ضعف خداشناسى
در اديان پيشين نيز هر گاه گرفتار غلوّ مىشدند، برخى انسانها را تا حد خدايى بالا برده و تقديس مىنمودند. شايد اصلىترين علل آن عدم شناخت كافى از مراتب توحيد و عظمت وجودى پروردگار يگانه بوده است. نه تنها در اديان بلكه امثال فرعونها نيز غلوّشان حاكى از عدم خداشناسى و ضعف خداشناسى آنان بود كه هنگام مشاهده عظمت شخصيتى و يا امكانات فراوان خود و يا ديگران را قابل ستايش و يا پرستش مىدانستند.
وقتى كه پادشاهان مصر از جلال و جبروت و شوكتى برخوردار شدند، در نظر مصريان جايگاه بس رفيعى پيدا كردند.
«مصريان پادشاهان خود را كه فرعون ناميده مىشدند، خداى خورشيد و پسر خدا و بالأخره خود خدا مىدانستند».[1]
در قرآن كريم در مورد غلوّ از زبان فرعون:
{أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى}[2]
«من پروردگار بزرگتر شما هستم.»
آنان از درك و فهم اين مهم كه وجود مطلق، علم مطلق و قدرت مطلق مخصوص خداوند سبحان است، عاجز ماندهاند.
قدرت نامتناهى مخصوص خداوند منان است. امامان معصوم ما فرمودهاند: ما را از حد خدايى پايين بياوريد و بعد از آن هر چه در فضل و اوصاف ما مىخواهيد بگوييد. يعنى اينكه تمام اوصاف و امكانى كه مخصوص خداوند متعال و لازمه ربوبيت و خالقيت است بايد به هيچ مخلوقى حتى پيامبر و امام نسبت داده نشود. مثل اينكه گفته شود فلان شخصيت و يا فلان امام تا ابديت زنده میماند و عمر جاودان دارد. بنابراين افراط و تفريط در دوست داشتن و ابراز علاقه و ذكر اوصاف، ناثواب و غير منطقى خواهد بود.
افرادى كه مراتب مختلف توحيد را نشناسند، از علم كافى نسبت به اقسام شرك و حد و مرز آن با توحيد بىبهره هستند.
اگر از فهم صفات سلبى و ثبوتى خداوند در موازنه با اوصاف مخلوقات ناتوان باشند، نه تنها افراد معمولى، بلكه دانشمندان هم اگر عاجز از اين شناختها و عاجز از شناخت دقيق ابعاد و زواياى مسائل علمى مبنايى باشند، خطر جدى لغزش و انحراف از طريق و راه درست براى آنان متصور است.
اگر خداشناسى كامل نباشد، نتیجة آن افراط و اغراق در توصيف بندگان و سقوط به پرتگاه وحشتناك غلوّ خواهد بود. مانند گروه اهل حق كه على × را تا سرحد خدايى بالا برده و آنچنان تمجيد و ستايش كردند كه على الهى بودن را پذيرفتهاند و بر عكس گاهى خداوند را آن چنان پايين مىآورند و تا سر حد بشر تنزل مىدهند مثل يهود و نصارا كه عُزير و مسيح را فرزند خدا مىدانند
[1]. مبلغى آبادانى، عبداللّه، تاريخ اديان و مذاهب جهان ص 99.
[2]. نازعات/24.
هیچ نظری وجود ندارد