سخنرانی دبیر مجمع جهانی شیعه شناسی در مسجد رسول اکرم قم . بمناسبت شام شهادت صدیقه ی کبری سلاماللهعلیها
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله رب العالمین، و الصلوه و السلام علی سیدنا و نبینا محمدٍ و آله الطاهرین، خصوصاً بضعه الرسول و روح نبی الله، و ام الائمه الهدی الصدیقه الشهیده فاطمه الزهراء علیها السلام.
برای امت نوپای اسلام آزمون بزرگی و حوادث عظیمی پس از رحلت پیامبر اکرم (ص)، بوجود آمد و جامعه اسلامی درگیر آزمونی در چذر از فتنه های بزرگ شد؛ آزمونی که حقیقت ایمان، عدالت و وفاداری به رسالت را آشکار ساخت و مرز بین اسلام و ایمان و نفاق را تبیین کرد. این مقطع حساس، نه تنها چالش رهبری سیاسی، بلکه چالش فهم عمیق آموزههای دین را نیز پیش روی مسلمانان قرار داد. در این میان، بانوی هستی ـ فاطمهی زهرا (س) ـ با خطبهای آسمانی در مسجد النبی، نه برای مطالبهی صرف یک قطعه زمین به نام فدک، بلکه برای احیای ولایت، عدالت و هویت نبوی سخن گفت.
خطبه فدکیه، مجموعهای از معارف الهی است که در قالب اعتراض و تذکر بیان شد. این خطبه، سند جاودانهی اندیشه علوی و عصارهی معرفت توحیدی در قالب اعتراضی الهی است. فاطمه (س)، با اتکا به قرآن و سنت پیامبر، خطوط اصلی دین را که پس از ارتحال ایشان در معرض انحراف قرار گرفته بود، دوباره ترسیم کرد.
برای درک عمق این اثر تاریخی و کلامی، لازم است محورهای اصلی این خطبه را به دقت بررسی کنیم.
محور اول: توحید و بازخوانی رسالت
نخستین بخش خطبه فدکیه، با حمد و ستایش خداوند و شرح فلسفه عبادت آغاز میشود. این شروع، یک انتخاب استراتژیک بود؛ زیرا فاطمه (س) میخواست یادآوری کند که هرگونه نزاع سیاسی یا اجتماعی، باید ذیل سایبان توحید محض تعریف شود.
تبیین توحید افعالی و عبادی
حضرت زهرا (س) با بیانی حکیمانه، توحید افعالی و عبادی را تبیین میکند:
«فَجَعَلَ اللَّهُ الْإِیمَانَ تَزْکِیَهً لَکُمْ عَنِ الشِّرْکِ، وَ الْإِخْلَاصَ لَهُ تَنْزِیهاً لَکُمْ عَنِ الْإِعْجَابِ، وَ أَدَاءَ عِبَادَتَهُ لِتَعْظِیمِ الرُّبُوبِیَّهِ مِنْهُ عَلَیْکُمْ، لَا لِاسْتِکْمَالِ مُلکِهِ وَلَا لِتَفَاضُلِ قُدرَتِهِ.» (نقل به مضمون)
این کلام، بنیان فکری جامعه را هدف قرار میدهد: عبادت برای تثبیت دل، نه سود رساندن به خدا. این آغاز، در واقع بازسازی مبنای ایمان جامعه است؛ یادآوری اینکه هر قدرت، هر ملک و هر اراده، از خدا سرچشمه میگیرد. در روزهایی که برخی قدرت را با سیاست معاوضه میکردند و مشروعیت را از تجمعات (و نه وحی) جستجو میکردند، زهرا (س) توحید را مقابل منطق قدرتطلبی نشاند.
اگر مبنای هر عملی، توحید ناب نباشد، هر حرکت اجتماعی به سوی ظلم و استبداد سوق داده خواهد شد. این بخش، در واقع دعوت به یک انقلاب درونی برای بازگشت به منبع اصالت دین است.
محور دوم: تفسیر فلسفه نبوت و نقش پیامبر
در ادامه، حضرت زهرا (س) رسالت پیامبر اکرم (ص) را با نگاهی فلسفی – اجتماعی تبیین میکند و جایگاه نبوت را در نظام خلقت و هدایت بشر تبیین مینماید.
نجات از شرک و جاهلیت
پیامبر (ص)، مردم را از شرک، جهل، تفرقه و گمراهی نجات داد و جامعهای توحیدی، بر پایه عدالت و اخلاق بنیان نهاد. فاطمه (س) تأکید میکند که هدف از نبوت، صرفاً برقرار کردن یک نظم حکومتی نبود، بلکه ارتقاء سطح معرفتی و اخلاقی جامعه بود.
«وَ أَقَامَ بَعْدَهُ نَبِیَّکُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ لِأَمْرِکُمْ، فِیهِ الْهُدَى وَ النَّجَاهُ وَ مَنَارُ الْحَقِّ وَ الْفَضِیلَهُ، لِیُخْرِجَکُمْ مِنْهَا بَعْدَ الْعَمَى وَ الْجَهْلِ.»
این بخش خطبه، در واقع تذکر به جامعه پس از پیامبر (ص) است که نباید آن نظام معرفتی و اخلاقی را با سیاستهای قبیلهای و مطامع دنیوی معاوضه کند. زهرا (س) نشان داد که نبوت، نظام معرفتی و اخلاقی است، نه صرفاً رهبری ظاهری که با تغییر افراد، مفاهیم آن نیز تغییر کند.
محور سوم: دفاع از ولایت و جایگاه امامت
در مهمترین و حساسترین بخش خطبه، حضرت با استناد به قرآن – و با لحنی استدلالی – حق امیرالمؤمنین (ع) نسبت به خلافت و امامت را یادآور میشود. این دفاع، کاملاً الهیاتی و قرآنی است.
تداوم هدایت الهی
در برابر تغییر مسیر خلافت، فاطمه (س) حق الهی ولایت را مطالبه کرد، نه از سر تعصب خانوادگی، بلکه از جهت حفظ تداوم هدایت. ایشان دلیل نصوص الهی بر جایگاه علی (ع) را برپایی قسط و عدل حقیقی و جلوگیری از انحراف جامعه از مسیر مستقیم میداند.
حضرت زهرا (س) با اشاره به آیه تطهیر و آیه اولیالامر، استمرار شایستگی و عصمت را دلیل جانشینی معرفی میکند و میفرماید إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا
این بخش از خطبه، بنیان فکری مکتب اهلالبیت (ع) را میسازد؛ زیرا ولایت در نگاه فاطمه (س) نه یک منصب سیاسی زودگذر، بلکه استمرار توحید در تاریخ و ضامن حفظ اصالت دین است. اگر رهبری جامعه به دست کسانی بیفتد که از اتصال به منبع وحی بریدهاند، نتایج آن، همان خسران دنیوی و اخروی خواهد بود که در ادامه خطبه به آن اشاره میشود.
هیچ نظری وجود ندارد