اعزام ولایت، اعلام برائت

روز اول ذیحجة الحرام، (سال نهم هجرت) یکی دیگر از مناسبت‌های زیبای امامت و ولایت است. در چنین روزی، پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) ابوبکر را روانه مکه نمود تا آیات اول سوره برائت (توبه) را برای مشرکین قرائت کند. اما جبرئیل نازل شد و فرمان خداوند متعال را ابلاغ نمود: «ای رسول ما اجرای این مأموریت باید به دست خود شما یا مردی که از شماست صورت پذیرد!!»پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)، بلافاصله امیرالمومنین علی(علیه السلام) را که طبق آیه مباهله «اننفسا» جان رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) بود، فراخواند و به ایشان فرمودند: یا علی! شتاب کن و آیات برائت را از ابوبکر پس گرفته و خود در مراسم حج قرائت کن.عزل ابوبکر از جانب خداوند متعالپس از بازگرداندن ابوبکر از این مأموریت مهم، ابوبکر به مدینه بازگشت و به پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) گفت: «مرا برای کاری فرستادی که دیگران مشتاق آن بودند، ولی چه دلیلی داشت که مرا از انجام این مأموریت عزل نمودید؟ پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) فرمودند: «من تو را معزول نساختم بلکه خداوند متعال تو را عزل کرد!» (تقویم شیعه، ص 283، به نقل از مصباح کفعمی/2/60 و بحار/97/384)اتفاق نظر شیعه و سنیتقریباً تمام مفسران و مورخان شیعه و سنی بر روی عزل ابوبکر از این مأموریت مهم، اتفاق نظر دارند، (احمد بن حنبل در مسند خود ج 1، ص 231؛ نسائی در کتاب خصائص، ص 28؛ ابن کثیر در تفسیر خود ج 2، ص 322؛ طبری در کتاب ذخائر العقبی، ص 61؛ ابن اثیر در جامع الاصول، ج 9، ص 475) این حکایت را نقل کرده‌اند، گرچه برخی علمای اهل تسنن سعی در مخدوش نمودن یا حذف برخی تکه‌های تاریخی این داستان برآمده‌اند تا ارزش این مأموریت و فرستادن امیرالمومنین علی(علیه السلام) و عزل ابوبکر را از اهمیت و ارزش ساقط نمایند. اما هرگز نتوانستند. (تفسیر نمونه/7/275)
چرا اعزام؟ چرا عزل؟سؤالی که مطرح است، این است که اگر بنا بود ابوبکر عزل شود چرا در ابتدا پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) او را اعزام نمود، و اگر بنا بود امیرالمومنین علی(علیه السلام) این مأموریت را عهده‌دار شوند، چرا از همان ابتدا اعزام نشدند، مگر نه این است که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) هیچ کاری را بی‌حکمت و بی‌ علت انجام نمی‌دهند و خداوند متعال درباره ایشان می‌فرماید: {وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى إِنْ هُوَ إِلاّ وَحْيٌ يُوحى} (النجم/3و4)او هرگز از روی هوای نفس سخن نمی‌گوید، بلکه آن چه می‌گوید چیزی جز وحی الهی نیست.آری! حکمت این عمل به خوبی مشخص است. از همان ابتدای امر بنا بود امیرالمومنین علی(علیه السلام)برای انجام چنین مأموریتی اعزام شوند، اما این کار باید به صورتی انجام پذیرد تا فضیلتی ممتاز برای حضرت علی(علیه السلام) به صورت چشم‌گیر، ثابت شده و بی‌کفایتی ابوبکر روشن شود تا آن که باید هدایت شود 0(تفسیر سوره توبه، ضیاء آبادی/16)به عبارت دیگر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می‌خواستند با این کار علاوه بر اثبات فضیلتی برای امیرالمؤمنین(علیه السلام) به همگان بفهمانند که هر کاری می‌کنند، دستور مستقیم خداوند متعال است، ایشان ابوبکر را اعزام می‌کنند، امام این خداوند متعال است که او را باز می‌گرداند و علی(علیه السلام) را اعزام می‌کند.مجله ماهنامه امام شناسی شماره 26