فهم درست حال، نتیجه فهم درست آینده

ما گاهی وقت‌‌ها می‌‌گوییم گذشته چراغ راه آینده است، به گمان من از این طرف هم باید بگوییم که فهم حال زمینه فهم درست گذشته است. گاهی وقت‌‌ها اتفاقاتی که پیرامون‌‌مان در زمان‌‌ حال می‌‌افتد باعث می‌‌شود که گذشته را بهتر بفهمیم. فقط آن طرف نیست، این طرف هم است. یعنی ما نگاه بکنیم در محیط خودمان، یک کسی با قصد قربت می‌‌آید به کسی فحش می‌‌دهد، با قصد قربت می‌‌آید یک کسی را مضروب می‌‌کند، خانه کسی را خراب می‌‌کند، شیشه مغازه کسی را می‌‌شکند. قصد قربت است، نماز می‌‌خواند و نماز شب هم می‌‌خواند، توجه کردید؟ یعنی جامعه جاهلی جامعه‌‌ای است که قدرت تشخیص ندارد از او گرفته شده. حالا به هر شکلی. کی مقصر است؟ من نمی‌‌دانم کی مقصر است. یک رکن قیام امام حسین۷ همین بود و این رکن کمتر از آن رکن نیست. لذا در اربعین است:

وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ فِیهِ لِیَستَنقِذَ عِبٰادَکَ مِن الضَّلٰالَهَ وَ حَیره الجَهٰاله.

خون خودش را در راه تو داد تا جامعه را از آن حیرت جهالت و جاهلیت بیرون بیاورد. کوفه جامعه جاهلی نبود، لذا می‌‌فهمیدند، حکومت علی۷ را تجربه کرده بودند، نامه‌‌ها را کوفی‌‌ها نوشته بودند و شامی‌‌ها که ننوشته بودند، چون یک حکومت دیگر تجربه کرده بودند. یک حکومتی را تجربه نکرده بودند که در آن حکومت، مطالبات مردم مطرح بود. در این اس‌ام‌اس‌ها بود که «حکومتی که مردم از آن می‌‌ترسند، حکومت استبدادی است، حکومتی که حکومت از مردم می‌‌ترسد نشان جامعه آزاد است.»

امام علی۷ بارها و بارها می‌‌فرماید: کار جامعه ما به عکس شده، همه جا مردم از حکومت می‌‌ترسند، و اینجا ما از شما می‌‌ترسیم. این نشانه عالی‌‌ترین نوع حاکمیت است. لذا حرف‌‌شان را می‌‌زنند، اشکال و اعتراض‌‌شان را می‌‌کنند، چیزی که می‌‌خواهند اتفاق می‌‌افتد. کوفه این نوع حکومت را دیده. لذا وقتی این نوع حکومت را با مدل حکومت یزید مقایسه می‌کند، نمی‌‌تواند تحمل بکند و نامه می‌‌نویسند. اگر آخر سر هم کوتاه آمدند، از ترس بود نه از روی نفهمی و جاهلیت. فرق است بین این‌‌که کسی مجبور بشود سکوت کند یا نفهمد و سکوت کند. شام جامعه جاهلی بود، کوفه جامعه جاهلی نبود.

پس در اسباب و زمینه‌‌های حادثه عاشورا، همیشه باید این رکن را در نظر داشت. در کنار ستم و فساد دستگاه حاکمه، جاهلیت اجتماعی و جاهلیت جامعه به عنوان یک رکن مهم باید مورد توجه قرار بگیرد. ما اگر بخواهیم اهداف امام حسین۷ را تحلیل کنیم با توجه به این بسترها باید تحلیل بکنیم. و الا تحلیل یک امر انتزاعی خواهد بود.