مقدمه
یکی از کارهای مهمی که امروزه نیاز به بررسی دقیق و بحث پیرامون آن، ضروری به نظر می رسد، بررسی و شناسایی جغرافیای انسانی شیعه در جهان امروز و سیر تحولات تاریخی ایشان و همچنین موقعیت فعلی شیعیان در جهان می باشد. در همین مسیر یکی از کشورهایی که با گذر از فراز و نشیب فراوان، امروزه نیز دچار مشکلات فراوان سیاسی و اجتماعی است، کشور ترکیه می باشد. در این تحقیق در صدد رسیدن به اطلاعاتی پیرامون سیر تحولات مذهبی در کشور ترکیه می باشیم. همچنین در ادامه، بررسی وضعیت شیعیان در تاریخ ترکیه و سیر تحولات شیعیان نیز مورد بحث قرار خواهد گرفت. معرفی فرق و علل بوجود آمدن آنها و طریقتهای مختلف در سرزمین آناتولی از محورهای اساسی این تحقیق می باشد. همچنین با بررسی و نقل تاریخچه مختصر از این سرزمین سعی در معرفی و بحث پیرامون علل عدم موفقیت شیعیان در این سرزمین در گذشته و حال را داریم. در این مسیر منابع مختلفی مورد مراجعه و بررسی قرار گرفت که در پایان این تحقیق بدانها اشاره شده است.بسمه تعالی ترکیه نام محلی: ترکیه جمهوریتی نام بین المللی: ترکیاسامی دیگر: عثمانی ، آسیای صغیر، آناتولی، روملی.پایتخت: آنکارا. حکومت: جمهوری چند حزبیرئیس کشور: رئیس جمهور رئیس دولت: نخست وزیرمذهب رسمی: اسلام موقعیت جغرافیایی جمهوری ترکیه در غرب آسیا و جنوب شرقی اروپا (محل تلاقی دو قاره) قرار دارد. حدود ۹۵ درصد این کشور در قاره آسیا و ۵ درصد آن در قاره اروپا قرار دارد. بخش آسیایی ترکیه به آناتولی یا آسیای صغیر و بخش اروپایی به تراس شرقی شهرت دارد. این دو بخش به وسیله دریای مرمره و دو تنگه داردانل (محل ارتباط دریای مرمره و اژه) و بسفر( راه ارتباطی دریای سیاه و دریای مرمره) از یکدیگر جدا گردیده اند!(۱)همسایه های ترکیه این کشور با کشورهای بلغارستان و یونان از شمال غربی، دریای اژه از غرب، عراق و سوریه و دریای مدیترانه از جنوب، دریای سیاه از شمال، ارمنستان و گرجستان از شمال شرقی و ایران از شرق همسایه است.(۲)این کشور طولانی ترین مرز خشکی را با سوریه و طولانی ترین مرز آبی را با دریای اژه دارد. آب و هوای ترکیه این شبه جزیره از سه طرف توسط دریا احاطه شده است. به هفت منطقه تقسیم شده که هر کدام از این مناطق از نظر آب و هوا، گویش، آداب و رسوم تفاوتهای تقریبا محسوسی دارند. ترکیه آب و هوایی متنوع دارد و چهار فصل در آن قابل تشخیص است. اما به طور کلی دارای آب و هوای معتدل و مرطوب است. در ناحیه کوهستانی شمال ترکیه باران بسیار و به طور منظم می بارد. ولی هرچه از سمت غرب به شرق می رویم از مقدار باران کاسته می شود. ناحیه غرب ترکیه آب و هوایی معتدل، تابستانی گرم و زمستانهای بارانی دارد. ناحیه جنوب ترکیه گرم ترین درجه حرارت را دارد. سواحل جنوبی ترکیه تحت تأثیر دریای مدیترانه، تابستان گرم و زمستان معتدل دارد. آب و هوای آناتولی مرکزی سخت و متغیر، فصل بهار آن مرطوب ودر تابستان روزها بسیار گرم و شب ها خنک است.(۳)جمعیت ترکیه این کشور به ۷۴ استان و ۸۲۹ شهر تقسیم می شود. مناطق کوهستانی و شرق دارای جمعیت کمتر و در قسمت جنوب شرقی آناتولی با توجه به باران کافی به خصوص در دامنه های جنوب شرقی کوهستانهای تراس و منطقه کوهستانی سیرت وماردین تمرکز جمعیت بالاست. جوانی جمعیت ترکیه از مشخصات این کشور است.(۴) نژاد ترکیه طبق نظر باستان شناسان، نخستین قوم بزرگی که در آناتولی زندگی می کرد. قوم هیتان بوده است، (۵) که در فاصله دوهزار سال قبل از میلاد مسیح می زیسته اند و مانند مصر دارای تمدن وسیعی بوده اند. ترکها اغلب تمایل دارند گذشته و تاریخ خود را به این قوم متصل کنند. حدو.د ۸% جمعیت ترکیه از نژاد ترک و ۱۷% از نژاد کرد هستند. ۳% جمعیت هم از نژادهای مختلف یونانی، گرجی، ارمنی، عرب، یهودی و …در ترکیه زندگی می کنند.(۶) زبان ترکیه زبان ترکی، زبان رسمی و مادری ساکنان ترکیه است و یکی از قدیمیترین زبان های دنیا می باشد، که تا به حال باقی مانده است.واحد پول ترکیهواحد پول ترکیه لیره است که هر لیره معادل ۱۰۰ قروش ارزش دارد. این کشور با داشتن منابع معدنی غنی با سیستم اقتصاد سرمایه داری و متکی بر اقتصاد آزاد است. در مقابل کشورهای پیشرفته جهان، ترکیه کشوری ضعیف محسوب می شود.(۷) حقیقت ترکیه این کشور با ۷۴ استان و ۸۲۹ مشهد، طبق آخرین آمار سال ۲۰۰۶ میلادی و دارای ۷۳/۱۹۷/۲۰ نفر جمعیت بوده است. تاریخچه ترکیه آناتولی، آسیای صغیر یا ترکیه امروز را زادگاه تمدن یونان دانسته اند. مادها، هخامنشیان، یونانیان، رومیان و قبیله های ترک سلجوقی و عثمانی از جمله اقوامی هستند که نامشان در هر یک از دوره های تاریخی این سرزمین نقش بسته است.(۸)امپراتوری روم در سال ۱۹۶ میلادی بر آناتولی تسلط یافت و پس از تجزیه امپراتوری مزبور این سرزمین به روم شرقی پیوست و شهر بیزانس (استانبول) به پایتختی امپراتوری روم شرقی انتخاب شد. امپراتوری روم شرقی از سال ۳۹۵ تا ۱۴۵۳ دوام آورد.(۹) در قرن یازدهم میلادی سلجوقیان بر آن سرزمین تسلط یافتند و بعد از مدتی، دولت های کوچک و مستقل در گوشه و کنار این سرزمین پدید آمد که مملکت ترکان عثمانی یکی از آنها بود. عثمانی ها که از مهاجران آسیای مرکزی بودند در آغاز از سلجوقیان پیروی می کردند و هنگامی که سلجوقیان در سال ۱۲۹۹ میلادی منقرض شدند، اعلام استقلال کردند و قلمرو خود را از هر سو توسعه دادند. (۱۰) دولت عثمانی یک دولت اسلامی بود که تقریبا از شرق تا غرب را زیر سلطه داشت سایر دولت ها حریف عثمانی نبودند و به همین دلیل پس از شکست عثمانی در جنگ جهانی اول، این دولت ها عثمانی را به دولت های بسیار کوچک تجزیه کردند و برای هر یک امیری قرار دادند.(۱۱) این سلسله با عمر ۷۰۰ ساله خود، طولانی ترین حکومت را در سرزمینهای اسلامی دشت. در سال ۱۴۰۲ میلادی، امیر تیمور گورکانی به کشور عثمانی حمله کرد و با یزید اول، سلطان عثمانی را اسیر نمود. پس از بازگشت تیمور بین پسران با یزد اول به سر جانشینی پدر جنگ در گرفت و سرانجام در سال ۱۴۱۳ محمد بر برادران دیگرش پیروز شد و به نام سلطان محمد بر تخت نشست. وی در سال ۱۴۵۳ شهر استانبول را که در آن زمان قسطنطنیه نام داشت تصرف کرد و امپراتوری روم شرقی را بر انداخت. وی با عنوان سلطان محمد فاتح بر وسعت امپراطوری عثمانی افزود و بیشتر نواحی بالکان را ضمیمه قلمرو خویش ساخت. با یزید دوم پس از سلطان محمد بر جای پدر به سلطنت رسید و مصر را ضمیمه امپراتوری عثمانی کرد. جانشینان او طی سالهای بعد، الجزایر مجارستان، والاکیا، مولد اوی، سوریه و عراق را نیز ضمیمه امپراتوری عثمانی کردند. سلیم دوم نیز در سال ۱۵۷۱ میلادی قبرس را تصرف کرد. در جنگهای طولانی روس و عثمانی ( که از ۱۷۱۰ تا ۱۷۷۴ ادامه داشت)، و پس از آن، دولت عثمانی سرزمینهای پهناوری را از دست داد. در آخرین دهه قرن نوزدهم سیاست براندازی ارامنه اجرا شد. صدها هزار ارمنی قتل عام شدند.(۱۲)جنگهای بالکان هم در اوایل قرن بیستم منجر به از دست دادن تمام سرزمینهای اروپایی شد و فقط تراکیاری شرقی برای کشور مزبور باقی ماند. همزمان با نزدیک شدن عثمانی و آلمان، عثمانی در جنگ جهانی اول با آلمان متحد شد. پس از آن روسیه و انگلستان برای تصرف متصرفات عثمانی با یکدیگر همدست شدند و نواحی سوریه، فلسطین، لبنان، بین النهرین و عربستان را از عثمانی جدا ساختند. ایتالیا و یونان نیز سرزمینهای کنونی ترکیه را تصرف کردند و دولت عثمانی را به عقد قرار داد سور در سال ۱۹۲۰ وا داشتند.(۱۳) قرار داد سور سبب شورش ملی گرایان ترک به رهبری مصطفی کمال پاشا شد و به این ترتیب اخرین سلطان عثمانی در سال ۱۹۲۲ از سلطنت خلع گردید.(۱۴)در اکتبر ۱۹۲۳ جمهوری ترکیه رسما اعلام موجودیت کرد و مصطفی کمال پاشا که آتاتورک یا پدر ملت ترک لقب گرفته بود به ریاست جمهوری رسید.(۱۵) مهمترین تغییرات انجام شده بدست مصطفی کمال پاشارئیس جمهور وقت ترکیه طبق برنامه انگلیس شروع به انجام تغییرات اساسی در قوانین اجتماعی نمود. از مهمترین تغییرات انجام شده در ترکیه پس از به حکومت رسیدن مصطفی کمال پاشا می توان به موارد زیر اشاره کرد: ۱- کلیه قوانین اسلام ملغی شد. ۲- تمامی حروف عربی به لاتین تغییر داده شد. ۳- تقویم هجری به تقویم میلادی تغییر داده شد. ۴- قرآن از زبان عربی به زبان ترکی ترجمه شد. ۵- حجاب اسلامی ممنوع شد. ۶- پوشیدن لباس خارجی اجباری گردید. ۷- لباس علما و روحانیون دینی مخصوص مسجد شد. ۸- وزارت اوقاف و منصب شیخ الاسلامی ملغی شد. ۹- نظارت بر مدارس دینی به اداره تعلیم واگذار شد. ۱۰- دادگاهههای شرع منحل شد. ۱۱- هرچه رنگ سنتی و دینی داشت به کنار نهاده شد. ۱۲- در سال ۱۹۲۸ دین اسلام از رسمیت افتاد. مصطفی کمال پاشا با استبداد خود تمامی موارد فوق را در ترکیه اجراء نمود و دین اسلام را در سال ۱۹۲۸ از رسمیت انداخت.(۱۶)مذهب در ترکیه طبق آخرین بررسی های صورت گرفته در کشور ترکیه از کل جمعیت این سرزمین حدود ۹۹% مسلمان، که ۸۰% ایشان سنی بوده و دارای مذهب حنفی و شافعی می باشند.(۱۷) پیروان مذهب حنفی جمعیت قابل توجهی را تشکیل داده و پیروان مذهب شافعی بیشتر اکراد این کشور می باشند. (۱۸) از مذاهب موجود بین اهل تسنن می توان به نقشبندیه، نورجی ها و سلیمانجی ها اشاره کرد.(۱۹) همچنین جمعیت شیعیان این کشور نیز ۱۹/۸% بیان شده است. این جمعیت به فرقه های متعددی تقسیم شده اند که برخی از این فرق دیگر فعالیت خود را از دست داده و برخی هنوز با قوت به فعالیت خود ادامه می دهند. از جمله فرق حاصله در سرزمین ترکیه می توان به فرق زیر اشاره کرد: ۱- بکتاثها۲- قزلباشها۳- رافضیان (شیعیان ۱۲ امامی)۴- قدریه ۵- باطنیه ۶- حروفیه ۷- علی اللهیان۸- حیدریه۹- قلندریه۱۰- یسوی۱۱- آهی۱۲- علویان۱۳- حزب ا… جی ۱۴- خمینی جی (سالهای اخیر)۲% جمعیت ترکیه را نیز پیروان دیگر آیین های الهی تشکیل می دهند که غالب ایشان مسیحیان ارتودوکسی می باشند.(۲۱) طبق آمار فوق درصد بالای جمعیت این کشور مسلمان می باشند اما طبق برنامه های اجتماعی و قوانین دولتی، هیچ قانون و برنامه ای در این کشور طبق اصول اسلامی تدوین نشده است. اما با این حال اسلام نفوذ خود را در این جامعه حفظ کرده است.
ادامه دارد…
پی نوشت ها:۱- محمودرضا، برازشی، ترکیه، انتشارات آفتاب هشتم، مشهد، ۱۳۸۵، ص، ۱۰٫۲- همان، ص۱۰٫۳- همان، ص۱۳٫۴- همان، ص۱۹٫۵- ویلیام، اسپنسر، ترجمه علی اصغر بهرامی، سرزمین و مردم ترکیه، نشر کتاب، تهران، ۱۳۴۲، ص ۳۴٫۶- پیشین، ص۲۰٫۷- صابر، قاسمی، ترکیه، انتشارات وزارت امورخارجه، تهران، ۱۳۷۴، ص۳٫۸- محمودرضا، برازشی، ترکیه، انتشارات آفتاب هشتم، مشهد، ۱۳۸۵، ص، ۴۳٫۹- همان.۱۰- صابر، قاسمی، ترکیه، انتشارات وزارت امورخارجه، تهران، ۱۳۷۴، ص۲۶٫۱۱- پیشین، ص۴۴٫۱۲- همان.۱۳- همان.۱۴- همان.۱۵- اسماعیل احمد، یاقی، دولت عثمانی از اقتدار تا انحلال، ترجمه رسول جعفریان، پژوهشکده حوزه دانشگاه، قم ۷۹، ص ۱۹۳٫۱۶- صابر، قاسمی، ترکیه، انتشارات وزارت امورخارجه، تهران، ۱۳۷۴، ص۲۳۰٫۱۷- علیرضا، نامور حقیقی، پژوهش پیرامون روند تحولات اسلام گرائی در ترکیه، مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگی بین الملل، تهران، ۱۳۷۲، ص ۶٫ ۱۸- پیشین، ص۲۷٫۱۹- صادق، داوری دولت آبادی، موج انتظار، طلیعه نور، قم، ۱۳۷۹، ص ۶۳٫۲۰- شادان، پروند، زمینه شناخت جامعه و فرهنگ ترکیه، مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگی بین الملل، تهران، ۱۳۷۲، ص ۷۹٫ ۲۱- همان.
هیچ نظری وجود ندارد