هجرت حضرت امام على بن موسى الرضا(علیه السلام) از مدینه به مرو، هجرتى اجبارى بود که هر نوع تصمیم گیرى را از وى سلب کرده بود. لذا خاندان پیامبر و خاصان امام که بى فروغ او زندگى برایشان مفهومى نداشت، قصد هجرت به ایران کردند و لیکن مخالفت دستگاه خلافت باعث شد تا هجرت حضرت فاطمه معصومه(سلام الله علیها) با یکسال تاخیر صورت پذیرد.حسن بن محمد بن حسن قمى گوید:«از سادات حسینیه از فرزندان موسى بن جعفر علیهما السلام که به قم آمدند، فاطمه بود دختر موسى بن جعفر علیها السلام.چنین گوید بعضى از مشایخ قم که چون امام على بن موسى الرضا علیهما السلام را از مدینه بیرون کردند تا به مرو رود از براى عقد بیعتبه ولایت عهد براى او سنه ماتین، خواهر او فاطمه بنت موسى بن جعفر علیهم السلام در سنه احدى و ماتین به طلب او بیرون آمد.چون به ساوه رسید، بیمار شد. پرسید که میان من و میان شهر قم چه قدر مسافت است، او را گفتند که ده فرسخ است.خادم خود را بفرمود تا او را بردارد و به قم برد. خادم او را به قم آورد و در سراى موسى بن خزرج بن سعد اشعرى فرود آمد و نزول کرد …»
هجرت علویان
مؤلف تاریخ قم علاوه بر هجرت حضرت فاطمه معصومه(سلام الله علیها)، از مهاجرت گروهى از فرزندان ابوطالب به این شهر مقدس خبر مى دهد که جز نام برخى از آنها در کتب انساب، هیچ اطلاعى نیست. به احتمال زیاد تمامى این مهاجرتها پس از هجرت امام رضا(علیه السلام) و حضرت معصومه(سلام الله علیها) صورت گرفته باشند.از مهمترین و معتبرترین کتب انساب که مهاجرت آل ابوطالب را به ترتیب نام شهرها تنظیم کرده، ابو اسماعیل ابراهیم بن ناصر بن طباطبا مى باشد. وى در «منتقله الطالبیین» به مهاجرت قریب به پنجاه تن از خاندان موسوى به ایران اشاره مى کند که به شهرهایى چون آذربایجان، ارجان (بهبهان)، آبه (از نواحى قم)، آمل، بلخ، بخارا، ترنجه (از نواحى بین آمل و سارى) ترمذ، جندى شاپور، جره (از روستاهاى شیراز). خراسان، رامهرمز، رى، شاپور (از نواحى فارس)، سیرجان، شیراز، طبرستان، طوس، فسا، قزوین، قم، نیشابور، همدان و هرات هجرت نموده و در آن شهرها سکنى گزیده اند.البته در ایران علاوه بر دو مرقد مطهر امام على بن موسى الرضا(علیه السلام) وحضرت فاطمه معصومه(سلام الله علیها)، آرامگاه هاى دیگرى نیز به عنوان فرزندان امام کاظم(علیه السلام) معروف هستند که پس از هجرت امام رضا(علیه السلام) به ایران آمده و در ایران قبل از رسیدن به امام(علیه السلام) به شهادت رسیده و یا از دنیا رفته اند. براى نمونه به موارد زیر اشاره مى شود:
1- حضرت احمد بن موسى(علیه السلام)
حضرت سید میراحمد بن موسى(علیه السلام) معروف به «شاه چراغ»، برادر امام رضا(علیه السلام) و بزرگترین پسر امام کاظم(علیه السلام) پس از ایشان است که بعد از ولایتعهدى امام رضا(علیه السلام) عزم خراسان نمود و در دو فرسنگى شیراز، خبر شهادت امام رضا(علیه السلام) به ایشان رسید و چون مامون دستور قلع و قمع علویان را داده بود، لذا این بزرگوار در خطه شیراز به دست حاکم آنجا شهید گردید. شاید پس از این واقعه بود که فرزندش «شاهزاده ابراهیم» به قم مهاجرت نمود.
2- حضرت سید على اکبر
امامزاده سید على اکبر که آرامگاهش در ۱۸ کیلومترى شمال شرقى شهرضا (قمشه) واقع است، نیز از برادران حضرت امام رضا(علیه السلام) و شاه چراغ دانسته شده است. که به مناسبت حضور امام(علیه السلام) به ایران مهاجرت کرده، و قبل از رسیدن به طوس در شهر مذکور از دنیا رفته است. اطلاع دقیقى از رحلت یا شهادت ایشان در دست نیست.به همراه کاروان حضرت فاطمه معصومه(سلام الله علیها) بیست و سه نفر علوى از خاندان موسوى شامل برادران و برادرزادگان بودند.
3- حضرت شهرضا
حضرت شهرضا به روایتى فرزند امام موسى کاظم(علیه السلام) است که به امر برادر خود حضرت امام رضا(علیه السلام) براى ارشاد مردم این حدود به دیار اصفهان (قمشه) رهسپار شده و سپس به دست ظلمه در کنار کوه شهرضا شهید گردیده است.
4- حضرت صالح
مطابق کتیبه بالاى سر در صحن و زیارتنامه، از پسران حضرت موسى بن جعفر(علیه السلام) و برادر امام هشتم(علیه السلام) به شمار مى رود.
5- امامزاده عبدالله
نسب امامزاده عبدالله، واقع در ناحیه اسدآباد، چنین یاد شده است: «عبدالله بن موسى الکاظم(علیه السلام)».
6- امامزاده عبدالله
امامزاده عبدالله واقع در دماوند را از فرزندان امام موسى کاظم(علیه السلام) مى دانند. شیخ مفید ضمن برشمردن فرزندان امام موسى کاظم(علیه السلام) از عبدالله نیز نام برده است. در شرح احوالش نوشته اند که آن بزگوار، روى به ولایت دماوند نهاد، چون بدانجا رسید، قاسم هالى و سهراب هالى و فرزندان و برادرانشان خبر یافتند و راه برایشان گرفتند و شهید کردند.مؤلف کتاب منتقله الطالبیین به مهاجرت شمار دیگرى از سادات اشاره مى نماید که با توجه به سلسله انساب آنها، از مهاجران عصر رضوى محسوب مى شوند.
هجرت اصحاب امام کاظم(علیه السلام)
علاوه بر سادات موسوى، حسینى و حسنى، بعضى از اصحاب امام کاظم(علیه السلام) که از اصحاب امام رضا(علیه السلام) نیز هستند به ایران مهاجرت نموده اند و به طور غالب در قم سکونت نموده اند و یا نخست در شهر دیگرى چون اهواز سکونت نموده و سپس به قم منتقل شدهاند. اصحاب امام کاظم(علیه السلام) که هجرت اختیار نموده اند، به قرار زیر است:- ابراهیم بن محمد اشعرى- ابراهیم بن هاشم- ابوحریر قمى (زکریاى ادریس)- احمد بن اسحاق بن عبدالله اشعرى، ابوعلى قمى- حسین بن سعید اهوازى- حسین بن مالک قمى- ریان بن شبیب- ریان بن صلت- زکریا بن آدم- سعد بن سعد اشعرى قمى- سهل بن یسع- عبدالعزیز بن مهتدى- عبدالله بن صلت- على بن ریان بن صلت- محمد بن حسن اشعرى- محمد بن سهل قمى- محمد بن على بن عیسى اشعرى قمى- مرزبان بن عمران بن عبدالله بن سعد اشعرىالبته ممکن است برخى از این اصحاب در طى مسافرت هاى عدیدهاى که به حجاز و عراق داشته اند از امام کاظم(علیه السلام) حدیث آموخته باشند و موطن اصلى آنها قم بوده باشد.
شخصیتهاى همراه حضرت معصومه(سلام الله علیها)
به همراه کاروان حضرت فاطمه معصومه(سلام الله علیها) بیست و سه نفر علوى از خاندان موسوى شامل برادران و برادرزادگان بودند. نام برادران همراه کریمه اهل بیت به نقل مؤلف «بحر الانساب» به ترتیب زیر است:۱- فضل۲- على۳- جعفر۴- هادى۵- قاسم۶- زیدبه حسب ظاهر، «هادى» تصحیف «هارون» باشد. چون در کتب انساب از هادى به عنوان یکى از فرزندان امام کاظم(علیه السلام) نام برده نشده و غیر از امام على بن موسىالرضا(علیه السلام) فرزند دیگرى به نام على نداشته است و چون زید معروف به «زید النار» در بصره قیام کرده بود و وى را نزد امام رضا(علیه السلام) برده بودند، بعید به نظر مى رسد که همراه کاروان حضرت معصومه(سلام الله علیها) بوده باشد. بدین ترتیب ممکن است چهار تن از افراد فوق همراه کریمه اهل بیت بوده باشند:۱- فضل۲- جعفر۳- هارون۴- قاسم
هیچ نظری وجود ندارد