عصمت پیامبر (ص) در دریافت و بلاغ وحی (۵)
{وَاَنِ احْکُم بَیْنَهُم بِمَا اَنزَلَ اللهُ وَلاَ تَتَّبِعْ اَهْوَاءهُمْ وَاحْذَرْهُمْ اَن یَفْتِنُوکَ عَن بَعْضِ مَا اَنزَلَ اللهُ إِلَیْکَ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَاعْلَمْ اَنَّمَا یُرِیدُ اللهُ اَن یُصِیبَهُم بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَإِنَّ کَثِیراً مِّنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ}.([۱])
«و در میان آنها [اهل کتاب]، طبق آنچه خداوند نازل کرده، داوری کن! و از هوسهای آنان پیروی مکن! و از آنها بر حذر باش، مبادا تو را از برخی احکامی که خدا بر تو نازل کرده، منحرف سازند! و اگر آنها (از حکم و داوری تو)، روی گردانند، بدان که خداوند می‌خواهد آنان را بخاطر پاره‌ای از گناهانشان مجازات کند و بسیاری از مردم فاسقند».
فخر رازی می‌نویسد:
برخی از دانشمندان می‌گویند: این آیه دلالت دارد که خطا و فراموشی بر پیامبر ممکن است؛ خداوند فرمود: {وَاحْذَرْهُمْ اَن یَفْتِنُوکَ…}؛ ولی پیامبر به صورت عمدی در بخشی از آنچه خدا بر او نازل کرد، به فتنه نمی‌افتد و از هوی پیروی نمی‌کند. پس، باقی نخواهد ماند جز خطا و نسیان که بر پیامبر ممکن است:
«قال أهل العلم: هذه الآیه تدل علی أن الخطأ و النسیان جائزان علی الرسول، لأن الله تعالی قال: {وَ احْذَرْهُمْ أنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ ما أنْزَلَ اللهُ إِلَیْکَ} و التعمد فی مثل هذا غیر جائز علی الرسول، فلم یبق إلا الخطأ والنسیان».([۲])
آیت الله استاد عبدالله جوادی آملی در جواب این قول می‌نویسد:
اولاً: پیامبر، نه گرفتار فتنه می‌شود و نه خطا و فراموش‌کاری؛ زیرا ملکه عصمت، مانند علم به حقیقت آتش است که انسان را در حالت سهو و نسیان و فتنه، همواره متوجّه خود می‌کند. حتّی سفیهان و دیوانگان نیز تا وقتی که از شعور ضعیف برخوردارند خود را به آتش نمی‌اندازند. بنابراین ملکه عصمت، مانع از این امور است.
ثانیاً: اگر امکان خطا و نسیان را درباره آنان روا بدانیم، ممکن است که {واحذرهم …} را نیز از یاد ببرند و به بوته سهو و نسیان بسپارند تا به قول شما زیانی به عصمت آنان وارد نکند.
ثالثاً: انسان معصوم تا زنده است، مکلف به انجام همه کارهای واجب و ترک حرام است. بنابراین دستور انجام واجب و خودداری از حرام، هرگز مستلزم تخلف عادی او نیست.([۳])
[۱]) قرآن کریم، ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.
[۲]) مفاتیح الغیب، ج۴، ص ۳۷۴٫
[۳]) ر.ک: وحى و نبوّت در قرآن، ص ۲۸۴ـ ۲۸۳٫
منبع : اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی
