وقائع حفل تنصیب وتتویج من سیخلف الرسول بعد موته

وأن یکلف المسلمین بمبایعته فردا فردا تحت إشراف الرسول شخصیا ، فصدع الرسول بأمر ربه فأکمل رسول الله والمسلمون شعائر فریضه الحج، ولأن الرسول قد أعلن بأن حجته تلک هی حجه الوداع ، وأنه لن یراهم أبدا بعد هذا العام ، فقد تعلقت به القلوب والأبصار ، وأرادوا أن یتزودوا من النظر إلیه ، وأن یسمعوا کل کلمه یقولها .
خرج النبی من مکه متوجها إلى المدینه ، وتبعته وفود الحجیج ، وفی مکان یدعى غدیر خم ، أناخ النبی رکابه ، وأمر برد الذین سبقوه بالسیر ، وباستعجال الذین تأخروا عنه ، وأحیط المسلمون علما بأن الرسول سیصدر بیانه الأخیر ، وتلخیصه للموقف ، من خلال خطبه سیلقیها أمام الجموع .
واحتشد المسلمون بالفعل فی غدیر خم وجاوز عددهم بأقل التقدیرات مائه ألف مسلم ومسلمه ، وبعد قلیل ظهر النبی وإلى جانبه علی بن أبی طالب ، الناس جلوس ، والنبی وعلی فی حاله وقوف ، فی مکان مکشوف ومرئی من کل الناس .
خشعت الأصوات ، فلا تسمع ولا همسا ، العیون معلقه بالنبی وبعلی والجمیع یتساءلون ، لماذا جمع رسول الله الناس ؟ ! وأی أمر خطیر یرید أن یعلنه ؟ حمد رسول الله ، الله وأثنى علیه ثم قال : ( کأنی قد دعیت فأجبت . . . أیها الناس إنما أنا بشر یوشک أن یأتی رسول ربی فأجیب ! ! . . . ) .
لقد تأکد المسلمون السامعون من أن الرسول سیموت لا محاله فتابعوا بشغف واهتمام کل کلمه کانت تخرج من فم الرسول . ثم تابع الرسول خطبته قائلا : ( وإنی تارک فیکم الثقلین کتاب الله فیه النور والهدى فخذوا بکتاب الله ، واستمسکوا به ، وعترتی أهل بیتی أذکرکم الله فی أهل بیتی ، أذکرکم الله فی أهل بیتی ، أذکرکم الله فی أهل بیتی ) .
وفجأه سأل رسول الله الجموع المسلمه المحتشده أمامه قائلا : ( أیها الناس من ولیکم ؟ ) فردت الجموع بصوت واحد : ( الله ورسوله ) وهنا أخذ الرسول بید علی فأقامه ثم قال : ( من کان الله ورسوله ولیه فهذا علی ولیه ، اللهم وال من والاه ، وعاد من عاداه ) .
ومره أخرى سأل الرسول المسلمین : ( ألستم تعلمون أنی أولى بالمؤمنین من أنفسهم ؟ فقال المسلمون : بلى ! وسألهم الرسول ثانیه : ألستم تعلمون أنی أولى بکل مؤمن من نفسه ؟ فقال المسلمون بلى ، فرفع الرسول ید علی بن أبی طالب وقال : ( من کنت مولاه فعلی مولاه ، اللهم وال من والاه وعاد من عاداه ) .
ثم قال الرسول (صلّى الله علیه وآله): أیها الناس إنی ولیکم ، قال الناس نعم ، فرفع الرسول ید علی بن أبی طالب وقال : ( هذا ولیی ویؤدی عنی ، وأنا موال من والاه ، ومعاد من عاداه ) .
ثم أکد الرسول (صلّى الله علیه وآله)الحقیقه التی اتفق علیها الجمیع فقال : ( إن الله مولای وأنا مولى المؤمنین ، وأنا أولى بهم من أنفسهم ، فمن کنت مولاه فهذا علی مولاه ، اللهم وال من والاه وعاد من عاداه ) .
هذه مقاطع من خطبه الرسول فی غدیر خم .
 1 – بعد انتهاء الرسول من إلقاء بیانه المبارک ، عمم علی بن أبی طالب بما یعتم به الملائکه ، کنایه عن التتویج .
 2 – فهم المسلمون المجتمعون مغزى رسول الله ، وتلخیصه الدقیق والموفق للموقف فأیقنوا بأن رسول الله قد نصب علی بن أبی طالب ولیا للأمه وإماما لها من بعده ، ولم یترک رسول الله الأمر عند هذا الحد ، بل أمر الإمام علیا أن یجلس فی مکان خصصه له ، وطلب من المهاجرین والأنصار ومن کافه المجتمعین أن یذهبوا إلى الإمام فیبایعوه ، ویقدموا له التهانی بهذا المنصب ، وأخذ المسلمون یتدافعون لمبایعه الإمام الجدید وتقدیم التهانی له ، وکان من جمله الذین بایعوا وقدموا التهانی عمر بن الخطاب ، فبایعه وهنأه قائلا : ( بخ بخ یا بن أبی طالب أصبحت مولای ومولى کل مسلم ومسلمه ) ( ۱ ) أو قال : ( هنیئا لک یا بن أبی طالب أصبحت وأمسیت مولى کل مؤمن ومؤمنه ) ( ۲ ) ومن الطبیعی أن أبا بکر وعثمان وکبار الصحابه والمهاجرین والأنصار قد بایعوا جمیعا ، وقدموا تهانیهم للإمام ، ومن الطبیعی أن یبایع کافه الحاضرین وأن یقدموا تهانیهم للإمام ، لأن رسول الله قد أمر الجمیع بذلک .
ـــــــــــــــــــ
( ۱ ) ترجمه علی من تاریخ دمشق لابن عساکر ج ۲ ص ۷۵ ، ومناقب علی لابن المغازلی ص ۱۸ ح ۲۴ ، والمناقب للخوارزمی ص ۹۴ ، وتاریخ بغداد للخطیب ج ۸ ص ۲۹۰ ، وشواهد التنزیل للحاکم الحسکانی ج ۱ ص ۱۵۸ ، وسر العالمین وکشف ما فی الدارین لأبی حامد الغزالی ص ۲۱ ، والغدیر للأمینی ج ۱ ص ۱۳۳ ، وفرائد السمطین للزرندی الحنفی ج ۱ ص ۷۷ .
( ۲ ) ترجمه علی من تاریخ دمشق لابن عساکر ج ۲ ص ۵۰ ، والمناقب للخوارزمی ص ۹۴ ، ومسند أحمد ج ۴ ص ۲۸۱ ، والفصول المهمه لابن الصباغ المالکی ص ۲۴ ، والحاوی للفتاوى للسیوطی ج ۱ ص ۱۲۲ ، وذخائر العقبى للطبری ص ۶۷ ، وفضائل الخمسه ج ۱ ص ۳۵ ، وتاریخ الإسلام للذهبی ج ۲ ص ۱۹۷ ، ونظم درر السمطین للزرندی ص ۱۰۹ ، وینابیع الموده للقندوزی ص ۳۰ و ۳۱ ، وتفسیر الفخر الرازی ج ۳ ص ۶۳ ، وتذکره الخواص للسبط الجوزی ص ۲۹ ، ومشکاه المصابیح للعمری ج ۳ ص ۲۴۶ ، وعبقات الأنوار حدیث الثقلین ج ۱ ص ۳۸۵ ، وفرائد السمطین للحموینی ج ۱ ص ۷۷ ، والغدیر للأمینی ج ۱ ص ۲۷۲ عن المصنف لأبی شیبه ، والریاض النضره للطبری ج۲ ص ۱۶۹ ، والمناقب لابن الجوزی ، والبدایه والنهایه لابن الأثیر ص ۲۱۲ ، والخطط للمقریزی ص ۴۲۳ ، وکنز العمال ج ۶ ص ۳۹۷ .
 

بعد أن انتهت مراسم تنصیب وتتویج من سیخلف رسول الله ، هبط جبریل ومعه آیه الإکمال ( الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی . . . ) ( ۱ ) وصار یوم الغدیر عیدا .

بعد ذلک عاد رسول الله ومعه حجاج المدینه وما حولها إلى المدینه ، أما بقیه وفود الحجیج فقد التحقت بأماکن سکناها ، والجمیع على بینه من الأمر .
ـــــــــــــــــــــــ
( ۱ ) سوره المائده ، الآیه ۳ . قال السیوطی فی الدر المنثور فی ذیل تفسیر قوله تعالى : ( الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ . . . ) أخرج ابن مردویه وابن عساکر عن أبی سعید الخدری ، هبط جبریل بهذه الآیه لما نصب رسول الله علیا یوم غدیر خم ، ونادى له بالولایه . وقال : وأخرج ابن مردویه والخطیب وابن عساکر مثل ذلک عن أبی هریره ، قال الخطیب البغدادی فی ج ۸ ص ۲۹۰ نزلت هذه الآیه فی غدیر خم بعد المناداه بعلی ولیا ، راجع تاریخ دمشق لابن عساکر ، ترجمه الإمام علی ج ۲ ص ۷۵ ، وشواهد التنزیل للحاکم الحسکانی ج ۱ ص ۵۷ ، والدر المنثور للسیوطی ج ۲ ص ۲۵۹ ، والاتقان للسیوطی ج ۱ ص ۳۱ ، والمناقب للخوارزمی ج ۱ ص ۴۷ ، وینابیع الموده للقندوزی ص ۱۱۵ ، وفرائد السمطین للحموینی ج ۱ ص ۷۲ و ۷۴ وتاریخ الیعقوبی ج ۱ ص ۳۵ ، وکتاب الولایه لأبی جریر الطبری ، وما نزل من القرآن فی علی لأبی نعیم الاصفهانی ، وکتاب الولایه لأبی سعید السجستانی ، وتاریخ ابن کثیر ج ۵ ص ۲۱۰ وروح المعانی للآلوسی ج ۶ ص ۵۵ ، والبدایه والنهایه لابن کثیر ج ۵ ص ۲۱۰ ، وأهل بیت النبوه مجمعون على صحه ذلک کله . ( * )