خلاف اخلاقی و جنبههای بدآموزی باشند.
- کمبود مدارس اسلامی برای تربیت نوجوانان و جوانان شیعه و نیز بالا بودن میزان بیسوادی.
- به طبقه ایرانیانی که بدون گذرنامه و شناسنامه هستند (بدونها) گفته میشود و آنان دارای احساس بیهویتی بوده و در واقع خود را نه متعلق به امارات و نه متعلق به ایران میدانند.
- نداشتن مراکز فرهنگی- هنری و ورزشی در نزدیکی مناطق مسکونی شیعیان.
- عدم وجود روحانی کارآمد و با نفوذ برای اداره و راهبری شیعیان.
- کمبود صندوقهای قرضالحسنه و مؤسسات خیریه و غیرانتفاعی.
- افزایش تعداد زندانیان ایرانی در زندانهای امارات به جرمهای مواد مخدر و ورود غیر مجاز به این کشور.
- سختگیریهای بخشهای مختلف دولت امارات برای اعطای اقامت به متقاضیان جدید در این کشور.
- ضعیف شدن مبانی اعتقادی و مذهبی در میان بعضی از خانوادهها و جوانان.([۳۳])
مواضع و عملکرد حکومت در قبال شیعیان ایرانی
متأسفانه در سالهای اخیر سعی دولت امارات بر این است که فرهنگ و زبان ایران در منطقه رشد نکند و حضور ایرانیها در آنجا تثبیت نگردد. به همین منظور در این کشور مرتباً علیه حضور خارجیها آییننامه و مصوبه صادر میشود و اکثراً طوری تدوین میشوند که بیشترین محدودیت را نسبت به ایرانیها به همراه داشته باشند. این مصوبات به مسئولین دولتی اختیار میدهد تا هر لحظه که بخواهند ایرانیان شیعه را اخراج نمایند. هم اکنون در سواحل جنوبی خلیج فارس و در بین شیخنشینها، به ترتیب مردم سه کشور فلسطین، ایران و عراق بیش از همه تحت کنترل میباشند.([۳۴])
گرایش خوجههای شیعه
خوجههای شیعه امارات نسبت به مسایل سیاسی بسیار حساس و محتاطانه عمل میکنند و همیشه سعی دارند خود را از مسایل سیاسی جاری دور نگه دارند. حساسیت مذکور ناشی از دو عامل میباشد:
یکی طرز بینش اسلامی و تقلید از مراجعی که به نوعی خود را دور از مسایل سیاسی حساس میدانند. عامل دیگر طبیعت کار تجاری و بازرگانی آنهاست که به صورت اصل درآمده و تقریبا همه چیز تحت الشعاع این اصل بوده و نباید به آن لطمه وارد کند، این حساسیت در برخورد آنها با جمهوری اسلامی ایران نیز قابل لمس است. جوانان خوجه خوشبختانه از روشنبینی نسبتاً خوبی برخوردارند و میتوان با سرمایهگذاری لازم، شاهد تحولی مهم در طرز بینش و موضعگیری خوجههای شیعه در آینده بود.
لزوم اتحاد و انسجام گروههای مختلف شیعه
گروههای ششگانه شیعیان مقیم در امارت متحده، در عین اشتراک در گرایشهای مذهبی و شرکت منظم در مراسم عزاداری سنتی سالیانه، با هم متفق و متشکل نمیباشند و باید با اعزام یک روحانی با تجربه، عالم، با نفوذ و مسلط به زبان عربی و دیگر زبانهای زنده دنیا، همه گروههای شیعه را به یکپارچگی رساند و از وجود شیعیان برای پیشبرد اهداف اسلام وحدت اسلامی استفاده کرد.([۳۵])
تأثیر فرهنگ غربی بر جوامع عربی
تأثیر فرهنگ غربی بر جوامع عربی حوزه خلیج فارس را به هیچ وجه نمیتوان نادیده گرفت و باید گفت: ظهور و بروز بسیاری مظاهر تمدن غربی از جمله رانندگی زنان؛ راه یابی قشر اندکی از ایشان به دانشگاه، فعالیت چشمگیر کانالهای تلویزیونی متعدد به زبانهای انگلیسی و عربی، شبکههای تلویزیونی ماهوارهای، پخش فیلمهای غربی، ویدئو کلوپهای بیشمار، مجلات و نشریات متعدد با محتوای فرهنگ غربی، از جمله عواملی هستند که انگیزههای تحرکات جدید اجتماعی زنان را در امارات فراهم ساخته است و جامعه امارات میرود تا در جاده تغییرات اجتماعی، فرهنگی و ارزشی به حرکت خود ادامه دهد.
ولی با وجود تمام این عوامل باید اذعان نمود این حرکت از آهنگ کندی برخوردار است و مردم هنوز بر ارزشهای سنتی خود تکیه دارند که این مسئله در روستاها از قوت بیشتری برخوردار است.
میزان پایبندی مردان و زنان اماراتی بر سنتهای قومی در شهرها از لحاظ شدت و ضعف به ترتیب ذیل میباشد: ۱٫ رأس الخیمه ۲٫ عجمان ۳٫ ام القوین ۴٫شارجه ۵٫ فجیره ۶٫ ابوظبی ۷٫ دوبی.
در نتیجه پایبندی اهالی دبی به آداب و رسوم و سنن ملی و محلی از دیگر امارات (شهرها) کمتر میباشد.([۳۶])
تهاجم فرهنگی و اثرات آن در میان شیعیان
اصولا شیعیان مستقر در کشور امارات، دارای گرایشهای مذهبی سنتی هستند و معمولاً میان آنها و اهل تسنن مالکی آن کشور مشکل خاصی وجود ندارد؛ ولی به هر حال تهاجم فرهنگی غرب در این جامعه به طور بسیار واضح و با شدت بسیار زیاد به صورت بمباران تبلیغاتی علیه اسلام میباشد و این تهاجم عمدتا در قالب پخش برنامههای مبتذل از ماهوارههایی است که به راحتی در این کشور قابل دسترسی است.
این موضوع اثر بسیار شدیدی را در اشاعه فرهنگ مبتذل غربی و متزلزل کردن بنیانهای اخلاقی، مذهبی و عقیدتی داشته است و بسیاری از خانوادهها از این موضوع رنج میبرند و در بعضی از موضعگیریهای سیاسی بعضی از دولتمردان نیز نسبت به این موضوع، مسایل به صورت کاملا صریح بیان شده است تا آنجا که خواستار کنترل بسیاری از کانالهای ماهوارهای و نیز سیستم کسب اطلاعات جهانی (اینترنت) شدهاند. البته در این موارد نباید سایر عوامل منفی و مؤثر در اشاعه این فرهنگ مبتذل را از نظر دور بداریم که به طور اختصار به بعضی از آنها اشاره میشود:
- افزایش میزان توریستهای خارجی که با پوشش نامناسب در انظار عمومی ظاهر میشوند و در بسیاری از موارد باعث گسترش فساد میگردند.
- بهرهبرداری از نیروی خدماتی خارجی در بسیاری از مراکز تجاری و اداری و بازرگانی و مخصوصاً در منازل که به عنوان خدمت کار برای انجام امور منزل از جمله نگهداری کودکان و انجام وظایف خانهداری به کار گرفته میشوند که بیشترین تأثیر منفی را در تربیت کودکان در سنین کودکی دارند.
- وجود مراکز فساد در هتلها و گسترش فروش مشروبات الکلی در هتلها که به صورت رسمی إرائه میگردد و بسیاری از جوانان اماراتی به این هتلها روی آوردهاند.
- سهولت بهرهبرداری از کانالهای ماهوارهای مبتذل و استفاده از بخش مفسدهآمیز شبکه جهانی اینترنت که با قیمت بسیار ارزان در اختیار جامعه قرار دارد.
- سهولت دسترسی به فیلمها و نوارهای مبتذل که عامل بسیار مهمی در گسترش فحشا هستند.([۳۷])
تحت فشار قرار دادن شیعیان
بنیاد جهانی حقوق بشر شیعیان در پیامی، نسبت به از سرگیری اخراج شیعیان مقیم امارات متحده عربی و ایجاد تنگنا برای آنان ابراز نگرانی کرد؛ چرا که امارات، از دیرباز به عنوان سرزمینی آزاد برای دیگران شناخته شده و از آغاز بنیاد آن هیچگاه دنبال مناقشات و منازعات مذهبی نبوده است
بنیاد جهانی حقوق شیعیان جهان، حق تأمین امنیت و برخورد با افراد و جریانهای مُخلّ ثبات امارات را برای حاکمان آن محفوظ میدارد و از این دولت میخواهد سیاستهای بیطرفانه و دور از گرایشهای مذهبی را به طور کلی در برابر شیعیان دنبال کند و میان کسانی که برای کسب و به دست آوردن لقمهی نانی یا برخورد بد جریانهای طایفهگرا در کشورشان به امارات آمدهاند و افراد اندک وابسته به بیگانگان، تفاوت قائل شوند.
این بنیاد همچنین نسبت به پیامدهای هر اقدام شتابزده و بدون تحقیق و فاقد وجههی قانونی علیه شیعیان هشدار داده، آنها را به تأمل در تعامل با شیعیان لبنانی فرا میخواند تا از ایجاد زمینهی کینه توزی جامعهی شیعی نسبت به شهروندان اماراتی جلوگیری شود و نیز از آن دولت خواسته میشود تا تجربیات حکیمانهی مرحوم شیخ زاید را در پیش گیرد؛ همان تجربیاتی که بر پایهی عدم دشمن تراشی بر ضد کشورش استوار بود و بدین ترتیب توانست بیشترین دوست را برای امارات فراهم آورد و بر اساس همین شعار، امارات متحدهی عربی را تأسیس کرد. از آن پس بود که امارات با اوصافی چون: عدم طایفهگرایی، محبت، خیرخواهی و همکاری حتی نسبت به دشمنان و مخالفان شناخته شد.([۳۸])
اقدام امارات علیه شیعیان
مقامات امنیتی امیرنشین دبی فهرستی از اسامی شخصیتهای شیعی ممنوع الورود به امارات تهیه کردهاند. شخصیتهایی که اکثرا در کسوت روحانیت هستند و ملیتهای مختلفی همچون ایرانی، عراقی، پاکستانی و هندی دارند. همچنین علامه واحدی نماینده امام خمینی& در سوریه در سالهای گذشته نیز در هنگام ورود به دبی در فرودگاه این شهر به شکل توهینآمیزی بازداشت شده است. این در حالی است که ایشان یکی از علمای حوزههای علمیه سوریه هستند و ویزای ورود به دبی را به شکل قانونی از سفارت امارات در قطر دریافت کردهاند.
این اتفاقات نشان میدهد که دولت امارات و به ویژه امیرنشین دبی تحت تأثیر فشار کشورهای غربی برای ممانعت از ورود علمای شیعه به این کشور و اخراج مرحلهای شیعیان قرار دارد.
منابع آگاه در کشور امارات بر این باورند که این طرح امنیتی بر ضد شیعیان، بخشی از طرح بزرگتری بر ضد ایران و شهروندان ایرانی است و بسیاری از کشورهای غربی، مسئولان دولت امارات و مسئولان محلی امیرنشینها را تشویق کردهاند که با سخت گرفتن بر ایرانیان مقیم دبی و مسافران ایرانی عازم این کشور باعث تضعیف جایگاه ایرانیان در این کشور شوند.([۳۹])
اخراج شیعیان لبنانی از امارات
دولت امارات متحده عربی در نظر دارد هزار نفر از شیعیان لبنانی مقیم این کشور را اخراج کند. بیشتر این افراد که در “ابوظبی” ساکن هستند، به اتهام حمایت از حزب الله از امارات اخراج خواهند شد.
شیعیان لبنانی مقیم امارات و دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس، تحت تدابیر شدید کنترلی از سوی نیروهای امنیتی امارات هستند. پیش از این در ماههای گذشته تصمیمی غیر علنی از سوی کشورهای عضو شورای خلیج فارس اتخاذ شد که بر اساس آن زمینه اخراج شیعیان مقیم در این کشورها را در آینده نزدیک فراهم کند. گفتنی است دولت امارات برای اولین بار در سال،۲۰۰۹ جمعی از شیعیان لبنانی مقیم در این کشور را به اتهامهای واهی از کشور اخراج و اقامت آنها را ابطال کرده بود.([۴۰])
اقدامات خشونتآمیز در فرودگاهها علیه شیعیان
در امارات متحده عربی، منطقه امیرنشین دبی، اقدامات خشونتآمیز خود را بر ضد شیعیان مقیم آن یا مسافران به این کشور افزایش داده که اقدامی از سوی مقامات رسمی این کشور به شمار میرود. مقامات امنیتی فرودگاه بینالمللی دبی، فرزند یکی از مراجع بلندپایه شیعه را در فرودگاه امارات بازداشت کرده و به یکی از پاسگاههای دبی تحویل دادهاند.([۴۱])
تبلیغات علیه عقاید شیعه در دبی
برخی شبکههای تلویزیونی در امارات متأسفانه بدترین حرفها و تهمتها را به شیعه نسبت میدهند. به عنوان مثال پنج شبکه تلویزیونی مدام بر ضد شیعه برنامه تهیه و پخش میکنند. از طرفی همه روحانیون شیعه هم تحت فشار هستند. امام جماعتهای شیعه هم به خاطر اختناق با هم تعامل ندارند، اگر هم چند روحانی با هم تعامل و ارتباط داشته باشند، بلافاصله یکی از آن دو امام جماعت را برمیدارند. ارتباط با اهل تسنن هم فقط محدود به کنفرانسهاست.([۴۲]).([۴۳])
رابطه اهل تسنن با شیعیان در امارات
سنیهای اماراتی نسبت به ایران و ایرانیان نظر خوبی دارند. تندرویها بیشتر از سوی سعودیها و وهابیان مرتبط با آنها است. مردم محلی فعالیتهای خشونت آمیز ندارند. توده مردم با ایرانیها رفتار خوبی دارند.([۴۴])
فعالیت گروههای آزاد و شیعیان تحت فشار
در امارات گروهکهای ضد ایرانی فکرشان را تبلیغ میکنند. حتی منافقین و سلطنت طلبها فعالیت دارند. مسیحیها هم کلیسا دارند و هندوها معبد. کاملاً هم آزاد هستند و علناً تبلیغ میکنند، در این میان شیعهها تحت فشار هستند.([۴۵])
مظلوم نمایی وهابیها در امارات
چندی پیش وهابیهای پاکستان با همکاری طالبان پس از کشتار شیعیان و مثله کردن آنها در پاراچنار فیلمی از این جنایت تهیه و آن را برای «شیخ خلیفه بن زاید آل نهیان» حاکم امارات عربی متحده ارسال کردند.و با وارونه نشان دادن حقایق این طور وانمود کردند که این جنایات توسط شیعه علیه اهل تسنن انجام شده با مظلوم نمایی از حاکم امارات خواستهاند شیعیان پاراچناری مقیم امارات را مجبور به اخراج و ترک این کشور کنند.
حدود هشت هزار شیعه پاراچناری در کشور امارات مشغول به کار هستند و تقریباً تمامی هزینههای جاری زندگی خود و افراد خانواده خود را از این طریق تأمین میکنند. به دنبال فشار وهابیون و طالبان پاکستان حاکم امارات از تمدید ویزا و جواز اقامت این شیعیان خودداری کرده و خواستار بازگشت فوری آنها و ترک این کشور شده است.
خلیفه بن زاید آل نهیان در حالی تسلیم وهابیون شده است که از سال ۲۰۰۷ تاکنون در منطقه قبایلی پاراچنار بیش از ۶۰۰ تن از شیعیان قربانی جنایتهای شوم وهابیون اعم از حملات انتحاری، کشتار، گروگانگیری و باج خواهی شدهاند.
نفوذ رسانهای سعودیها در امارات
در امارات وهابی و سلفیگری وجود دارد، اما وهابیهای طالبانی و وابسته به عربستان در ادارات نفوذ کرده و علیه شیعیان این کشور فعالیتهای تخریبی و غیر مذهبی میکنند. این وهابیها در ابوظبی حضور دارند و نیز در شارجه حضور جدی و فعالی دارند. شیخنشین شارجه دست آنان را باز گذاشته و در شبکهها و کانالهای تلویزیون این شیخ نشین و نیز در شبکههای ماهوارهای به ویژه شبکه «الکلمه» که به زبان فارسی پخش میشود علیه شیعیان فعالیت میکنند. این شبکه از لحاظ تشکیلات سیستمی با شبکهها و کانالهای تلویزیون این شیخ نشین ارتباط دارد و علیه تشیع تبلیغات گستردهای مینماید.
اما در شیخ نشین دبی به دلیل اینکه تمام گروههای دینی و مذهبی و سیاسی و ادیان آسمانی آزاد گذاشته شدهاند، وهابیها فعالیت زیادی ندارند. در شیخ نشینهای دیگر، وهابیها علیه شیعیان فعالیت میکنند. بیشتر این وهابیها از عربستان سعودی مصر، سوریه و عراق به این کشور آمدهاند. در یک مقایسه میتوان گفت که بودجه فعالیت وهابیها ۵۰% از ابوظبی، ۲۵% از دوبی و ۲۵% آخر از شیخ نشینهای دیگر تأمین میشود.
همچنین وهابیها در مدارس خصوصی و دولتی، در وزارتخانهها، در مساجد اهل تسنن، در روزنامهها و وسایل ارتباط جمعی، نشر کتب و… علیه شیعه و شیعیان فعالیت میکنند. فعالیتهای ضد شیعه در امارات خیلی گستردهتر از این مقوله است. حتی سازمان اوقاف امارات و نیز رئیس اوقاف دوبی، کتابهایی ضد شیعه در این کشور پخش میکنند.
اثرات اقدامات وهابیها علیه تشیع در امارات
همزیستی مسالمت آمیز شیعیان با اهل تسنن پیرو فقه مالکی در این کشور که در طول سالیان طولانی ادامه داشته است، با تبلیغات نسبتا گسترده وهابیون در بعضی از امارتهای از جمله شارجه، رأس الخیمه و فجیره تحت تأثیر قرار نگرفته است.
سیاست کلی وزارت اوقاف و شئون دینی این کشور، توصیه برای وحدت و جلوگیری از تفرقه و تشتّت است، ولی به هر حال وهابیت دست از فعالیت برنداشته است و با توزیع بسیار زیاد جزوات و کتب علیه تشیع، برای از بین بردن این وحدت تلاش جدی مینماید تا آنجا که در اکثر موارد مشاهده شده است که بسیاری از جزوات را به زبانهای مختلف که قابل استفاده طیفهای مختلف شیعیان از جمله ایرانیان و عربها و سایرین باشد به زبانهای فارسی، عربی، انگلیسی و حتی اردو منتشر نمودهاند.
نکته قابل توجه این است که نه تنها شیعیان بلکه اهل تسنن مالکی نیز با افکار و اندیشههای وهابیت در تضاد و اصطکاک میباشند تا آنجا که امام جمعه دبی در بسیاری از خطبههای نماز جمعه با وارد نمودن اشکالات عدیدهای بر طرز تفکر وهابیت به شدت میتازد و حتی در بعضی از موارد آنان را خارج از دین اسلام بر شمرده است و آنها را فرقهای میداند که در انهدام اسلام و اعتقادات آن تلاش میکنند و بسیاری از اشکالات وارده از سوی وهابیت علیه تشیع را مردود میشمارد.([۴۶])
فعالیت آمریکا و غرب به ویژه انگلیس علیه تشیع در امارات
آمریکا و کشورهای غربی به ویژه انگلیس، در امارات فعالیت فوق العادهای دارند. سفارتخانه این دو کشور در دبی علیه جمهوری اسلامی ایران فعالیتهای جاسوسی میکنند. آمریکا و انگلیس در امارات با سازمان اطلاعات این کشور به طور مشترک همکاری مستقیم دارند؛ آنان این سازمان را اداره میکنند و باید گفت: خیلی از تصمیمات امنیتی از طرف دستگاههای امنیتی این دو کشور به نیروهای اطلاعاتی اماراتی و غیر اماراتی در این کشور داده میشود. البته ماجرا بیشتر از این حرفها است.
حضور خارجیها در این کشور باعث شده تا از طریق تعامل رفتار، حضور و تردد آنان در جامعه اماراتی با لباسهای برهنه و بیبند و باری فرهنگ غربی منتقل شود. همچنین تبلیغات شبکههای ماهوارهای خارجی و شبکههای ماهوارای داخلی و پخش فیلمهای مبتذل و نیز ایجاد کابارهها و محل فساد اخلاقی و مشروبات الکلی و قمار بازی و اماکن فساد و فحشا باعث شده تا فساد، بیبندوباری و فحشا در این کشور رایج شود.([۴۷])
[۱]) سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، همان، ۱۳۷۸، ص ۸۲٫٫
[۲]) سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، همان، ۱۳۷۸، ص ۸۲٫
[۳]) همان.
[۴]) مصاحبه با حجت الاسلام سید مختار حسینی پنجشنبه ۱۶/۹/۱۳۹۱٫
[۵]) علی، حسینی، همان.
[۶]) رسول جعفریان، همان، ص۴۵۳٫
[۷]) همان، ص۴۵۱٫
[۸]) همان.
[۹]) همان، ص۴۵۳٫
[۱۰]) همان، ص۴۵۳٫
[۱۱]) همان، ص۴۵۳٫
[۱۲]) محمدرضا حافظ نیا، خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز، ص ۲۲۴٫
[۱۳]) سید مختار حسینی، مصاحبه، ۱۶/۹/۱۳۹۱٫
[۱۴]) گزارش نمایندگی فرهنگی ایران دردبی، ۱۳۷۳ شمسی.
[۱۵]) خاکرند، حسن، تحلیل و ارزیابی وضعیت فرهنگی امارات، ۱۳۷۵، ص ۹۴٫
[۱۶]) سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، همان، ۱۳۷۸، ص ۸۳٫
[۱۷]) رضا لکزایی، ابنا www.abna.ir، مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین شاهچراغی، سال۱۳۸۸٫
[۱۸]) سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، همان، ۱۳۷۸ ص ۷۹٫
[۱۹]) علی، حسینی، همان.
[۲۰]) رضا لکزایی، ابنا www.abna.ir، مصاحبه با حجتالاسلاموالمسلمین شاهچراغی، سال۱۳۸۸٫
[۲۱]) محمود حجتی، رسالت، همان.
[۲۲]) سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، همان، ۱۳۷۸ ص ۷۹٫
[۲۳]) علی، حسینی، همان.
[۲۴]) همان.
[۲۵]) محمود حجتی، رسالت، همان.
[۲۶]) همان.
[۲۷]) همان.
[۲۸]) اداره بررسیها، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، طلایه؛ امارات متحده عربی، سال۱۳۷۸، ص۱٫
[۲۹]) علی، حسینی، همان.
[۳۰]) همان ص۱۸٫
[۳۱]) رضا لک زایی، ابنا ـ همان.
[۳۲]) سید مختار حسینی، مصاحبه، ۱۶/۹/۱۳۹۱٫
[۳۳]) علی، حسینی، همان، ص۲۴٫
[۳۴]) علی، حسینی، همان ص۳۲٫
[۳۵]) علی، حسینی، همان.
[۳۶]) www.shiaonline.ir بنیاد جهانی ـ فشاردولت امارات برای اخراج شیعیان، ۱۰/۲/۱۳۹۱٫
[۳۷]) www.eteghadat.com، اقدمات خشونتآمیز دبی ضد شیعیان مقیم، ۲۹ مهر ۱۳۸۷ـ۸۱ warnews.blogfa.com، افشای آخرین توطئه امارات ضد شیعیان، ۲۷/۰۷/۱۳۸۷ شبکه خبر.
[۳۸]) www.shia-news.com 1000شیعه لبنانی از امارات اخراج میشوند، الاخبار لبنانی ۲۰۰۹٫
[۳۹]) خبرگزاری ابنا، پنج شبکه امارات علیه تشیع برنامه دارند، ۲۹ /۱/۱۳۹۰٫
[۴۰]) همان.
[۴۱]) همان.
[۴۲]) همان.
[۴۳]) سایت زندگی نیوز، «النخیل»: اخراج اتباع ایرانی از امارات، فرمانده پلیس دبی،۱۵/۲/۱۳۹۱٫
[۴۴]) www.ghatreh.co ـ «تابناک»، ۷ شهریور ۱۳۸۸.
[۴۵]) سازمان ارتباطات اسلامی، ص۷۹ـ۸۰ـ۸۱٫
[۴۶]) علی، حسینی، همان.
[۴۷]) مصاحبه با حجت الاسلام سید مختار حسینی پنجشنبه ۱۶/۹/۱۳۹۱٫
منبع: برگرفته از کتاب شیعیان امارات؛ اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی
هیچ نظری وجود ندارد